xalqaro birliklar tizimi

DOCX 16 pages 73.8 KB Free download

16 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 73.8 KB

File type DOCX

Pages 16

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 16

ўзбекистон республикaси олий таълим, фан вa инновациялар вазирлиги ислом кaримов номидaги тошкент дaвлaт теxникa университети “электр энергетикaси” фaкултети “электр теxникaси” кaфедрaси “нaзaрий электротеxникa” фaнидан мустақил иш мавзу: физик катталиклар бaжaрди:167-21 аттгуруx тaлaбaси базарбаев нодирбек қaбул қилди: доц. зарипов о.о. тошкент - 2023 xalqaro birliklar tizimi yoki si (fransuzcha: système international d’unités) — fizik kattaliklarning asosiy va hosilaviy oʻlchov birliklar tizimi. 1960-yilda oʻlchov va tarozilar boʻyicha parijda oʻtkazilgan 11-bosh konferensiyada qabul qilingan. xalqaro birliklar tizimini yettita asosiy birlik, ikkita qoʻshimcha birlik va hosilaviy birliklar tashkil etadi. asosiybirliklar: uzunlik birligi — metr (m), massa birligi — kilogramm (kg), vaqt birligi — soniya (s), termodinamik temperatura birligi — kelvin (k), tok kuchi birligi — amper (a), yorugʻlik kuchi — sham, kandela (kd) va modda miqdori — mol (mol). qoʻshimcha birliklar: yassi burchak birligi — radian (rad), fazoviy burchak birligi — steradian (ster). hosilaviy birliklar asosiy oʻlchov birliklaridan foydalanib maʼlum fizik qonuniyat asosida aniqdanadi. …

2 / 16

ʻzbekcha fransuzcha/inglizcha oʻzbekcha xalqaro uzunlik l metr mètre/metre m massa m kilogramm[1] kilogramme/kilogram kg vaqt t soniya seconde/second s tok kuchi i amper ampère/ampere a termodinamik harorat θ kelvin kelvin k modda miqdori n mol mole mol yorugʻlik kuchi j kandela candela kd cd hosil boʻlgan oʻlchov birliklari.hosil boʻlgan oʻlchov birliklari asosiy oʻlchov birliklarini ustida oshirilgan matematik amallar natijasida yuzaga kelgan. hosil boʻlgan oʻlchov birliklari kattaliklar oʻlchov birliklar belgilanishi ifodasi oʻzbekcha nomlanishi xalqaro nomlanishi oʻzbekcha xalqaro yassi burchak radian radian rad m·m−1 = 1 hajmiy burchak steradian steradian sr m²·m−2 = 1 harorat (selsiy shkalasi boʻyicha) selsiy darajasi degree celsius °c k chastota gers hertz gs hz s−1 kuch nyuton newton n kg·m/s² energiya joul joule j n·m = kg·m²/s² quvvat vatt watt vt w j/s = kg·m²/s³ bosim paskal pascal pa n/m² = kg·m−1·s−2 yorugʻlik oqimi lumen lumen lm kd·sr yorugʻlik lyuks lux lk lx lm/m² = kd·sr·m−2 elektr …

3 / 16

degree ° ° (π/180) rad burchak minuti minute ′ ′ (1/60)° = (π/10 800) burchak sekundi second ″ ″ (1/60)′ = (π/648 000) litr litre (liter) l l, l 1/1000 m³ tonna tonne t t 1000 kg neper neper np np bel bel b b elektronvolt electronvolt ev ev ≈1,60217733⋅10−19 j massaning atom birligi unified atomic mass unit a. e. m. u ≈1,6605402⋅10−27 kg astronomik birlik astronomical unit a. birl. ua ≈1,49597870691⋅1011 m dengiz mili nautical mile mil 1852 m (aniq) uzel knot uz 1 soatda bosib oʻtilgan 1 dengiz mili = (1852/3600) m/s ar are a a 10² m² gektar hectare ga ha 104 m² bar bar bar bar 105 pa angstrem ångström å å 10−10 m barn barn b b 10−28 m² birlikka oid qo‘shimcha ko‘paytiruvchi micro (ц) 0,000001 milli (m) 0,001 santi (s) 0,01 deci (d) 0,1 deka (da) 10 hekto (h) 100 kilo (k) 1000 mega …

4 / 16

teng bо‘lgan yо‘nalishdagi yorug‘lik kuchi 1 kandela deb qabul qilingan. qо‘shimcha birliklar: 1.yassi burchak, radian (rad). aylanada uzunligi radiusga teng bо‘lgan yoyni ajratadigan ikki radius orasidagi burchak 1 radian deb qabul qilinadi. 2.fazoviy burchak, steradian (sr). uchi sfera markazida joylashgan va shu sfera sirtidan radius kvadratiga teng yuzli sirtni ajratuvchi fazoviy burchak 1 steradian deb qabul qilingan. elektr toki kuchi birligi - amper tok kuchi va qarshilik uchun "xalqaro birliklar" deb atalgan birliklar 1893-yilda chikagoda o‘tkazilgan xalqaro elektr kongressida tasdiqlangan va "xalqaro amper" va "xalqaro om" larning ta'riflari 1908-yildagi london kongressida qabul qilingan edi. garchi 8-o‘txk da ham elektr sohasiga tegishli "xalqaro birliklar" ning "mutloq birliklar" bilan almashtirilishi yakdil ma'qullangan bo‘lsa hamki, bu faqat 9-o‘txk (1948) da o‘txi taklif etgan quyidagi ko‘rinishda qabul qilindi (1946, 2 -rezolyutsiya; pv, 20, 129-137): amper - vakuumda bir-biridan 1 metr masofa uzoqlikda joylashgan cheksiz uzun va o‘ta kichik ko‘ndalang kesimga ega ikki parallel o‘tkazgichdan …

5 / 16

metr qabul qilingan. belgilanishi - m o'lchamligi - l (inglizcha "length" so'zidan) ta'rifi: metr yorug'likning vakuumda 1/299 792 458 sekund vaqt oralig'ida bosib o'tgan masofasiga teng. etimologik tarixi: yunoncha metron, lotincha metrum so'zlaridan xiv-asrda yevropa tillariga kirib kelgan, xvii-asr fransuzcha metre'- o'lchov, o'lchagich uzunlik va masofa birligining nomi sifatida, polyak olimi tit burattini (1615-1682) tomonidan fanga taklif etilgan. vaqt birligi - soniya vaqt birligi – soniyani avvallari quyosh sutkasining 1/86400 qismiga teng deb qabul qilinar edi. «quyosh sutkasi»ning aniq ta’rifini astronomlar shakllantirishgan. lekin, o‘lchashlarning ko‘rsatishicha, yerning aylanish jarayoni nodavriy o‘zgarishlar bilan kechishi tufayli, yuqoridagi ta’rif qoniqarli bo‘lmay qoldi. vaqt birligini yanada aniq belgilash uchun 11 - o‘txk (1960 yil, 9-rezolyutsiya, cr, 86) xalqaro astronomiya ittifoqining 1900-chi tropik yilga asoslanib taklif qilgan ta’rifini qabul qildi. biroq, tajribalar shuni ko‘rsatdiki, atom yoki molekulaning ikki energetik sathlararo o‘tishiga asoslangan atom vaqti standarti yanada aniqroq va tushunarli amaliy keltirib chiqarilishi mumkin ekan. fan va …

Want to read more?

Download all 16 pages for free via Telegram.

Download full file

About "xalqaro birliklar tizimi"

ўзбекистон республикaси олий таълим, фан вa инновациялар вазирлиги ислом кaримов номидaги тошкент дaвлaт теxникa университети “электр энергетикaси” фaкултети “электр теxникaси” кaфедрaси “нaзaрий электротеxникa” фaнидан мустақил иш мавзу: физик катталиклар бaжaрди:167-21 аттгуруx тaлaбaси базарбаев нодирбек қaбул қилди: доц. зарипов о.о. тошкент - 2023 xalqaro birliklar tizimi yoki si (fransuzcha: système international d’unités) — fizik kattaliklarning asosiy va hosilaviy oʻlchov birliklar tizimi. 1960-yilda oʻlchov va tarozilar boʻyicha parijda oʻtkazilgan 11-bosh konferensiyada qabul qilingan. xalqaro birliklar tizimini yettita asosiy birlik, ikkita qoʻshimcha birlik va hosilaviy birliklar tashkil etadi. asosiybirliklar: uzunlik birligi — metr (m), massa birligi — kilogramm (kg), vaqt bi...

This file contains 16 pages in DOCX format (73.8 KB). To download "xalqaro birliklar tizimi", click the Telegram button on the left.

Tags: xalqaro birliklar tizimi DOCX 16 pages Free download Telegram