falsafiy tafakkur taraqqiyoti bosqichlari

DOCX 16 pages 96.3 KB Free download

16 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 96.3 KB

File type DOCX

Pages 16

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 16

3-mavzu: falsafiy tafakkur taraqqiyoti bosqichlari: g`arb falsafasi reja: 1. qadimgi yunoniston va rim falsafiy maktablari ta`limotlari. 2. ilk o`rta asrlar g`arb falsafasi: apologetika, patristika, sxolastika, nominalizm va realizm. 3. yevropa uyg`onish davri falsafasi. 4. yangi va eng yangi davr falsafasining ustuvor yo`nalishlari. 5. xx-xxi asrlar g`arb falsafasining asosiy yo`nalish va oqimlari. mavzuning tayanch iboralari: metafizika, dialektika, epikurizm, platon, geraklit, aristotel, sxolastika, apologetika, uyg`onish davri, milliy falsafiy maktablar, mutlaq ruh, metod, sistema, tarix falsafasi, nemis milliy falsafasi, rus falsafasi, teosentrizm, realizm, nominalizm, antroposentrizm, gumanizm, empirizm, ratsionalizm. 1. qadimgi yunoniston va rim falsafiy maktablari ta`limotlari. antik davr yunon falsafasi - qadimiy sharqda paydo bo`lgan diniy-falsafiy ta`limotlar ta`sirida, yunoniston va rimda yuksak rivojlangan quldordik jamiyatining tarixiy, iqtisodiy-siyosiy va madaniy-ma`naviy shart-sharoitlar asosida vujudga keldi. antik so`zi lotinchi bo`lib, “qadimiy” degan ma`noni bildiradi. unda milet falsafiy maktabi, eley falsafiy maktabi, fales, zenon, geraklit, pifagor, suqrot, aflotun, arastu, demokrit, epikur va boshqalarning falsafiy, tabiiy-ilmiy, ijtimoiy-axloqiy ta`limotlari …

2 / 16

- cheksiz, gazsimon apeyrondan iborat, issiqlik va sovuqlik, quruqlik va namlik apeyrondan ajralib chiqib, moddaning bir holatdan ikkinchi holatga o`tishini ta`minlaydi, deb hisoblagan. uning ta`limotini zamondoshi, shogirdi anaksimen davom ettirdi. anaksimen (er.avv. 588-525 y) havo - olamning asosi, deb bilgan. uningcha, havoning quyuqlashishidan suv, yer, tosh kabi moddalar tashkil topgan, siyraklashishidan esa olov paydo bo`lgan. geraklit (er.avv. 520-460 y) kichik osiyoning g`arbiy qirg`og`idagi efes shahrida zargar oilasida dunyoga kelgan. u stixiyali dialektikaga asos solgan, olov - olamning asosi, deb bilgan. uning fikricha, olamda hamma narsa harakatda. «oqar suvga bir soniyada ikki marta tushish mumkin emas, chunki suv har daqiqada yangilanib turadi». olamda turg`unlik yo`q. geraklitning fikricha, doimiy o`zgarish, harakat va o`zaro qarama-qarshi tomonlarga o`tish - jismlar sifatining nisbiyligi bilan bogliq. masalan, dengiz suvi inson iste`moli uchun yaroqsiz bolsa, baliqlar uchun ayni muddaodir. geraklitning qarashlari falsafiy tafakkur rivojiga katta ta`sir ko`rsatgan. pifagor (er.avv. 580-500 y) yunonistonning samos orolida yashab olgan faylasuflardan …

3 / 16

chiqadi va pirovardida yana yerga qaytadi. biz hammamiz yerdan tug`ilganmiz va yerga aylanamiz». ksenofan qadimgi yunon faylasuflaridan birinchi bo`lib, bilishning imkoniyati va chegarasi haqida fikr yuritgan. bu qadimgi yunon gnoseologiyasining rivojiga turtki bo`ldi. ksenofant ilgari surgan g`oyalar uning shogirdi eley falsafiy maktabining ko`zga ko`ringan namoyandalaridan biri, eramizdan avvalgi 504-yili tug`ilgan parmenid tomonidan rivojlantirilgan. parmenidning shogirdi va do`sti zenon (490-430 y) o`z ustozining ta`limotini himoya qildi va uni rivojlantirdi. qadimgi yunon madaniyatida sofistlar falsafasi katta o`rin tutadi. sofistlar antropologiya (inson haqidagi fan) va gnoseologiya (bilish to`g`risidagi fan) muammolari bilan shug`ullangan. sofistlar yangi kasblarning mohir ustalari, ya`ni o`qituvchilar, diplomatlar, notiqlar, sud mahkamalarida ishlovchi mutaxassislardan iborat bo`lib, haqiqat, osoyishtalik, adolat o`rnatishga xizmat qilgan. sofistlar ta`limotining eng mashhur vakillari abder shahridan bo`lgan protagor va leontinlik gorgiy edilar. protagor barcha hodisalar va idrokning nisbiyligi va ularning muqarrar ravishda sub`ektivligi (bir taraflama ekanligi) haqidagi qoidani oldingi surdi («inson barcha ashyolarning mezonidir»). protagor qadimgi davrlardayoq sofizm deb …

4 / 16

a edi. suqrot ta`limotining asosida donishmandlar tomonidan bilib olinadigan, ob`ektiv ravishda mavjud bo`lgan ruh to`g`risidagi g`oya yotar edi. u hayotning har qanday sohasida muvaffaqiyatli faoliyat yuritish uchun kasbiy bilimlar zarurligini ta`kidlagan edi. o`z davrida afinadagi hukmron tartib-qoidalarga qarshi chiqib, yangi fikrlarni ilgari surgani uchun uni dahriylikda hamda yoshlarni axloqan buzishda ayblaganlar. unga shunchaki ayb emas, siyosiy ayb qo`yilgan. garchand qutulish imkoni bo`lsa-da, qonun va jamiyat tartiblarini nihoyatda qattiq hurmat qilganligi bois, u jazodan qochishni istamagan va bir qadah zahar ichib o`lgan. suqrot va uning tarafdorlari jamiyat qonunlariga, ular qanday bo`lishidan qat`i nazar, so`zsiz itoat etishni targ`ib etganlari g`oyatda ibratlidir. «aflotun mening do`stim, ammo qonun do`stlikdan ustun turadi» degan hikmatli ibora o`sha davr ma`naviyatining yaqqol ifodasidir. suqrot o`z ta`limotini og`zaki ravishda ko`chalar, maydonlar, xiyobonlarda shogirdlari va izdoshlari bilan birga shakllantirgan va xalq ongiga singdirishga harakat qilgan, lekin bironta ham asar yozmagan. uning falsafiy, axloqiy ta`limotlari mohiyatini shogirdlari ksenofant, aristofan va aflotunlarning …

5 / 16

mma ham bilolmaydi. ularni biladigan zotlar nihoyatda kam uchraydi, ular ulkan aql egasi bo`ladi va tarixda chuqur nom qoldiradi. aksariyat kishilar esa, soyalar dunyosi bilan kifoyalanadi. aflotunning shogirdi va safdoshi arastu (er.avv. 384-322 y) qadimgi yunonistonning buyuk faylasufi, o`zining betakror, jahonni lol qoldirgan ilmiy merosi bilan mashhurdir. o`n yetti yoshida o`z ilmini oshirish maqsadida afinaga kelib, aflotun asos solgan akademiyaga o`qishga kirgan va 20 yil davomida (aflotunning olimiga qadar) shu yerda tahsil olgan. keyinchalik makedoniya podshosi filipp ii ning taklifiga binoan, uning o`g`li aleksandrga 3 yil muntazam ustozlik qilgan. binobarin, keyinchalik dunyoni zabt etib, jahongirlik maqomiga ko`tarilgan iskandarning kamolotida arastuning xizmatlari beqiyos bo`lgan. keyinroq arastu afinaga qaytib kelib, 50 yoshlarida «likey» nomli maktab ochgan. arastu zabardast qomusiy olim bolib, falsafa, mantiq, psixologiya, axloq, notiqlik san`ati, tabiiy fanlar bo`yicha olmas, bebaho asarlar yozib qoldirgan. arastuning g`oya va qarashlari sharqda keng yoyilgan va u «birinchi muallim» deya e`tirof etilgan. yunon falsafasida demokritning …

Want to read more?

Download all 16 pages for free via Telegram.

Download full file

About "falsafiy tafakkur taraqqiyoti bosqichlari"

3-mavzu: falsafiy tafakkur taraqqiyoti bosqichlari: g`arb falsafasi reja: 1. qadimgi yunoniston va rim falsafiy maktablari ta`limotlari. 2. ilk o`rta asrlar g`arb falsafasi: apologetika, patristika, sxolastika, nominalizm va realizm. 3. yevropa uyg`onish davri falsafasi. 4. yangi va eng yangi davr falsafasining ustuvor yo`nalishlari. 5. xx-xxi asrlar g`arb falsafasining asosiy yo`nalish va oqimlari. mavzuning tayanch iboralari: metafizika, dialektika, epikurizm, platon, geraklit, aristotel, sxolastika, apologetika, uyg`onish davri, milliy falsafiy maktablar, mutlaq ruh, metod, sistema, tarix falsafasi, nemis milliy falsafasi, rus falsafasi, teosentrizm, realizm, nominalizm, antroposentrizm, gumanizm, empirizm, ratsionalizm. 1. qadimgi yunoniston va rim falsafiy maktablari ta`limotlari. ant...

This file contains 16 pages in DOCX format (96.3 KB). To download "falsafiy tafakkur taraqqiyoti bosqichlari", click the Telegram button on the left.

Tags: falsafiy tafakkur taraqqiyoti b… DOCX 16 pages Free download Telegram