narx belgilash tamoyillari

DOCX 20 pages 369.0 KB Free download

20 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 369.0 KB

File type DOCX

Pages 20

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 20

15-мавзу. бозор ҳокимияти шароитида нарх белгилаш тамойиллари 1. истеъмолчи ортиқчалигини эгаллаш. 2. истеъмолчи даромодига кўра нарх белгилаш. 3. истеъмол хажмига кўра нарх белгилаш. 4. товарлар категориясига кўра нарх белгилаш 1. истеъмолчи ортиқчалигини эгаллаш. товарга нарх бозор томонидан ўрнатиладиган рақобатлашган бозорда товарни ишлаб чиқарувчилар бозор нархида (мувозанат нархида) сотади, шу бозор нархида истеъмолчилар товарни сотиб олади. лекин, айрим истеъмолчилар учун товарнинг қиймати унинг бозор нархидан кўра юқорироқ. шунинг учун ҳам у товарни бозор нархидан юқорироқ нархда ҳам сотиб олиши мумкин. истеъмолчи ютуғи - истеъмолчи томонидан товарга тўлаши мумкин бўлган максимал нарх билан товарнинг ҳақиқий нархи ўртасидаги фарқни билдиради. аниқроқ қилиб айтадиган бўлсак, истеъмолчининг товар учун бериши мумкин бўлган максимал нархдан товарни сотиб олишда тўланадиган ҳақиқий нархнинг айирмасига тенг. истеъмолчи ютуғи (қўшимча наф) алоҳида инсоннинг қанчалик ўртача яхши яшаётганлигини кўрсатади. истеъмолчининг умумий ютуғи бу талаб чизиғи билан бозор нархи чизиғи ўртасида жойлашган соҳа (1-расмда штрихланган соҳа). p s pe e q d …

2 / 20

мумкин бўлган максимал нарх 9 сўм, истеъмолчи ютуғи 4 сўмга тенг. худди шундай давом этсак 4-апельсин учун истеъмолчи ютуғи 1 сўмга тенг, бешинчи апельсинни сотиб олишга истеъмолчи бефарқ қарайди, нима учун деганда у истеъмолчининг умумий ютуғини оширмайди. шундай қилиб, истеъмолчининг истеъмолчи ориқчалиги 5+4+3+2+1=15 сўмга тенг. истеъмолчининг сарфи 25 га тенг. ишлаб чиқарувчи ютуғи ишлаб чиқарувчи томонидан олинган умумий манфаатни билдиради. бир хил ишлаб чиқарувчилар учун бир бирлик маҳсулот харажатлари бозор нархига тенг бўлса, бошқа ишлаб чиқарувчи учун ушбу харажатлар бозор нархидан кичикдир. демак, ишлаб чиқарувчилар ушбу товарни сотишдан фойда, яъни ортиқча манфаат оладилар. ҳар бир товар учун ушбу ортиқча манфаат товарнинг бозор нархи билан уни ишлаб чиқаришдаги чекли харажати ўртасидаги фарқга тенг бўлиб, уни ишлаб чиқарувчи олади. бу фарқ бир бирлик маҳсулотдан оладиган фойда билан ишлаб чиқаришдаги ҳар қандай рентани қўшилганига тенг. умуман ишлаб чиқарувчи ютуғи бу барча ишлаб чиқарувчилар томонидан олинадиган фойдаларнинг умумий йиғиндисидир. бозор учун умумий ишлаб чиқарувчи …

3 / 20

рга давлат томонидан максимал нарх ўрнатилди дейлик, яъни (муозанат нарх) (4-расм). p s b pe e c a p*max d q q2 qe q1 4-расм. нарх давлат томонидан назорат қилинганда истеъмолчи ва ишлаб чиқарувчи ютуғининг графикдаги тасвири. максимал нарх ўрнатилганда бир қатор ишлаб чиқарувчилар (харажатларини максимал нархда қоплай олмагани учун) бозордан сиқиб чиқарилади ва ишлаб чиқариладиган ва сотиладиган маҳсулот ҳажми дан гача камаяди. товарни сотиб олишни давом эттираётган истеъмолчилар товарни паст нархда сотиб оладилар ва уларнинг истеъмол ютуғи ошади. ушбу ошган ютуқ графикда қўшштрихланган а тўртбурчак юзи билан ифодаланган. лекин бир қатор истеъмолчилар товар ҳажми қисқаргани учун уни сотиб ололмайдилар. уларнинг истеъмол ютуғининг қисқарганлиги штрихланган в учбурчак юзига тенг. демак, истеъмолчи ютуғининг соф ўзгаришини қуйидагича аниқлаш мумкин. , (1) бу ерда, - истеъмолчи ютуғининг соф ўзгариши. расмдан кўриниб турибдики, бўлгани учун соф истеъмолчи ютуғи мусбат энди ишлаб чиқарувчи ютуғини қараймиз. бозорда қолиб ишлаб чиқаришни давом эттираётган ишлаб чиқарувчилар бозор нархидан …

4 / 20

ий сиёсатининг самарасиз эканлигини кўрсатади. бу ерда ишлаб чиқарувчилар томонидан йўқотилган ютуқнинг истеъмолчилар ютиб олган ютуқдан катта эканлигини кўриш мумкин. агар талаб чизиғи жуда ҳам эластик бўлмаганда нархларни назорат қилиш ҳам жуда катта йўқотишга олиб келиши мумкин (5-расм). расмдан кўриниб турибдики, в учбурчак юзи бозордан сиқиб чиқарилган истеъмолчиларнинг йўқотишлари бўлиб, бу бозорда қолиб товарни сотиб олиш ҳуқуқига эга бўлган истеъмолчиларнинг ютуғини ифодаловчи а тўртбурчак юзасидан катта. бу ерда бозордан сиқиб чиқарилган истеъмолчилар катта йўқотишга эга. p b s e pmax pe c a 0 q d qe 5-расм. нарх давлат томонидан назорат қилинганда эластик бўлмаган талабдаги йўқотишлар. энди фараз қилайлик давлат томонидан минимал нарх ўрнатилди дейлик (- мувозанат нарх), яъни давлат нархни мувозанат нархидан юқори қилиб белгиланади агар биз ишлаб чиқарувчилар бозорда қанча маҳсулот сотилса шунча маҳсулот ишлаб чиқаради, деб фараз қилсак, бозорга ишлаб чиқарилган маҳсулот миқдори га тенг бўлади ва бу ерда ҳам ишлаб чиқарувчилар ва истеъмолчилар ютуғи йўқотилади. …

5 / 20

-с+(-а-в)=-с-в (6) демак, давлат томонидан минимал нарх ўрнатилганда умумий тўлиқ йўқотиш вужудга келади ва у иккита с ва в учбурчаклар юзаларининг йиғиндиси билан ифодаланади. энди биз ишлаб чиқарувчилар ютуғини ишлаб чиқариш миқдордан миқдорга кенгайтирилганда қараб чиқамиз. ҳақиқатдан ҳам минимал нарх мувозанат нархдан юқори бўлганда у ишлаб чиқарувчиларни миқдорга маҳсулот ишлаб чиқаришга ундайди. лекин, улар бозорда фақат ҳажмдаги маҳсулотни сотиш мумкин холос. улар миқдордаги маҳсулотни ишлаб чиқаришга кетган харажатларни қоплайдиган даромадни олаолмайди (7-расм). расмда ушбу харажатлар штрихланган d трапеция юзи билан ифодаланган. d p s pmin a pe b c d q1 qe q2 q 7-расм. минимал нарх ўрнатилиши натижасидаги йўқотишлар графиги. натижада ишлаб чиқарувчиларнинг ютуғи ўзгариши қуйидагига тенг: бундай ҳолда ҳар бир ишлаб чиқарувчи ўз маҳсулотининг ҳаммасининг юқори нархда сотаман деб ўйлайди. пировардда давлат томонидан ўрнатилган минимал нарх сиёсати ортиқча маҳсулот ишлаб чиқариш харажатлари ҳисобидан ишлаб чиқарувчиларнинг фойдасини анча қисқартириб юбориш мумкин. яна битта мисол тариқасида меҳнат (ишчи кучи) бозорини …

Want to read more?

Download all 20 pages for free via Telegram.

Download full file

About "narx belgilash tamoyillari"

15-мавзу. бозор ҳокимияти шароитида нарх белгилаш тамойиллари 1. истеъмолчи ортиқчалигини эгаллаш. 2. истеъмолчи даромодига кўра нарх белгилаш. 3. истеъмол хажмига кўра нарх белгилаш. 4. товарлар категориясига кўра нарх белгилаш 1. истеъмолчи ортиқчалигини эгаллаш. товарга нарх бозор томонидан ўрнатиладиган рақобатлашган бозорда товарни ишлаб чиқарувчилар бозор нархида (мувозанат нархида) сотади, шу бозор нархида истеъмолчилар товарни сотиб олади. лекин, айрим истеъмолчилар учун товарнинг қиймати унинг бозор нархидан кўра юқорироқ. шунинг учун ҳам у товарни бозор нархидан юқорироқ нархда ҳам сотиб олиши мумкин. истеъмолчи ютуғи - истеъмолчи томонидан товарга тўлаши мумкин бўлган максимал нарх билан товарнинг ҳақиқий нархи ўртасидаги фарқни билдиради. аниқроқ қилиб айтадиган бўлсак, истеъмо...

This file contains 20 pages in DOCX format (369.0 KB). To download "narx belgilash tamoyillari", click the Telegram button on the left.

Tags: narx belgilash tamoyillari DOCX 20 pages Free download Telegram