termodinamika birinchi qonuni

DOC 6 pages 254.0 KB Free download

6 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 254.0 KB

File type DOC

Pages 6

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 6

blackcurse page i1 – laboratoriya ishi. termodinamikaning birinchi qonunini o'rganish ishdan maqsad: energiyaning saqlanish va aylanish qonunining termodinamik jarayonlarga tadbiqini urganish, termodinamik jarayonda ish va issiqlik miqdori,gazning bajargan ishini hisoblash,termodinamikaning 1-qonunini ta’riflari bilan tanishish,termodinamika 1-qonunining analitik ifodasini keltirib chiqarish,gazning kengayishda (siqilishda) bajargan ishini hisoblash,termodinamikaning 1-qonunini entalpiya orqali ifodalanishini tahlil qilishdan iborat. nazariy ma'lumotlar energiyaning saqlanish va aylanish qonuni tabiatning umumiy tavsifga ega bo‘lgan fundamental qonunidir. bu qonun quyidagicha ta’riflanadi: energiya bordan yo‘q bo‘lmaydi va qaytadan paydo bo‘lmaydi, u faqat turli fizikaviy hamda kimyoviy jarayonlarda bir turdan boshqa turga o‘tadi. boshqacha qilib aytganda, izolyatsiyalangan har qanday tizimda shu tizim ichida energiya o‘zgarmasdan saqlanib turadi. energiyaning saqlanish qonuni mexanikada ko‘pdan beri mexanikaviy (kinetik va potentsial) energiyaga tatbiqan ma’lum bo‘lgan. m.v. lomonosov (1745-1748, rossiya), d. joul (1842-1850, angliya), r mayer (1842-1845, germaniya), g. gess (1840, rossiya), e. lents (1844, rossiya), g. gelmgolts (1847, germaniya) va boshqa olimlarning ishlari bilan issiqlik va ishning ekvivalentlik …

2 / 6

g issiqlik jarayonlariga tegishli bo‘lgan xususiy holiga termodinamikaning birinchi qonuni deb ham ataladi. energetik o‘zaro ta’sir o‘lchovi sifatida issiqlikni aniqlash sxemasi 1-rasmda keltirilgan. termodinamik jarayonda ish va issiqlik miqdori ishchi jismga tashqi ta’sir (siqish, kengayish, qizdirish va hokazo) ko‘rsatilganda uning holat ko‘rsatkichlari o‘zgaradi. ishchi jism holat ko‘rsatkichlarining har qanday o‘zgarishda termodinamik jarayon deyiladi. muvazanat holatdagi jism deb - uning har bir nuqtasida v, r, t va boshqa fizik xususiyatlar bir xil bo‘ladigan holatga aytiladi. agar silindrdagi gaz porshen yordamida siqilganda yoki kengaytirilganda ishchi jism silindr hajmining har qanday nuqtasida t va p har xil bo‘ladi – bu holat nomuvazonat holat deyiladi. termodinamik jarayonlarda jismlar bir-birlari bilan energiya almashadi, buning natijasida bir jismning energiyasi ko‘payadi, boshqasida kamayadi. jarayonlarda jism energiyasi ikki xil usulda bir jismdan ikkinchi jismga o‘tishi mumkin. birinchi usul: bunda issiq jismdan unga nisbatan sovuq bo‘lgan jismga energiya o‘tadi. bu usuldagi energiyaning miqdori issiqlik miqdori deyiladi va o‘tish usuli …

3 / 6

ini o‘zgarishi tasvirlanishi. p-v diagrammadagi 1-2-3-4-1 yuza bajarilgan ishga teng va bu diagramma ish diagrammasi deyiladi. gazning bajargan ishi holat funksiyasi bo‘la olmaydi. gazning kengayishida dv( 0 bajarilgan ish ℓ ( 0 musbat, siqilshida dv ( 0, bajarilgan ish, ℓ ( 0 manfiy, agar hajm o‘zgarmasa ℓ = 0 ga teng bo‘ladi. issiqlik – termodinamikaning eng muhim tushunchalaridan biridir. issiqlik tushunchasi mohiyati jixatidan ish tushunchasiga yaqin. issiqlik bilan ish orasidagi farq shundan iboratki, ular energiya uzatishning turli formalaridan iborat. 1843 – 1850 yillarda ingliz olimi joul tajribalar orqali issiqlik va ishning ekvivalentligini, ya’ni sarflangan ish l va hosil qilingan issiqlik miqdori q orasida to‘g‘ri proporsionallik borligini aniqladi: q = a l (3) bu yerda, a – proporsionallik koeffisienti. joul o‘z o‘lchashlari natijasidan ishning issiqlik ekvivalenti deb ataladigan a ni va issiqlikning mexanikaviy ekvivalenti deb ataladigan j ni hisoblab topdi: a = 0,002345 kkal/(kg/k·m) j = 427 kg·k/kkal bulardan (4) joul …

4 / 6

dro ichki energiyalaridan tashkil topadi. jismning to‘liq ichki energiyasi quyidagiga teng: u = ukin + upot (6) bu yerda u – to‘liq ichki energiya, (j); ukin– molekulalarning ichki kinetik energiyasi; upot– jism molekulalarining ichki potensial energiyasi. murakkab sistemaning 1 kg massaga nisbatan hisoblangan ichki energiyasi solishtirma ichki energiya deyiladi va u sistemani tashkil etuvchilarning ichki energiyalari yig‘indisiga teng bo‘ladi, ya’ni u = u1 + u2 + … + un = (7) bunda «u» (kichik harfda) – solishtirma ichki energiya bo‘lib, j/kg da hisoblanadi. gazning kengayishda (siqilishda) bajargan ishi bir jismdan ikkinchi jismga ishchi jismning hajmi o‘zgarishi orqali energiya uzatilishiga ish deb yuritiladi. mexanikaviy ish hosil qilishda ikki yoki undan ortiq jismlar qatnashadi. birinchi jism ish hosil qilib, energiya bersa, ikkinchi jism energiyani qabul qiladi. gazning kengayishda bajargan ishi termodinamik holat parametrlarining (p, v, t) o‘zgarishiga bog‘liq bo‘ladi. gazning kengayishida bajaradigan ishini aniqlaydigan tenglamani keltirib chiqarish uchun o‘zgarmas bosimda tsilindrdagi gazga …

5 / 6

lsa, (3 – rasm): (11) agar dv >0 bo‘lsa, gaz kengayadi va ish musbat; dv <0 bo‘lsa, gaz siqiladi va ish manfiy deb hisoblanadi. 3 – rasm.tsilindrdagi gazga issiqlik berilishi jarayonini termodinamikaning birinchi qonuni quyidagicha ta’riflanadi: jismda keltirilgan issiqlik jism ichki energiyasining o‘zgarishiga va ish bajarishga sarflanadi. aytilgan fikrni quyidagi tenglama bilan ifodalash mumkin: q1 – 2 = u1 – 1 + l1 – 2 (12) bu yerda q1–2–jism 1 holatidan 2 holatigacha qizdirilishida berilgan issiqlik; u1–1 – jism ichki energiyasining o‘zgarishi; l1–2 – 1 – 2 jarayonda jism bajaradigan ish. differensial formada (12) ni quyidagi ko‘rinishda yozamiz: dq = du+ dl (13) ichki energiya ekstensiv xossa, ya’ni u kattalik sistemadagi moddalar miqdoriga bog‘liqdir.solishtirma ichki energiya modda massasi birligining ichki energiyasidan iborat. solishtirma ichki energiya (14) orqali ifodalanadi.1 kg gaz uchun termodinamika 1 – qonunining analitik ifodasi quyidagicha yoziladi: q1 – 2 = ( u2 – u1 ) + l1 …

Want to read more?

Download all 6 pages for free via Telegram.

Download full file

About "termodinamika birinchi qonuni"

blackcurse page i1 – laboratoriya ishi. termodinamikaning birinchi qonunini o'rganish ishdan maqsad: energiyaning saqlanish va aylanish qonunining termodinamik jarayonlarga tadbiqini urganish, termodinamik jarayonda ish va issiqlik miqdori,gazning bajargan ishini hisoblash,termodinamikaning 1-qonunini ta’riflari bilan tanishish,termodinamika 1-qonunining analitik ifodasini keltirib chiqarish,gazning kengayishda (siqilishda) bajargan ishini hisoblash,termodinamikaning 1-qonunini entalpiya orqali ifodalanishini tahlil qilishdan iborat. nazariy ma'lumotlar energiyaning saqlanish va aylanish qonuni tabiatning umumiy tavsifga ega bo‘lgan fundamental qonunidir. bu qonun quyidagicha ta’riflanadi: energiya bordan yo‘q bo‘lmaydi va qaytadan paydo bo‘lmaydi, u faqat turli fizikaviy hamda kimyoviy ja...

This file contains 6 pages in DOC format (254.0 KB). To download "termodinamika birinchi qonuni", click the Telegram button on the left.

Tags: termodinamika birinchi qonuni DOC 6 pages Free download Telegram