endogen geologik jarayonlar

PPTX 2.7 MB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1707085946.pptx /docprops/thumbnail.jpeg endogen geologik jarayonlar endogen geologik jarayonlar reja: endogen geologik jarayonlar magmatizm vulkanizm metomorfizm tektonik harakatlar zilzilalar endogen geologik jarayonlar endogen geologik jarayonlar ekzogen jarayonlardan sharoiti, ko‘lami va fizik-kimyoviy muhiti bilan tubdan farq qiladi. endogen geologik jarayonlar katta chuqurlikda yuqori harorat va bosim ostida kechadi. u yerdagi mineral va ma’dan hosil qiluvchi asosiy omillar quyidagilardir: qizigan gazlar; gidrotermal (gidro – suv, termal – issiq) eritmalar; mantiyada vujudga keluvchi olovsimon suyuq magmatik qotishma. endogen geologik jarayonlar yer qa’rida kechadigan endogen geologik jarayonlarni to’g’ridan-to’g’ri kuzatish va o’rganish mushkul ish. shuning uchun ular chuqur o’rganilmagan. endogen geologik jarayonlarni har tomonlama o’rganish ularni quyidagi turlarga: magmatizm, vulkanizm, metamorfizm va tektonik harakatlarga ajratish imkonini beradi. magmatizm “magmatizm” deganda yerning chuqur qa’rida paydo bo’lib, yer yuzasiga intiluvchi olovsimon suyuq qorishma – magma bilan bog’liq bo’lgan jarayonlar tushuniladi. magmaning yer po’sti ichkarisida kristallashib qotishi yoki yer yuzasiga otilib chiqib qotishiga qarab magmatizm ikki turga ajratiladi: 1) …

hamlari va sharoiti bo’yicha turli tanalarni hosil qiladi. tanalar ikkiga bo’linadi: 1) o’ta chuqurlikdagi, 2) yuzadagi tanalar. magmatizm 1-rasm. lakkolit va lopolit. “lakkolit” – yassi, do’mboq, gumbaz-simon yoki qo’ziqorin shaklidagi tana bo’lib, diametri yuzlab metrgacha, ba’zan kilometrgacha bo’lishi mumkin. “lоpоiit” – grek tilida “tovoq”, “hovuz” ma’nosini beradi. lakkolitga o’xshash shakl hosil qiladi, faqat osti lagan kabi botiq bo’ladi (1-rasm). “dayka” – tik paxsa devor ko’rinishidagi tana. qalinligi 1000-1500 mgacha, uzunligi yuzlab kmga yetadi. magmatizm “sill” – cho’kindi jinslar qatlamlari orasida ularga mos holda joylashgan magmatik tanalar bo’lib, yagona oqib chiquvchi kanal orqali bir-biri bilan birlashgan bo’ladi. “nekk” – silindrsimon magmatik tana. "vulkan bo’yin” deb ham ataladi. yuqoridan qaraganda ko’proq dumaloq yoki oval shaklda bo’ladi. “tomirlar” – daykaga o’xshash bo’lib, ulardan kichikligi bilan farq qiladi. shakli noto’g’ri, to’lqinsimon tomirlar ko’rinishida bo’ladi. tog’ jinslaridagi yoriqlarda vujudga keladi. vulkanizm magmaning yer yuzasiga otilib chiqishi “vulkanizm” deb ataladi. tashqariga chiqqan magmaga “iava” deyiladi. lavaning …

vulkanlar. bundan tashqari o’ziga xos xususiyatlariga ko’ra ham vulkanlar yoriqli, gavay, stromboli, vulkano, etno-vezuvian, mon-pele, katmay, krakatau, bandaysan kabi tiplarga ajratiladi. vulkanizm 4-rasm. islandiyadagi stokkur geyzeri. yer yuzasiga kuchli bosim ostida davriy ravishda qaynoq suv va suv bug’larini otib turuvchi buloqlar “geyzerlar” deb ataladi (4-rasm). geyzerlar suvi odatda kuchsiz mineral- lashgan bo’ladi. ular tarkibida har 1 m hisobida 1,5-2 g natriy, kalsiy, magniy va suvli kremnezem bo’ladi. tektonik harakatlar yer po’stidagi barcha tabiiy harakatlar tektonik harakatlar deb ataladi. ular umumiy harakat qilish yo’nalishiga ko’ra vertikal va gorizontal, tezligi bo’yicha bir maromda va keskin, vaqt bo’yicha ohista va tez, davomiyligi bo’yicha esa doimiy va davriy kabi turlarga bo’linadi. tektonik harakatning asosiy sabablari bo’lib: yer qa’rida kechadigan radioaktiv parchalanish energiyasi; yerning gravitatsiya energiyasi; quyoshning va oyning tortish kuchi; yerning o’z o’qi va quyosh atrofida aylanishi hisoblanadi. zilzilalar yer po’sti ayrim qismlarining to’satdan silkinishi “zilzila” deb ataladi. zilzilalar “seysmik hodisa” deb ham ataladi. …

ar ballar magnitudalar 4-5 3.0-3.9 9-11 7.0-7.9 6-7 5.0-5.9 11-12 8.0-9.8 7-9 6.0-6.9 gorizontal tektonik harakatlar burma hosil qiluvchi va umuman gorizontal tektonik harakatlar yer po’stida hosil bo’lgan tog’ jinsiarining birlamchi yotish holatini o’zgartiruvchi harakatlardir. ular qatlamlarni egib-bukib tashlaydi, yoriqlar va darzliklar paydo qiladi. egiluvchan va bukiluvchan bo’lgan tog’ jinslari burmalar shakliga kiradi. qatlamlarning egilib-bukilishi, yaxlitligining buzilishi hamda uzilib ajrashi natijasida hosil bo’lgan shakllar (strukturalar) tektonik buzilmalar deb nomlanadi. tektonik buzilmalar ikki katta guruhga ajratiladi: 1) burmali (plikativ) va 2) uzilmali (dizyunktiv) buzilmalar. “burmali buzilmalar.” bunday buzilmalarning asosiy ko’rinishiaridan biri burmadir. gorizontal tektonik harakatlar “burma” deb qatlamlarning to’lqinsimon bukilishiga aytiladi. qavariq burmalar antiklinal, botig’i eas sinklinal deb ataladi. barcha burmalarning quyidagi elementlari mavjud: qanotlari, qulfi va yadrosi (5-rasm). 5-rasm. burmaning tuzilishi va elementlari. gorizontal tektonik harakatlar burmadan tashqari bu guruhga yana monoklinal va fleksura kabi burmalar ham kiradi. tog’ jinsi qatlamlarining bir tomonlama qiya yotishi “monoklinal” deb ataladi. “fleksura” deb, …

asining burchagiga qarab uzilmali buzilmalarning quyidagi turlari ajratiladi: 1) tushirma, 2) ko’tarma, 3) bostirma, 4) siljima, 5) kengayma, 6) qoplama, 7) gorst, 8) graben (8-rasm). 8-rasm. tog’ jinsi qatlamlari butunligini uzlishi, yorilishi va sinishi guruhlari: 1) sbros; 2) vzbros; 3) sdvig; 4) nadvig; 5) gorst; 6) graben. metamorfizm “metamorfizm” – tog’ jinslarini yuqori harorat va bosim hamda qaynoq eritma va gazlar ta’sirida o’zgartiruvchi jarayondir. bu jarayonda yerning ichki issiqligi, yuqori bosim, magmatizm va tektonik harakatlar faol ishtirok etadi. metamorfizmga uchragan jinslarga slanetsli tuzilish va minerallarning yo’l-yo’l joylashuvi xos xususiyatdir. ana shu omillarning qaysi biri ko’proq ta’sir etishiga qarab metamorfizmning quyidagi ko’rinishlari ajratiladi: dinamometamorfizm, termometamorfizm, pnevmatolit va gidrotermal metamorfizm, kontakt va regional metamorfizm. metamorfizm “dinamometamorfizm” – tog’ jinsi minerallarining bosim ta’sirida o’zgarishidir. bunda tog’ jinslari teksturasi o’zgaradi, masalan, yersimon gillar teksturasi slanetsli teksturaga aylanadi. “termometamorfizm” – tog’ jinslari kuchli qiziydigan joylarda ro’y beradi. issiqlik manbai bo’lib magma, qisman qaynoq gaz va …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "endogen geologik jarayonlar"

1707085946.pptx /docprops/thumbnail.jpeg endogen geologik jarayonlar endogen geologik jarayonlar reja: endogen geologik jarayonlar magmatizm vulkanizm metomorfizm tektonik harakatlar zilzilalar endogen geologik jarayonlar endogen geologik jarayonlar ekzogen jarayonlardan sharoiti, ko‘lami va fizik-kimyoviy muhiti bilan tubdan farq qiladi. endogen geologik jarayonlar katta chuqurlikda yuqori harorat va bosim ostida kechadi. u yerdagi mineral va ma’dan hosil qiluvchi asosiy omillar quyidagilardir: qizigan gazlar; gidrotermal (gidro – suv, termal – issiq) eritmalar; mantiyada vujudga keluvchi olovsimon suyuq magmatik qotishma. endogen geologik jarayonlar yer qa’rida kechadigan endogen geologik jarayonlarni to’g’ridan-to’g’ri kuzatish va o’rganish mushkul ish. shuning uchun ular chuqur o’rgani...

PPTX format, 2.7 MB. To download "endogen geologik jarayonlar", click the Telegram button on the left.

Tags: endogen geologik jarayonlar PPTX Free download Telegram