sitoplazma

DOC 34 pages 5.1 MB Free download

34 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 5.1 MB

File type DOC

Pages 34

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 34

sitoplazma, gialoplazma, plazmatik membrana va kontaktlar sitoplazma, gialoplazma, plazmatik membrana va kontaktlar sitoplazma sitoplazma (yunoncha sitos – hujayra, plazma – tarkib, shira) ma’nosini anglatadi. eukariot hujayralarda, hujayraning yadrodan tashqari barcha qismi sitoplazmani tashkil qiladi. sitoplazma turli xil tipdagi hujayralarda, har xil miqdorni egallaydi. masalan, limfositlarda uning miqdori yadroga yaqin, gepatositlarda umumiy hujayraning 6 % gacha, neyronlarda esa 600 marta kam miqdor joyni egallaydi. sitoplazma ko’p komponentli. sitoplazma komponentlarini yorug’lik mikroskopida ko’rsa ham bo’ladi. biroq elektron mikroskop yordamida yaxshi o’rganilgan. sitoplazmaning tarkibiy strukturalarini uchta: organoidlar, kiritmalar va gialoplazma tartibida o’rganish tavsiya etiladi. organoidlar yoki organellalar – hujayraning tiriklik faoliyatini ta’minlovchi eng asosiy komponentlari hisoblanadi. kiritmalar – hujayra tarkibiga kirib – chiqib yoki zahira madda sifatida saqlanib turuvchi moddalar, ya’ni trofik, pigmentlar, sekretor va eksektor kiritmalar tafovut qilinadi. gialoplazma - hujayraning tiniq qismi bo’lib, organoidlar va kiritmalar joylashgan bo’ladi. gialoplazma gialoplazma (hyaline – yaltiroq, shaffof) sitoplazmaning matriksi yoki sitozol, hujayraning asosiy qismini …

2 / 34

jayraning eng muhim qismi, uning haqiqiy ichki muhitini anglatadi.unda yadro va hujayraning barcha organoidlari joylashadi. elektron mikroskop ostida sitoplazma matriksi gomogen yoki mayda donachali struktura holida ko’rinadi. gialoplazma o’z ichiga turli biologik polimerlar oqsillar, nuklein kislotalar, polisaxaridlarni biriktiruvchi murakkab kolloid sistema hisoblanadi. bu sistema zol (suyuq) holatidan gel va aksincha, geldan zol holatiga o’ta oladi. elektron mikroskopik va fizik-kimyoviy usullarni qo’llash orqali sitoplazma tahlil qilinganda, tartibga solingan ko’p komponentli sistema ekanligi haqida tasavurlar hosil bo’lgan. gialoplazmaning ayrim zonalari sharoit va funksional holatiga qarab o’zining agregat holatini o’zgartira oladi. masalan, tubulin oqsili molekulalarining ayrimlari gialoplazmada tarqalgan holda bo’lib, ma’lum vaqtda ular yig’ilishib mikronaychalarning uzun naysimon strukturasini hosil qiladi. mikronaychalarning o’z-o’zini yig’ish xususiyati qaytar jarayon hisoblanadi. hujayra hayotining sharoiti o’zgarsa, mikronaychalar tubulini monomer molekulalarga parchalanib ketadi. ko’pchilik hujayralarda, amyobalarda, turli epiteliy hujayralarida gialoplazma ingichka iplarni tutadi, ular bir-birlarini turli yo’nalishlarda kesib o’tib kigizga o’xshash to’qilgan strukturani hosil qiladi. shunday qilib, dastlab qaraganda …

3 / 34

iksning eng muhim fermentlariga glikoliz fermentlari, qand, azotli asos, aminokislotalar, lipid va boshqa muhim birikmalar metabolizmi fermentlari kiradi. matriksda oqsil sintezida aminokislotalar va dnk larni faollashtiruvchi fermentlar bo’ladi. hujayraning osmotik, bufer xususiyatlari gialoplazma strukturasiga bog’liq bo’ladi. gialoplazmaning eng muhim xususiyatlaridan biri shuki, u yarim suyuq muhit sifatida hujayraning barcha strukturalarini birlashtiradi va ularning bir-birlari bilan ta’sirlanishini ta’minlaydi. gialoplazma orqali aminokislotalar, yog’ kislotalari, nukleotidlar, qandlarning hujayra ichida tashilishi amalga oshadi. gialoplazmada ionlarning plazmatik membranaga va undan tashqariga, mitoxondriyalarga, yadro va vakuolalarga doimiy oqimi bo’lib turadi. gialoplazma atf molekulasi massasini saqlash va ko’chib turish zonasi hisoblanadi. faqat gialoplazma orqali suvda erigan turli moddalarning hujayraga kirishi va chiqishi amalga oshadi. gialoplazmaga fagotsitoz yo’li bilan nisbatan qattiq zarrachalar, pinotsitoz yo’li bilan esa suyuq tomchilar kiradi. bu moddalar gialoplazmada turli joylarga tarqaladi va o’zgarishlarga uchraydi. gialoplazmada zahira moddalarning to’planishi sodir bo’ladi. gialoplazma struktura va morfologik jihatdan to’liq o’rganilmoqda. 1980 yilda k.porter elektron mikroskop orqali hujayra …

4 / 34

abekulalar oralig’idagi suyuq fazaga ajratadi. trabekulyar sistema bir-biri bilan birikib murakkab kompleksni hosil qiluvchi turli oqsillardan tashkil topadi. uning funksional ahamiyati hujayraichi sinchini hosil qilishdangina iborat bo’lmay, balki ular sitoplazmada turli organoidlar, fermentlarning doimiy joylashishlarini ham ta’minlaydi. bu sistema tashqi muhit omillarining o’zgarishi natijasida parchalanib ketishi ham mumkin. 3.2§. plazmatik membrana, plazmatik membrananing o’rganilish tarixi plazmatik membrananing strukturaviy tuzilishi to’grisida har xil tadqiqotlar o’tkazilib, turli g’oyalar ham ilgari surilgan. hujayrani tashqi tomondan qoplab, chegaralab turgan qavatining kimyoviy tarkibi to’g’risida birinchi g’oyani 1890 yillarda ernsta overton taklif qilgan. overton to’liq eriydigan va to’liq erimaydigan moddalar ortasidagi munosabatni o’simlikning ildiz tolalaridagi hujayralarda ko’plab moddalarni sinab ko’rdi. keyinchalik u yog’da eriydigan, erituvchi moddalar ildiz tolasidagi hujayralarga tezroq kirishini aniqlagan. 1925 yilda gollandiyalik olimlar e. gorter va f. grendellar hujayra membranasida bilipid qatlam mavjudligi to’g’risidagi goyani ilgari surgan. ular odam eritrositlaridan lipidlarni ajratib olib, ularning membranada so’rilishini o’rgangan. biroq bu qatlamlar qanday tartibda ekanligini …

5 / 34

ng lipid va oqsillarining massasi deyarli teng (40 -60 %), ammo son jihatidan mayda lipid molekulalari ko’proq bo’ladi. lipidlarning turli-tumanligi yuqori emas, oqsillarning turli–tumanligi esa yuqori bo’ladi. lipidlarga organik moddalarning suvda yomon eriydigan (gidrofob) va organik kislota va yog’larda yaxshi eriydigan (lipofil) lari kiradi. hujayra membranasida uchrovchi lipidlarning o’ziga xoslilari gliserolidlar (kefalin, letsitin, kardiolipin), sfingolipidlar (sfingomielin, serebrozid) va xolestrinlardir. o’simlik hujayralarida xolestrin topilgan emas,ularda fitosterinlar uchraydi. bakteriyalarda sterinlar bo’lmaydi. membrana lipidlarining xarakterli xususiyati shundan iboratki, ularning molekulasi ikkita funksional qismlarga ajraladi: yog’ kislotalaridan tashkil topgan qutbsiz, zaryad ushlamaydigan dum va zaryadli qutbli boshchalarga. rasm qutbli bosh qismi o’zida manfiy zaryadni ushlaydi yoki neytral (bir vaqtni o’zida ham musbat, ham manfiy zaryadlar ushlovchi) bo’lishi mumkin. lipidlarning qutbsiz dum qismni ushlashi ularning yog’ va organik kislotalarda yaxshi erishini ko’rsatadi. agar qutbli lipidlarni suv bilan aralashtirilsa misellalalardan tuzilgan emulsiya hosil bo’ladi. bunda zaryadsiz (gidrofob) dumlar misella markazida bir xil fazani hosil qiladi, zaryadlangan …

Want to read more?

Download all 34 pages for free via Telegram.

Download full file

About "sitoplazma"

sitoplazma, gialoplazma, plazmatik membrana va kontaktlar sitoplazma, gialoplazma, plazmatik membrana va kontaktlar sitoplazma sitoplazma (yunoncha sitos – hujayra, plazma – tarkib, shira) ma’nosini anglatadi. eukariot hujayralarda, hujayraning yadrodan tashqari barcha qismi sitoplazmani tashkil qiladi. sitoplazma turli xil tipdagi hujayralarda, har xil miqdorni egallaydi. masalan, limfositlarda uning miqdori yadroga yaqin, gepatositlarda umumiy hujayraning 6 % gacha, neyronlarda esa 600 marta kam miqdor joyni egallaydi. sitoplazma ko’p komponentli. sitoplazma komponentlarini yorug’lik mikroskopida ko’rsa ham bo’ladi. biroq elektron mikroskop yordamida yaxshi o’rganilgan. sitoplazmaning tarkibiy strukturalarini uchta: organoidlar, kiritmalar va gialoplazma tartibida o’rganish tavsiya etila...

This file contains 34 pages in DOC format (5.1 MB). To download "sitoplazma", click the Telegram button on the left.

Tags: sitoplazma DOC 34 pages Free download Telegram