plastidalar

DOC 8 pages 315.5 KB Free download

8 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 315.5 KB

File type DOC

Pages 8

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 8

mavzu; plastida va ularning turlari, tasnifi, tuzilishi va vazifalari mavzu; plastida va ularning turlari, tasnifi, tuzilishi va vazifalari 6.3§.plastidalar plastidalar. optik mikroskop kashf etilgandan so’ng olimlar yashil donachalarni kuzatib, ularga xromotoforlar deb nom berishdi. bunday donachalar hayvon hujayralarida uchratilmadi. keyinchalik bunday organoid o’simlik dunyosida faqat yashil o’simlik hujayralarida bo’lishi aniqlandi. shimper (1885) barg hujayralarida yashil donachalardan tashqari yana sariq, to’q sariq va hatto rangsiz tanachalarni kuzatdi. shundan so’ng shimper “xromotofor” terminidan voz kechib, bularning hammasiga “plastidalar” deb nom berdi (plastida-yunoncha “plastikos” so’zidan olingan bo’lib, shakllangan ma’nosini beradi). plastidalarda qanday rang bo’lishiga qarab shimper ularni leykoplastlar, xloroplastlar va xromoplastlarga bo’ldi (leykoplast – yunoncha “leykos” – oq, xloros – yashil va “xromo” – rang ma’nosida). plastidalar boshqa hujayra organoidlari kabi sitoplazma qatlami kabi (mezoplazma) orasida joylashib, u bilan va boshqa organoidlar bilan yaqin fiziologik munosabatda bo’ladi. yuksak o’simliklarning rangli va rangsiz plastidalari shakli odatda disksimon bo’ladi. suv o’tlarining xromotoforlari esa tayoqsimon, lentasimon, …

2 / 8

va xloroplastlarning bo’linib ko’payishini kuzatish mumkin. yetuk xloroplastlarning qo’sh qavat membranadan tuzilgan po’stining ichki membranasi uning o’rtasida ichkariga qarab burma hosil qilib bir tomondan sekinroq, ikkinchi tomondan tezroq o’sib borib stromani va lamellalarni ikkiga ajratib qo’yadi. tashqi membrananing bu jarayonda ishtirok etishi aniqlanmagan. suvo’tlarda ham, hujayrasi bo’linayotganda xromotoforlari bo’linib ko’payadi. o’simlik to’qimalaridagi turli hujayralarda plastidalarning quyidagi xillari mavjud: 1. proplastidlar–birlamchi plastidalarni shakllantiruvchi manba. ularda qo’shmembrana mavjud bo’lib, ichki strukrutalari to’liq rivojlanmagan holatda bo’ladi. 2. etioplastlar – qorong’ulikda rivojlanayotgan plastidalar. 3. amiloplastlar–tashqi ko’rinishi plastidalarga o’xshaydi, stromasida, kraxmal donachalarini saqlaydi. o’simliklarning zahira saqlovchi organlaridagi hujayralarda uchraydi. 4. elaioplastlar – yog’, moy zahiralarini saqlovchi plastidalar. 5. proteinoplastlar–oqsilli mahsulotlarni zahira sifatida saqlovchi hujayralarda uchraydi. 6. gerontoplastlar–o’simliklarning qarigan to’qimalaridagi hujayralarda uchraydi. funksional faoliyati qarigan bo’ladi. 7. leykoplastlar. 8. xloroplastlar. 9. xromoplastlar. tuzilishi va funksiyasiga muvofiq eng muhim ahamiyatga ega bo’lgan quyidagi plastidalar bilan tanishib chiqamiz. xloroplastlar. xloroplastning nozik qurilishi juda murakkab bo’lib, mitoxondriya singari ikki …

3 / 8

ar bilan tutashadi, bu tutashtiruvchi membrana stroma yoki lamella tilakoidi deb ataladi. xloroplast asosan membranali qurilishga ega bo’lganligi uchun lamelyar tuzilishga ega. xloroplastning 1-2 % ini karotinoidlar va fermentlar, oz miqdorda rnk va dnk, yog’ tomchilari va ribosomalar tashkil etadi. xloroplastning 75 % i suv, 25 % i quruq moddalardan iborat. quruq moddalarning 30-45 % ini oqsil, 10 % ini mikroelementlardan magniy, temir, rux, mis birikmalari, 10- 15% ini zapas moddalar va 20-40 % ini lipidlar tashkil qiladi. xlorofill pigmentlari grana va stroma yoki lamella tilakoidlar ichida joylashgan, kattaligi 70-120 a0 keladigan globulalar ichida kvantosomalar joylashadi. kvantosomalar fotosintez qiluvchi asosiy birlik hisoblanadi va ularda yorug’lik energiyasi kimyoviy energiyaga aylanadi. xloroplastlar matriksida (stromasida) ham mitoxondriyalardagi singari o’zining dnk, rnk. va 70 s ribosomalari bo’lib, yadrocha bo’lmagan genetik sistemaga ega. xloroplastlarning asosan oqsil va lipidlardan tuzilgan stromasida doim maxsus lipidlar (plastoxinonlar) plastoglobulalar deb ataladigan sharchalar holida uchraydi. bundan tashqari stromada birlamchi kraxmal …

4 / 8

va o’zlarining keng sathini nurga tovlaydi. buning biologik ahamiyati shundaki birinchi holda xloroplast kuchli yorug’likdan kuyib qolishdan saqlansa, ikkinchi holda xloroplast o’zining keng sathi yorug’likdan ko’proq foydalanish imkoniyatiga ega bo’ladi. organik moddalarni quyosh energiyasi hisobiga sintezlanib borishi fotosintez jarayonidir. fotosintez faqat fotosintezlovchi hujayralardagina mavjud bo’lgan ixtisoslashgan o’ziga xos organoidlar-xloroplastlarda o’tadi. fotosintezning prinsipal sxemasini quyidagi tenglama shaklida ifodalash mumkin. 6co2 + 6h2o + quyosh energiyasi fotosintez c6h12o6 + 6o2 lekin fotosintez ko’p bosqichli murakkab jarayon. bu jarayonda anorganik uglerodning past energiyali oksidlangan shakli (co2) dan energiyaga boy qaytarilgan uglerod-uglevod glyukoza sintezlanadi. reaksiya natijasida molekular kislorod ham hosil bo’ladi. bu bizning sayyoramizda kislorodning birdan bir manbaidir. fotosintez jarayonida hosil bo’lgan mahsulotlarni fotosintezlamaydigan barcha organizmlar iste’mol qiladilar. xromoplastlar. xromoplastlar o’simlikning vegetativ organlari, gullari va meva hujayralarning protoplastida uchraydi va shu organlarga tegishli rang berib turadi. xromoplastlarning sariq, qizil, jigar rang, to’q sariq, qo’ng’ir-qizil rangda bo’lishi ularning stromasida xilma – xil karotinoidlarning mavjudligidandir. karatinoidlar …

5 / 8

ha karotinoidlar sitoplazmada erigan holida to’planadi. karotinoidlar sitoplazmada to’plangan yog’da erib, ularni sarg’aytiradi. lekin ko’p mevalarning ko’k, to’q qizil, pushti rangda bo’lishi xromoplastlardan emas. chunki ularning stromasida karotinoidlarning ko’p miqdorda to’planib, turli shakldagi kristallar hosil qilishlari xromaplastlarning turli shakllargakirishiga sabab bo’ladi. 6.4§.plastidalarning ontogenezi va funksional qayta qurilishi plastidalarning hosil bo’lishi masalasi bilan ko’pchilik olimlar qiziqishgan. ipsimon suv o’ti sporogiraning vegetativ ko’payishi davrida hujayraning bo’linishi uning xromatoforasining ham bo’linishi bilan borishi kuzatildi. keyinchalik, bir hujayrali suv o’ti xlamidomonadada bu jarayon o’rganildi. ma’lum bo’lishicha, yadro bo’linishi bilanoq pirenoid (pirenoid- xromatofora tarkibiga kiruvchi mayda vakuolalar bilan o’ralgan zona, uning atrofida kraxmal to’planadi) ikkilanadi, so’ng gigantik xromatofora ikki qismga ajraladi, ularning har biri qiz hujayralarning biriga tushadi va o’sib avvalgi kattaligiga yetadi. xloroplastning xuddi shunday teng taqsimlanishi zoosporalarning hosil bo’lishida ham kuzatiladi. gametalar qo’shilib zigota hosil bo’lganda, yadrolar quyilishib ketgach, xloroplastlar dastlab ingichka ko’prikcha orqali birikkan holda bo’ladi, so’ng ular quyilishib ketib, bitta yirik …

Want to read more?

Download all 8 pages for free via Telegram.

Download full file

About "plastidalar"

mavzu; plastida va ularning turlari, tasnifi, tuzilishi va vazifalari mavzu; plastida va ularning turlari, tasnifi, tuzilishi va vazifalari 6.3§.plastidalar plastidalar. optik mikroskop kashf etilgandan so’ng olimlar yashil donachalarni kuzatib, ularga xromotoforlar deb nom berishdi. bunday donachalar hayvon hujayralarida uchratilmadi. keyinchalik bunday organoid o’simlik dunyosida faqat yashil o’simlik hujayralarida bo’lishi aniqlandi. shimper (1885) barg hujayralarida yashil donachalardan tashqari yana sariq, to’q sariq va hatto rangsiz tanachalarni kuzatdi. shundan so’ng shimper “xromotofor” terminidan voz kechib, bularning hammasiga “plastidalar” deb nom berdi (plastida-yunoncha “plastikos” so’zidan olingan bo’lib, shakllangan ma’nosini beradi). plastidalarda qanday rang bo’lishiga qar...

This file contains 8 pages in DOC format (315.5 KB). To download "plastidalar", click the Telegram button on the left.

Tags: plastidalar DOC 8 pages Free download Telegram