fizikaviy kattaliklarning birliklar tizimi

DOCX 3 pages 30.8 KB Free download

3 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 30.8 KB

File type DOCX

Pages 3

Updated Dec 2025

Page preview (3 pages)

Scroll down 👇

1 / 3

5-mavzu: fizikaviy kattaliklarning birliklar tizimi. reja: 1) fizikaviy kattaliklarning birliklar tizimining rivojlanishi; 2) gaussning asosiy va taqribiy birliklar tizimi. fizikaviy kattaliklarning birliklar tizimining rivojlanishini 4 davrga bo‘lish mumkin. 1-davr: eramizdan avvalgi 283-263 yillarda misr o‘lchov tizimi paydo bo‘lgan. bu o‘lchov tizimidagi bir qancha o‘lchov birliklari o‘zbekiston hududidagi o‘lchov birliklariga mos keladi. masalan, sarjin-2160 mm, arshin-720 mm, tirsak-540 mm oyoq yuzi (kafti)-360 mm, kaft (qo‘l kafti)-90 mm, barmoq-22,5 mm va hokazo. misr birliklari osiyo davlatlariga, hindistonga, evropa davlatlariga ham tarqalgan. o‘lchovlarni, vositalarni va o‘lchash usullarini yaratishda markaziy osiyoda, ya’ni bog‘dodda «baytul hikma» («donishmandlar uyi»)ning buyuk olimlari al-xorazmiy, ahmad farg‘oniy, ibn-sino, abu-rayhon beruniylar ijod qilishgan. ularning metrologiya faniga qo‘shgan hissalari juda katta bo‘lgan. al-xorazmiy va ahmad farg‘oniylarning xandasa (geometriya) ilmidan yozgan asarlari uzoq yillar davomida g‘arb davlatlarida darslik sifatida qo‘llanilib kelingan. ahmad farg‘oniyning yulduzlarni kuzatish bo‘yicha yasagan asbobidan bir qancha yuz yillar astronomlar foydalanib kelishgan. ahmad farg‘oniy dunyoda birinchi bo‘lib, daryodagi suv …

2 / 3

farq qiladi. ayrim o‘lchamlarida farq yo‘qligi olimlarni hayratga solib kelmoqda. 2-davr: xiv-xvi asrlarda angliyada birliklarni bir-biriga bog‘langan holda ishlatiladi. masalan: quruqlikda uzunlik birligi qilib dyuym, fut, yard, mil ishlatilgan. 1 dyuym=0,0254 m=25,4 mm 1 fut=12 dyum=0,3048 m 1 yard=3 fut=0,9144 m 1 (ingliz) mil=1760 yard =1609, 344 m shu davrlarda turkistonda uzunlik birligi qilib «qadam» ishlatiladi. 1. qadam-0,75 m 2. tosh - 8000 qadam x 0,75=6000 m=6,0 km 3. chaqirim-1200 qadam x 0,75=0,9 km 4. shar - 4000 qadam x 0,75=3,0 km 5. yog‘och-12000 qadam x 0,75=9,0 km. xix asrga qadar har xil moddalarning massasining birligi qilib arpa donining massasi olingan. 1. 1 arpa donining massasi-0,04095 g. 2. misqol=100 arpa doni x 0,04095=4,095 g. 3. qadoq=100 misqol x 4,095=409,5 g. 4. kumushtosh=250 misqol x 4,095=1023,7 g. 5. oltintosh=500 misqol x 4,095=2047,5 g. 6. pud=4000 misqol x 4,095=16,38 kg. 7. botmon=10 pud= 163,8 kg. 8. qimmat baholi toshlar «karat» birligi bilan …

3 / 3

ar. rossiya esa (1919 yildan boshlab) 1927 yil butunlay tadbiq etgan. ayrim davlatlarda metrik tizimga asoslangan holda alohida sohalar uchun metrik tizimning karralari yoki ulushlari ishlatila boshlangan. 1832 yil nemis olimi gauss har xil kattaliklarni o‘lchash uchun o‘zining tizimini taklif etdi-mm, mg, sek. shu birliklar orqali ayrim kattaliklar uchun hosila birliklarni tuzadi, ya’ni-tezlik, bosim, quvvat, ish va h.k. fan va texnikaning rivojlanishi bilan gauss tizimiga asoslangan bir qancha birliklar yaratildi. chunki gauss tizimi mayda edi. 1881 yil xalqaro elektrotexnika komissiyasi sgs (sm, g, s) tizimini qabul qilishadi. bu tizim bo‘yicha asosan 2 hosila kattalikning birligi qabul qilinadi. ya’ni «ish» birligi qilib «erg» ni qabul qilinadi. «kuch» birligi qilib «dina» qabul qilinadi. 1 erg=10-7 joul; 1 dina=10-5 nyuton. quvvat sgs tizimida erg/sek bilan o‘lchanadi. bosim esa-dina/sm2=1 bar deb belgilangan. lekin sgs tizimi bilan elektrik va magnit kattaliklarini o‘lchashning imkoniyati bo‘lmagan. mkgks tizimi - mexanik kattaliklarni aniqlash uchun bo‘lib, metr (m), kilogramm-kuch …

Want to read more?

Download all 3 pages for free via Telegram.

Download full file

About "fizikaviy kattaliklarning birliklar tizimi"

5-mavzu: fizikaviy kattaliklarning birliklar tizimi. reja: 1) fizikaviy kattaliklarning birliklar tizimining rivojlanishi; 2) gaussning asosiy va taqribiy birliklar tizimi. fizikaviy kattaliklarning birliklar tizimining rivojlanishini 4 davrga bo‘lish mumkin. 1-davr: eramizdan avvalgi 283-263 yillarda misr o‘lchov tizimi paydo bo‘lgan. bu o‘lchov tizimidagi bir qancha o‘lchov birliklari o‘zbekiston hududidagi o‘lchov birliklariga mos keladi. masalan, sarjin-2160 mm, arshin-720 mm, tirsak-540 mm oyoq yuzi (kafti)-360 mm, kaft (qo‘l kafti)-90 mm, barmoq-22,5 mm va hokazo. misr birliklari osiyo davlatlariga, hindistonga, evropa davlatlariga ham tarqalgan. o‘lchovlarni, vositalarni va o‘lchash usullarini yaratishda markaziy osiyoda, ya’ni bog‘dodda «baytul hikma» («donishmandlar uyi»)ning buyu...

This file contains 3 pages in DOCX format (30.8 KB). To download "fizikaviy kattaliklarning birliklar tizimi", click the Telegram button on the left.

Tags: fizikaviy kattaliklarning birli… DOCX 3 pages Free download Telegram