narxning iqtisodiy mohiyati va turlari

DOCX 8 pages 36.4 KB Free download

8 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 36.4 KB

File type DOCX

Pages 8

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 8

viii–mavzu. korxona mahsulotlariga narxning shakllanishi 8.1. narxning iqtisodiy mohiyati va turlari narx bozor kategoriyasi bо‘lib, tovarlar ayirboshlanganda yuz beradigan munosabatlarni anglatadi. oqilona, ilmiy jixatdan asoslangan narx va narxlash iqtisodiyotning ilmiy va amaliy vositalaridan biri hisoblanadi. narx siyosati davlat iqtisodiy siyosati va iqtisodiy strategiyasining muhim ajralmas qismidir. shu sababli ijtimoiy-iqtisodiy taraqqiyotni jadallashtirishda, mehnatkashlarning tashabbusi va omilkorligini rivojlantirishda narx belgilash siyosati alohida о‘rin egallaydi. narxni hо‘jalik mexanizmi va о‘zini о‘zi pul bilan ta’minlashning ustuni deyish mumkin. jamoaning va ayrim xodimning daromadlari, ular iqtisodiy manfaatlari narxning, ya’ni narxning tо‘g‘ri belgilanishiga bog‘liq. narx bamisoli barometr kabi bozor holatini kо‘rsatib turadi, u pasayib ketsa, tovar bozori kasodga uchraydi, tovar nafsiz bо‘lib, uni boshqa tovar bilan almashtirish yoki sifatini yaxshilash zarurligi kun tartibiga qо‘yiladi. narx pul muomalasi holati, kreditlash samaradorligi va iqtisodiyotning moliyaviy sog‘lomligi bilan bog‘liq. davlatning, korxona (firma)lar va ularda ishlovchilarning, umuman, aholining о‘zaro rejali bog‘lanishi narx yordamida amalga oshiriladi, ijtimoiy resurslardan foydalanish ta’minlanadi, yalpi …

2 / 8

larining oshib yoki kamayib ketishi tо‘g‘risida korxona egalariga axborot beruvchi vosita hamdir. narxning yana bir vazifasi qiymat о‘lchovidir. bunda qilingan xarajatlar va olingan natija ma’lum bir narx yordamida hisob-kitob qilinadi. xо‘jalik yuritish amaliyotida esa narx muhim iqtisodiy vosita, dastak deb qaraladi. ma’lumki, qiymat ishlab chiqarish kategoriyasi bо‘lib, ishlab chiqarishdagi mehnat sarflanishi bilan bog‘liq munosabatlarni ifoda etadi. tovarning yaratilishida moddiylashgan va jonli mehnat sarf etiladi. ularning majmuasi - qiymatdir. ammo qiymat har qanday mehnat sarfi emas. qiymat - tovarni yaratishga ketgan ijtimoiy zarur mehnat sarfi, aniqrog‘i, ehtiyojni qondira olgani sababli bozorda tan olingan mehnat sarfidir, chunki mehnatning bir qismini, agar u kerakli bо‘lmasa, bozor inkor etadi va shu qismi qiymatni yaratishda ishtirok etmaydi. muayyan narx sharoitida kо‘proq foyda olish uchun xarajatlarni kamaytirish zarur. narxlar tovar-pul munosabatlari muomalasining shakli va realizatsiya qilinadigan mahsulot turiga kо‘ra farqlanadi. narxning turlari bir-biri bilan о‘zaro bog‘liq bо‘lib, ular yagona tizimi tashkil etadi. mazkur tizimning muhim elementlari …

3 / 8

nat sarflariumumiy, ya’niijlimoiyzarurmehnat sarfigakeltiriladivashusarfningpuldaifodalanishinarxni hosil qiladi. nazariy jihatdan olib qaralganda, narx - tovar qiymatining puldagi ifodasidir. amaliy jihatdan qaralganda esa, narx - muhim iqtisodiy vosita, dastak hisoblanadi. ma’lumki, qiymat ishlab chiqarish kategoriyasi bо‘lib, ishlab chiqarishning о‘zidagi mehnat sarfi bilan bog‘liq munosabatlarni ifoda etadi. tovarning yaratilishida moddiylashgan va jonli mehnat sarf qilinadi, ularning majmuasi qiymat, demakdir. ammo qiymat har qanday mehnat sarfi emas. qiymat tovarni yaratishga ketgan ijtimoiy zarur mehnat sarfi, aniqrog‘i, ehtiyojni qondira olgani sababli bozorda tan olingan mehnat sarfidir, chunki mehnatning bir qismini, agar u kerakli bо‘lmasa, bozor inkor etadi va shu qism qiymatni yaratishda ishtirok etmaydi. bozorda turli mehnat sarflari umumiy, ya’ni ijtimoiy zarur mehnat sarfiga keltiriladi va shu sarfning pulda ifodalanishi narxni hosil qiladi. narxning iqtisodiy mazmunini uning fuksiyalari yaqqol kо‘rsatib beradi. narx nimaga tegishli bо‘lishidan qat’i nazar (tovar, xizmat, ish kuchi, qarz puli narxini — buning farqi yо‘q) besh asosiy funksiyani bajaradi: 1. bozor muvozanatini ta’minlash …

4 / 8

о‘taydi.odatda, aholining nochor va muhtoj qatlamlariga tovarlar arzonlashtirilgan narxlarda sotiladi. bular ijtimoiy dotatsiyalangan narxlar bо‘lib, ularni moliyaviy jihatdan davlat byudjeti yoki byudjetdan tashqari mablag‘lar ta’minlaydi. dotatsiyalangan narxlarni davlat belgilaydi. bozor iqtisodiyotining о‘ziga xos tizimi borki, u о‘zaro bog‘langan, bir-birini taqozo etuvchi, ammo turli maqsadlarda qо‘llanuvchi narxlar majmuasidan tashkil topadi. narxning shakllanish jarayoni murakkab bо‘lib, uning ishtirokchilari g‘oyat kо‘pchilikni tashkil etadi. narxlar turli vazifalarni bajarganligi sababli ham ularning turi kо‘p. narxlarning asosiy turlariga quyidagilar kiradi: 1. ulgurji narxlar. tovarlar kо‘tarasiga katta mikdorda sotilganda bu narxlardan foydalaniladi. bundaynarxni asosanulgurjisavdo-sotiq olibboriladigansavdomarkazlaridauchratishmumkin. 2. chakanabaxolar.tovarlarbevositaiste’molchilargasotilgandafoydalaniladi. bu narx о‘z ichiga tovarulgurjinarxini, chakanasavdotashkilotchilariningxarajativafoydasinioladi. 3. nufuzlinarxlar.bu narxlardan obrо‘talab iste’molchilargatovarlarsotilgandavaxizmatlarkо‘rsatilganda foydalaniladi. 4. dotatsiyalinarxlar. bunda tovarlar davlat byudjeti hisobidan arzonlashtirilgan narxlarda olinadi. 5. davlat narxlari. bu ishlab chiqaruvchilarga davlat tomonidan buyurtma berilganda qо‘llaniladi. 6. mavsumiy narxlar. bu mavsumiy ishlab chiqariladigan tovarlarga belgilanadi. 7. milliyvajahon narxlari—alohida tovarningbaynalmilalxarajatlari. bundajahon bozoridagitalabvataklifnisbatihisobga olinadi. 8. standartnarxlar. xaridor chо‘ntagidagi pulga qarab, ma’lum davrgacha о‘zgarmaydigan kat’i standart …

5 / 8

a u narxni uchga ajratadi. ya’ni maksimal (eng yuqori), minimal (eng past) va obyektiv narx. maksimal narx — (sotuvchi nuqtai nazaridan) - bu muzokaralarni shu narxdan boshlash mumkin bо‘lgan kо‘rsatkichidir. minimal narx — (qо‘shilishi mumkin bо‘lgan eng past narx) - bu tovar narxining shunday kо‘rsatkichiki, tadbirkor muzokaralar davomida undan tushmaslikka harakat qiladi. obyektiv narx — bu, tarkibida о‘rtacha sifat kо‘rsatkichlariga ega bо‘lgan u yoki bu tovarning о‘rtacha narxsidir. 8.2. korxonaning narx siyosati va shakllanish strategiyasi narxning iqtisodiyotdagi о‘rni beqiyos bо‘lganidan uning har bir turidan oqilona foydalanish tadbirkorlik uchun muhim ahamiyatga ega. shusabablikorxonalarvafirmalarnarxbelgilashgakattae’tiborberadilar. ularо‘zlarining narxstrategiyasiniishlabchiqishda quyidagimaqsadlarni kо‘zlaydilar: - tovarsotishnikо‘paytirish; - kо‘proq foyda olish; - о‘rnini muayyan mavqeini saqlab qolish. tovar sotishni kо‘paytirishdan uch natija kutiladi: a) tovar sotishni kо‘paytirish orqali bozorda о‘z xissasini oshirish, imkon bо‘lganda bozorni о‘z nazoratiga olish; b) har bir tovarni (tovar birligini) sotishdan tushadigan foydaning kamayishiga rozi bо‘lgan xolda tovarlarni kо‘plab sotish orqali keladigan yalpi foydani oshirish; …

Want to read more?

Download all 8 pages for free via Telegram.

Download full file

About "narxning iqtisodiy mohiyati va turlari"

viii–mavzu. korxona mahsulotlariga narxning shakllanishi 8.1. narxning iqtisodiy mohiyati va turlari narx bozor kategoriyasi bо‘lib, tovarlar ayirboshlanganda yuz beradigan munosabatlarni anglatadi. oqilona, ilmiy jixatdan asoslangan narx va narxlash iqtisodiyotning ilmiy va amaliy vositalaridan biri hisoblanadi. narx siyosati davlat iqtisodiy siyosati va iqtisodiy strategiyasining muhim ajralmas qismidir. shu sababli ijtimoiy-iqtisodiy taraqqiyotni jadallashtirishda, mehnatkashlarning tashabbusi va omilkorligini rivojlantirishda narx belgilash siyosati alohida о‘rin egallaydi. narxni hо‘jalik mexanizmi va о‘zini о‘zi pul bilan ta’minlashning ustuni deyish mumkin. jamoaning va ayrim xodimning daromadlari, ular iqtisodiy manfaatlari narxning, ya’ni narxning tо‘g‘ri belgilanishiga bog‘liq. n...

This file contains 8 pages in DOCX format (36.4 KB). To download "narxning iqtisodiy mohiyati va turlari", click the Telegram button on the left.

Tags: narxning iqtisodiy mohiyati va … DOCX 8 pages Free download Telegram