islom sivilizatsiyasida ilm-fan va madaniyatning o‘rni

DOCX 5 pages 20.0 KB Free download

5 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 20.0 KB

File type DOCX

Pages 5

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 5

mavzu: islom sivilizatsiyasida ilm-fan va madaniyatning o‘rni. (1 dars) reja: 1. islom sivilizatsiyasida ilm-fan, ta’lim tizimi. 2. islom olami ta’lim, ilm-fan va madaniyati 3. icesco tashkiloti faoliyati. 3. musulmon olimlarining aniq fanlar rivojiga qo‘shgan hissasi. tayanch so‘zlar: islom olami ta’lim, ilm-fan va madaniyati icesco tashkiloti, ilm-fan. islom, musulmon olimlari, musulmon renessansi. ikki daryo — sirdaryo va amudaryo oralig‘idagi o‘lka jug‘rofiy-tabiiy xususiyatlari jihatidan inson jamoasining rivoji uchun eng qulay bo‘lgan makonlardandir. sersuv vodiylari, ko‘m-ko‘k qir yonbag‘irlari, daraxtzorlari, er osti boyliklari odamlarning yashashi, dehqonchilik, chorvachilik, hunarmandchilikning rivoji uchun tabiiy imkoniyatlarni vujudga keltirgandir. olimlarning ta’kidlashicha, eng yirik qadimgi dinlardan bo‘lmish zardo‘shtiylik shu markaziy osiyo — xususan, xorazm o‘lkasida shakllangan. uning asosiy qoidalari ifodalangan kitob «avesto» ham shu erda vujudga kelgan. markaziy osiyodagi davlatchilik tarixi ham eramizdan avvalgi xorazm podshohligidan boshlanadi. eradan avval viii—vii asrlarda «katta xorazm», «baqtriya podshohligi» kabi davlatlarning mavjud bo‘lganligi haqida ma’lumotlar mavjud. amudaryo qirg‘oqlarida yoyilib yotgan turli katta-kichik qo‘rg‘onlarning qoldiqlari, …

2 / 5

madaniy boyliklarni almashuv madaniy taraqqiyot ishida muhim ahamiyat kasb etgan. vii asrlarda saudiya arabistonida so‘nggi dunyoviy din — islom dini vujudga kelib, u arablarning birlashuvi va yagona davlat — arab xalifaligining shakllanuvida ham asosiy ahamiyatga ega bo‘ldi. xalifalik islom bayrog‘i ostida asta-sekin boshqa o‘lkalarni bosib ola boshladi, o‘ziga qaratilgan erlarda islom dinini izchillik va qat’iylik bilan joriy qila bordi. viii asr boshlarida kutayba ibn muslim boshchiligidagi arab qo‘shinlari eron va xurosondan so‘ng ikki daryo oralig‘i — movarounnahrni zabt etishga kirishdilar. bu erda zardo‘shtiylik va boshqa dinlar siqib chiqarilib, islom dini, uning muqaddas kitobi «kur’on» qoidalari va u bilan birga arab yozuvi xamda arab tili o‘rnatila bordi. islom asta-sekin madaniyat va ma’naviyatning barcha sohalarida ustunlikka intildi. ix asrlardan boshlab movarounnaxrda arab yozuvida yozilgan yodgorliklar vujudga kelaboshladi. arablar istilosidan, ya’ni viii asrdan to xx asr boshlarigacha movarounnahr, jumladan hozirgi o‘zbekiston hududida islom dini va arab yozuviga asoslangan madaniy-ma’naviy rivojlanish hukm surdi. bu …

3 / 5

tlarning vujudga kelishi bu sulolalar o‘rtasidagi keskin kurashlar, ayovsiz janglar jarayonida amalga oshdi. ix—xii asrning 20-chi yillariga qadar markaziy osiyoda somoniylar, qoraxoniylar, ma’muniylar, g‘aznaviylar, saljuqiylar, xorazmshohlar hukmronlik qilganini ko‘ramiz. xii asrga kelib markaziy osiyoda, umuman, o‘rta sharqda katta hududni o‘ziga qaratgan xorazmshohlar imperiyasi hukmronlik qildi. lekin bu mustaqil davlat 1220 yildagi chingizxon boshliq mo‘g‘ul hujumi natijasida tugatildi. ma’lumki, ix asrning boshlarida xalifa ma’mun davrida (813— 838) xalifalikning markazi bag‘dodda ilm-fan, madaniyat tez sur’atlar bilan rivoj topdi, qadimgi yunon ilmlari keng miqyosda o‘rganilib, yunon olimlarining asarlari ko‘plab tarjima etildi, ayniqsa tabiiy fanlar, falsafa ilmlari sohasida katta yutuqlar qo‘lga kiritildi. ilm-fanning ta’siri ostida islomda turli oqimlar, talqinlar kuchaydi, xususan, tafakkurni tabiiy ilm va dunyoviy falsafaga yo‘llovchi mo‘‘taziliya davlat mafkurasi darajasiga ko‘tarildi. bu davr g‘arb sharqshunoslik adabiyotida «musulmon renessansi» sifatida o‘z talqinini topdi. x asrlardan boshlab xalifalikda diniy ilmlar, turli oqimlar faoliyati kuchaydi. ilmiy-madaniy yuksalish bag‘doddan movarounnahr, xuroson erlariga ko‘chdi, bu davr turli …

4 / 5

miy ilmlar, san’at, adabiyot bu davrda butun musulmon sharqi uchun mashhur bo‘lgan natijalarga erishdi. uning dovrug‘i o‘rta asr evropasida ham keng tarqaldi. madaniy-ma’naviy jihatdan islom, uning qonun-qoidalaridan, arboblaridan tinchlikni saqlash, davlat faravonligini oshirish ishida foydalanish, ularning birlashtiruvchi kuchiga asoslanib ish olib borishga e’tibor berildi. tasavvuf, ayniqsa, uning movarounnahrda shakllangan yo‘nalishi — naqshbandiya ma’naviy jihatdan erkin aqliy mehnatni ta’minlashda muhim g‘oyaviy asos bo‘lib xizmat qildi. turkiy — o‘zbek tilining mavqei kuchaydi, badiiy, tabiiy-ilmiy asarlar fors va turkiy tillarda yaratildi. bu davrda obodonchilik rivojlandi: ko‘plab madrasalar, yo‘llar, turli inshootlar arpo etildi. ilmning turli sohalarida katta yutuqlar qo‘lga kiritildi. bu davrda markaziy osiyo — movarounnahr va xuroson dunyoning eng rivojlangan o‘lkasi sifatida mashhur bo‘ldi. bu davrdagi ilmiy-madaniy yutuqlar oldingi ix—xii asrlarda erishilgan madaniy boyliklar asosida tez sur’at bilan amalga oshirilib, ularni ijodiy o‘zlashtirish, rivojlantirish natijasida yuz berdi. mavzu bo‘yicha savollar: 1. islom sivilizatsiyasida ilm-fan, ta’lim tizimi hozirgi holati qanday? 2. islom olami ta’lim, …

5 / 5

1 yil. internet saytlari: 1. www.isesco.org. 2. www.ois.org 3. www.ircica.org 4. www.ziyouz.com 5. https://www.fumi-fuiw.org

Want to read more?

Download all 5 pages for free via Telegram.

Download full file

About "islom sivilizatsiyasida ilm-fan va madaniyatning o‘rni"

mavzu: islom sivilizatsiyasida ilm-fan va madaniyatning o‘rni. (1 dars) reja: 1. islom sivilizatsiyasida ilm-fan, ta’lim tizimi. 2. islom olami ta’lim, ilm-fan va madaniyati 3. icesco tashkiloti faoliyati. 3. musulmon olimlarining aniq fanlar rivojiga qo‘shgan hissasi. tayanch so‘zlar: islom olami ta’lim, ilm-fan va madaniyati icesco tashkiloti, ilm-fan. islom, musulmon olimlari, musulmon renessansi. ikki daryo — sirdaryo va amudaryo oralig‘idagi o‘lka jug‘rofiy-tabiiy xususiyatlari jihatidan inson jamoasining rivoji uchun eng qulay bo‘lgan makonlardandir. sersuv vodiylari, ko‘m-ko‘k qir yonbag‘irlari, daraxtzorlari, er osti boyliklari odamlarning yashashi, dehqonchilik, chorvachilik, hunarmandchilikning rivoji uchun tabiiy imkoniyatlarni vujudga keltirgandir. olimlarning ta’kidlashicha, e...

This file contains 5 pages in DOCX format (20.0 KB). To download "islom sivilizatsiyasida ilm-fan va madaniyatning o‘rni", click the Telegram button on the left.

Tags: islom sivilizatsiyasida ilm-fan… DOCX 5 pages Free download Telegram