o‘quv-uslubiy ko’rsatma “ekologiya” fanidan amaliy mashg‘ulotlarini o`tish uchun

DOC 52 pages 12.3 MB Free download

52 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 12.3 MB

File type DOC

Pages 52

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 52

o‘zbekiston respublikasi tog’-kon sanoati va geologiya vazirligi navoiy davlat konchilik va texnologiyalar universiteti «hayot faoliyati xavfsizligi» kafedrasi “ekologiya” fanidan amaliy mashg‘ulotlarini o`tish uchun o`quv qo`llanma navoiy – 2024 o‘quv-uslubiy ko’rsatma “ekologiya” fanidan amaliy mashg‘ulotlarni o‘tkazish bo‘yichа o‘qituvchiga amaliy yo‘llanma bo‘lib, navdktu 2024 yil tasdiqlangan o‘quv dasturiga mos ravishda ishlab chiqildi. ko’rsatmada respublikada biologik xilma-xillikni saqlash maqsadida tashkil qilingan muhofaza etiladigan tabiiy hududlar to‘g‘risida yetarlichа ma’lumot berilgan. unda shuningdek, atmosfera va gidrosferani tashlama iflosliklardan muhofaza qilish usullari va uskunalari yoritilgan, muhitni tozalashga doir hisob-kitob ishlari keltirilgan. iqtisodiy zarar va chiqindilarni joylashtirish bo‘yicha to‘lovlar summasi shartli so‘m hisobida berilgan. o‘quv-uslubiy ko’rsatma konchilik fakulteti ilmiy kengashining _____ yil ________ dagi majlisi tavsiyasiga asosan navdktuning _______yil _______dagi o‘quv-uslubiy kengashida muhokama qilindi va ____ – sonli bayonnoma bilan nashrga tavsiya etildi. tuzuvchilar __________ tursunova i.n. urinova x.sh. urunova x.sh oljayev d.n. farmanova m.a. taqrizchilar: “hayot faoliyati xavfsizligi” kafedrasi professori r.u.djurayev; navoiy davlat pedagogika institute “biologiya …

2 / 52

iqtisodiy samaradorligini hisoblash ……………………………………………………….............................34 6- amaliy mashg`ulot. sanoat korxonasining atrof-muhitga yetkazadigan iqtisodiy zararini hisoblash ....................................................................................................37 foydalanilgan adabiyotlar ……………………………..........................................50 kirish industrializatsiya jarayoni tobora ildamlashayotgan keyingi ming yillikda biosferaning rivojlanishi kishilik jamiyatining rivojlanishi bilan chambarchas bog‘liq bo‘ldi. akademik v.i.vernadskiy ta’biri bilan aytganda, ushbu davrda inson yer yuzi qiyofasini o‘zgartirib yuboruvchi qudratli antropologik kuchga aylandi. bunday sharoitda barqaror rivojlanishni ta’minlash barobarida ekologik muvozanatni saqlash, atrof-muhitni organizmlar hayoti uchun yaroqli holda saqlab turish insondan ekologik savodxonlikni talab etadi. tabiat biz tasavvur qilgandan ko‘ra ancha murakkabdir. shunga ko‘ra ekologiyaning birinchi qonunini quyidagicha ta’riflash mumkin: “tabiatda inson nimaiki ish qilmasin, ularning barchasi ham unda ko‘pincha oldindan bilib bo‘lmaydigan u yoki bu oqibatlarni keltirib chiqaradi”. ushbu oqibatlar zararli bo‘lmasligi uchun u tabiatda hukm suradigan ekologik qonun va qonuniyatlarni bilishi va shuning asosida o‘z faoliyatini ekologik tahlil qilaolishi zarur. sanoat ekologiyasi ― tirik organizmlar bilan atrof-muhit o‘rtasidagi o‘zaro bog‘lanishlar to‘g‘risidagi fan. uni o‘rganish insonga tabiatdan betalofot foydalanish qoidalarini …

3 / 52

tga texnogen ta’siri kuchaytirayotgan hozirgi sharoitda tashlama chiqindilarni matematik modellashtirish muhim ahamiyat kasb etadi. bu vazifani uddalash esa bo‘lajak muhandis xodimlardan talabalik yillarida atrof-muhitga korxonaning iqtisodiy va ekologik ta’sirini hisoblash, gazsimon tashlamalarning atmosfera havosida tarqalish qonuniyatlarini o‘rganish, havo va suvni tozalovchi qurilmalarning ish samaradorligini hisoblashga doir bilim va ko‘nikmalarni egallashlari zarurligini taqozo etadi. bu muhim va murakkab vazifani uddalash, talabaga biosferaning biotik va abiotik omillari yaxlitligini ko‘rsatib beraolish, texnogen ta’sir va uning oldini olish bo‘yicha hisob-kitob ishlarini bajarishni o‘rgatish o‘qituvchi tomonidan amaliy mashg‘ulotlar jarayonida amalga oshiriladi. 1 - amaliy mashg‘ulot mavzu: atmosferaga tashlanadigan aerozol va gazlarning havoda tarqalishini hisoblash mashg‘ulot maqsadi: talabalarga atmosfera havosiga tashlanayotgan zararli aerozol va gazlarning havoda tarqalish tezligini va bu tezlikning qaysi omillarga bog‘liq ekanligini o‘rgatish. nazariy qism atmosfera yer yuzini o‘rab olgan havo qatlamidan iborat bo‘lib, uning og‘irligi yer shari og‘irligining milliondan bir bo‘lagiga teng. boshqacha qilib aytganda, atmosfera havosining umumiy massasi 5000 trillion tonnadan …

4 / 52

ning uchun ham xalq orasida juda zarur bo‘lgan narsani “havodek zarur” deb aytish odat tusiga kirib qolgan. odamning bir sutkalik hayoti uchun 1 kg ovqat, 2 litr suv va 12 kg havo zarur. bu havo tarkibida 500 litr kislorod mavjud. atmosferaning troposfera qatlamidagi havo tarkibi 78, 08% azot, 20,95% kislorod, 0,93% argon, 0,03% karbonat angidrididan tashkil topgan. qolgan 0,001% ni inert gazlar – geliy, neon, kripton, ksenon, rodon va boshqalar tashkil qiladi. atmosferada gaz balansining buzilishiga asosan sanoat korxonalaridan turli xildagi zaharli va zararli moddalar tashlanishi ta’sir qiladi. atmosferaning ifloslanishi ayniqsa havoga niqoyatda ko‘p miqdorda chihayotgan chang-to‘zon, tutun, mikroblar, uglerod oksidi, vodorod sulfidi, uglevodorodlar, organik moddalar, sulfidlar, nitratlar, qo‘rg‘oshin, temir, ftor birikmalari, radioaktiv moddalar va pestitsidlar bilan bog‘liq. mashg‘ulotni bajarishga doir umumiy tushunchalar atmosfera pastki qatlamining ifloslanish darajasi ishlab chiqarish korxonasi (zavod, ies, qozonxonalar va h.k.z.) dan tashlanayotgan zaharli moddalarning yer usti havosi tarkibidagi yuqori konsentratsiyasi cmax=mg/m3 formulasi bilan hisoblanadi. …

5 / 52

rda a – zararli moddalarning iqlimga bog‘liq holda vertikal va gorizontal tarqalish koeffitsiyenti hisoblanib, ushbu koeffitsiyent hududlarda o‘zgarmas birlikka ega. 1.1-jadval o‘rta osiyoning janubiy qismi uchun 240 qozog‘iston va o‘rta osiyoning qolgan hududlari 200 kavkaz, moldaviya, sibir, uzoq sharq 200 ukraina 160 markaziy yevropa 120 m – ma’lum vaqt birligida atmosferaga chiqadigan zararli moddaning massasi (g/s); m ning kattaligi korxonada amalda bo‘lgan me’yorlar yoki korxona texnologik loyihasida ko‘rsatilgan miqdorlarga asosan quyidagi formula bilan hisoblab topiladi; (1.3) f - zararli moddalarning cho‘kish tezligini belgilab beruvchi koeffitsient; atmosfera havosidagi moddalar qalay - koeffitsientlar; 1.2-jadval mayda zarrachali aerozol va gazsimon moddalar uchun f =1 filttrlarning tozalash koeffisienti 90% va undan yuqori bo‘lganda chang va qurum f=2, filtr quvvati 75-90% ni tashkil qilganda f=2,5, filtr quvvati 75% dan kam bo‘lganda, suv bug‘i, ho‘l chang zarralari mavjud bo‘lsa f=3 h - chiqindi chiqaruvchi manbasining yer sathidan balandligi (m); ƞ - yerning ta’sirini hisobga oladigan koeffitsient …

Want to read more?

Download all 52 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o‘quv-uslubiy ko’rsatma “ekologiya” fanidan amaliy mashg‘ulotlarini o`tish uchun"

o‘zbekiston respublikasi tog’-kon sanoati va geologiya vazirligi navoiy davlat konchilik va texnologiyalar universiteti «hayot faoliyati xavfsizligi» kafedrasi “ekologiya” fanidan amaliy mashg‘ulotlarini o`tish uchun o`quv qo`llanma navoiy – 2024 o‘quv-uslubiy ko’rsatma “ekologiya” fanidan amaliy mashg‘ulotlarni o‘tkazish bo‘yichа o‘qituvchiga amaliy yo‘llanma bo‘lib, navdktu 2024 yil tasdiqlangan o‘quv dasturiga mos ravishda ishlab chiqildi. ko’rsatmada respublikada biologik xilma-xillikni saqlash maqsadida tashkil qilingan muhofaza etiladigan tabiiy hududlar to‘g‘risida yetarlichа ma’lumot berilgan. unda shuningdek, atmosfera va gidrosferani tashlama iflosliklardan muhofaza qilish usullari va uskunalari yoritilgan, muhitni tozalashga doir hisob-kitob ishlari keltirilgan. iqtisodiy zarar ...

This file contains 52 pages in DOC format (12.3 MB). To download "o‘quv-uslubiy ko’rsatma “ekologiya” fanidan amaliy mashg‘ulotlarini o`tish uchun", click the Telegram button on the left.

Tags: o‘quv-uslubiy ko’rsatma “ekolog… DOC 52 pages Free download Telegram