hujayra patologiyasi va o’limi

DOC 6 pages 157.5 KB Free download

6 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 157.5 KB

File type DOC

Pages 6

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 6

15-mavzu: hujayraning qayta tiklanishi va umrining davomiyligi 15-mavzu: hujayraning qayta tiklanishi va umrining davomiyligi hujayra patologiyasi va o’limi. hujayralarning tiriklik faoliyati bilan bir qatorda turli tuman o’zgarishlar oqibatida patologik jarayonlar ham kuzatiladi. bu jarayonlar barcha prokariot va eukariot hujayralarga xosdir. ba’zi alohida hujayralar yoki butun organizm turli ta’sirlarga uchrashi natijasida ularda strukturaviy va funksional o’zgarishlar yuzaga kelib, bu o’z navbatida patologik jarayonlarga sabab bo’ladi. albatta bunday patologik sabablar organizmdagi ayrim funksiyalarining buzilishiga va nihoyat hujayra yoki organizm o’limiga olib kelishi mumkin. ko’p hujayrali organizmlarda, bitta hujayraning buzilishi natijasida butun organizmda patologik jarayon yuzaga kelishi mumkin. hatto bu g’oyani, 1858 yilda r. virxov ilgari surgan. bunday holatni, o’simlik, hayvon va odamlarda kechadigan turli kasalliklarda kuzatish mumkin. kasallikning boshlanishida bitta hujayrada gormonal o’zgarish yuzaga kelib, mazkur hujayrada kasallik rivojlanadi. bu guruhga tegishli bo’lgan hujayralarga, o’zgarishlar asta sekin o’tadi va o’z navbatida u jarayon boshqa guruh hujayralarini ham qamrab oladi. sog’lom organizmda ham …

2 / 6

mitoxondriyalar morfologik va funksional o’zgarishga uchraydi va lizosomalarning ichidagi fermentlar, tashqarisiga chiqishi natijasida hujayra lizisga uchrab, erib ketadi. nobud bo’ladigan yoki shikastlangan hujayralarda quyidagi patologik o’zgarishlar kuzatiladi: - hujayralarda atf sintezi to’xtab kislorodga bo’lgan ehtiyoj oshadi; - yadroning strukturaviy o’zgarish natijasida xromatin kondensatsiyalanib, yadroda sintez jarayoni buziladi; - xromatinlar kondensatsiyasi natijasida yadroda agregatlar to’planishi ya’ni piknoz kuzatiladi. bu esa yadroning siqilishiga karioreksis ga olib keladi; - oqibatda yadroning erib ketishiga kariolizis ga olib keladi. yadro qobig’ida ro’y beradigan patologik o’zgarishlardan biri, bu perinuklear boshliqning kengayib ketishi natijasida, yadro membranalarining erib ketishiga olib keladi. plazmatik membrananing patologik buzilishiga qutidagilar sabab bo’ladi: - membranada erkin radikallarning (stabil bo’lmagan va tashqi orbitasida toq elektronlar soniga ega bo’lgan zarrachalar) hosil bo’lishi. ular aktiv kislorodga ega bo’lib, membrananing lipidlari bilan reaksiyaga kirishishi natijasida ortiqcha energiya paydo bo’ladi va lipidlar oksidlanadi. plazmatik membrananing komplement tuzilishining buzilishi. plazmatik membranada passiv bo’lgan oqsillar guruhi bo’lib, ular aktivlashishi natijasida …

3 / 6

zmatik membrananing yuzasi kamayadi. to’siq vazifalarini to’liq bajaraolmasligi natijasida, hujayra ichiga ortiqcha suv to’planishiga olib keladi. plazmatik membrana shikastlanishining quyidagi turlarini kuzatish mumkin. - membrana o’tkazuvchanligining buzilishi; - membrana transport funksiyasining buzilishi; - membrananing harakati va hujayra shaklining o’zgarishlari; - almashinish va sintez jarayonlarining izdan chiqishi; mitoxondriyalarning shikastlanish sabablari: mitoxondriyalar shikastlanishining eng asosiy sabablaridan biri, bu atf sintezining buzilishi bilan bog’liq. glyukoza miqdorining o’zgarishi energiya ta’minotining buzilishiga olib kelishi mumkin. mitoxondriyalar shaklining o’zgarishlari: - mitoxondriyaning ichiga suv kirishi natijasida shishadi; - mitoxondriyaning hajmi kattalashib, megamitoxondriyalardan farq qiladi; - mitoxondriyalarning och qolishi; - mitoxondriyalarga kislorod yetishmasligi, gipoksiya; - organizmning zaharlanishi, intoksikatsiyasi. agar mitoxondriyalarning shishish holati kichik darajada bo’lsa, suv sekinlik bilan tashqi membranadan o’tib, kristalarda saqlanib va mitoxondriya oldingi holatiga qaytadi. katta miqdordagi shish bo’lganda mitoxondriya kristalarining tashqi va ichki membranalarining yorilib ketishiga olib kelishi mumkin. mitoxondriya kristalari strukturalarining buzilishi ular sonining kamayishi va faoliyatining susayishiga sabab bo’ladi. mitoxondriyalar alkogol, serroz, …

4 / 6

r natijasida golji apparatining sisternalari alohida vakuolalarga ajralib qolishi mumkin, bu esa ular tarkibida sekret mahsulotlarining to’planib qolishiga sabab bo’ladi. lizosomalarda yuzaga keladigan patologik jarayonlar natijasida, tarkibidagi fermentlarning yetishmasligi yoki membranasi uzilib, fermentlari gialoplazmaga quyilib ketishi natijasida bunday hujayralar avtolizisga uchrashi mumkin. ribosomalar patologik jarayonlar natijasida o’z shakllarini o’zgartirib, spiral shaklga kirib qolishi mumkin. mikronaychalardagi dupletlar orasidagi aloqaning uzilishi natijasida sitoskelet yoki kipriklar va xivchinlarning harakati susayadi. masalan, chekuvchi odamlarda, bronxlar shilliq qavatidagi kipriklarning harakatlanishi pasayganligi kuzatilgan. hujayra faoliyatidagi patologik jarayonlar, ularning mitotik faoliyatiga ham salbiy ta’sir etishi mumkin, bunday holatda mitozning fazalarida yoki interfaza bosqichlari sekinlashib yoki to’xtab qolishi mumkin. hujayra komponentlarida ro’y beradigan salbiy oqibatlar, hujayraning barcha strukturalari bilan bog’liq holda amalga oshadi. bu esa hujayra sitoplazmasida turli salbiy reaksiyalarga qaratilgan, yagona maxsus molekulyar mexanizm mavjudligidan dalolat beradi. bu mexanizm paranekroz deb ataladi. bunday paranekroz reaksiyasiga, oqsillarda ro’y beradigan denaturatsiya jarayoni misol bo’ladi. natijada ularning ikkilamchi va uchlamchi …

5 / 6

arni ultrabinafsha nurlar bilan nurlantirilganda biroz vaqtdan so’ng, o’zini tiklab, harakati tiklangan, lekin yadro strukturasi shikastlanganda ular baribir nobud bo’lgan. qaytmas jarayonlar natijasida hujayra o’ladi. hujayra ichidagi gidrolitik fermentlar aktivlashib, gialoplazmadagi oqsillarni, lipidlarni emiradi, buning natijasida sitoplazmadagi membrana strukruralari yemiriladi. jumladan, lizosoma membranalari ham yemirilib, hujayrani avtolizisga olib keladi, hujayra erib nobud bo’ladi. hujayradagi patologik jarayonlar ta’siri natijasida boshqaruv jarayonlari ham buzilishi mumkin. ayniqsa, almashinuv jarayonlarining buzilishi va turli moddalarning to’planishiga sabab bo’ladi. masalan, distrofiyalar, jumladan, yog’ distrofiyasida yog’ kiritmalar, tomchilar shaklida to’planib qoladi. bunday hujayralar yog’larni eritib utilizatsiya qilaolmaydi. natijada sitoplazmada yog’ to’planib qoladi. shuningdek, hujayralarda pigmentlar yoki glikogenning ko’p miqdorda to’planishi. hujayralarda boshqaruv jarayonlarining, potologiyasida differensiatsiya jarayoning buzilishi ham kuzatiladi. masalan, shish hujayralarining hosil bo’lishi. shish hujayralari doim to’xtamasdan bo’linadi, boshqaruvdan chiqib ketib, hujayra differensirovkani ta’minlamay qo’yadi. hozirgi paytda odam o’limiga olib keladigan asosiy kasalliklar qatoriga yurak-qon tomir kasalliklari va saraton (rak) kasalliklari kiritilgan. rak kasalliklariga olib keladigan …

Want to read more?

Download all 6 pages for free via Telegram.

Download full file

About "hujayra patologiyasi va o’limi"

15-mavzu: hujayraning qayta tiklanishi va umrining davomiyligi 15-mavzu: hujayraning qayta tiklanishi va umrining davomiyligi hujayra patologiyasi va o’limi. hujayralarning tiriklik faoliyati bilan bir qatorda turli tuman o’zgarishlar oqibatida patologik jarayonlar ham kuzatiladi. bu jarayonlar barcha prokariot va eukariot hujayralarga xosdir. ba’zi alohida hujayralar yoki butun organizm turli ta’sirlarga uchrashi natijasida ularda strukturaviy va funksional o’zgarishlar yuzaga kelib, bu o’z navbatida patologik jarayonlarga sabab bo’ladi. albatta bunday patologik sabablar organizmdagi ayrim funksiyalarining buzilishiga va nihoyat hujayra yoki organizm o’limiga olib kelishi mumkin. ko’p hujayrali organizmlarda, bitta hujayraning buzilishi natijasida butun organizmda patologik jarayon yuzaga...

This file contains 6 pages in DOC format (157.5 KB). To download "hujayra patologiyasi va o’limi", click the Telegram button on the left.

Tags: hujayra patologiyasi va o’limi DOC 6 pages Free download Telegram