falsafiy tafakkur taraggiyot bosqichlari: sharq falsafasi

DOCX 11 pages 60.3 KB Free download

11 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 60.3 KB

File type DOCX

Pages 11

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 11

2-mavzu. falsafiy tafakkur taraqqiyot bosqichlari: sharq falsafasi 1. qadimgi sharqda falsafiy fikrlarning paydo bo‘lishi va rivoji. 2. musulmon sharqida falsafiy bilimlarning ahamiyati 3. zamonaviy fan tizimida falsafaning o‘ziga hosligi falsafiy qarashlarning paydo bo‘lishi qadimiy sharq xalqlari taffakuriga borib taqaladi. qadimgi sharq xalqlarining tarixi va madaniyati, ularning afsonaviy, diniy, axloqiy, siyosiy, huquqiy, badiiy-estetik, falsafiy tasavvurlari, bilimlari antiq davr mualliflari asarlarida, arxiologik manbalarda, xalq og‘zaki ijodiyoti namunalari: afsonalar, dostonlar va rivoyatlarda aks etgan. dastlabki falsafiy tasavvur va qarashlar sharqning eng qadimgi mamlakatlaridan bo‘lgan bobilda er. av. iv ming yillikning boshlarida paydo bo‘ldi. buni biz «gelgamish haqida doston»da, urik shahri hukmdori gelgamishning obihayot qidirib, boshidan kechirgan sarguzashtlari, chekkan azob-uqibatlari, tuproq, suv, havo, issiqlik va sovuqlikning inson turmushining abadiy manbai ekanligi, odamlar tabiiy qonunlar asosida yashashlari zarurligi, kishilarning hayot va o‘lim sirlarini bilishga azaldan intilib kelishlari haqida bilib olamiz. bobilda tabiat hodisalarining mazmunini anglab yetish, turmushda foydalanish zarurati, mahsulot va narsalarning miqdorini aniqlash, og‘irligi …

2 / 11

arga tabiatning, hayotning asosi bo‘lib ko‘ringan. ular nil daryosini ilohiy bir mo‘jiza deb, tabiatdagi o‘simlik va daraxtlarga talpinganlar. qadimgi misrliklar astronomiya sohasida ba’zi bilimlarga ega bo‘lib, sayyoralarni yulduzlardan ajrata bilganlar, alohida yulduzlar xaritasi va har xil taqvimlar tuzganlar. tibbiyot juda rivojlangan, misrliklar kasalliklarning juda ko‘p turlaridan xabardor bo‘lishib, tashhis qo‘yish sohasida katta tajribalarni qo‘lga kiritganlar. ayniqsa, qurilish, arxitektura, san’atning ko‘p turlari, hisob-kitob, o‘lcham va chizmachilik, matematik va astronomik bilimlarga egaligi jihatdan boshqalardan tubdan farq qilishgan. tom ma’noda ular geometriya va astronomiyaga oid bilimlarning ilk yaratuvchilari bo‘lishgan. misr ehromlari-piramidalar buning yaqqol dalilidir. umuman, qadimgi bobil va misr xalqlarining madaniyati, urf-odat, ijtimoiy-siyosiy, iqtisodiy, huquqiy, badiiy, ahloqiy va falsafiy qarashlari qadimiy sharq xalqlariga xos diniy qarashlar bilan sug‘orilgan. ularning bu qarashlari nasldan-naslga, avlodlardan-avlodlarga o‘tib, boshqa ko‘p xalqlar madaniy-ma’naviy taraqqiyotiga, ijtimoiy-falsafiy fikrlar rivojiga o‘zining ijobiy ta’sirini ko‘rsatdi. buni biz qadimiy hindistonning madaniy-ma’naviy taraqqiyoti misolida ko‘rishimiz mumkin. 2. noyob tabiat, sahiy zaminga ega qadimgi hindistonda …

3 / 11

ha yetib kelgan «ramayana», «mahabharat» («maxayana»), «kamila va dimna» kabi buyuk asarlar to‘liq guvohlik beradi. ularda hind xalqining qadimiy urf-odat, an’ana, odob-axloq, madaniyat, dini, tarixi, milliy qadriyatlari, ijtimoiy-siyosiy, huquqiy, badiiy va falsafiy qarashlari yorqin ifodasini topgan. bulardan tashqari, falsafiy fikrlar vedalar: rigveda, samaveda, yajurveda, atxarvavedada o‘z aksini topgan. rigveda er.av. 1500 yil oldin paydo bo‘lgan. bu vedalarda olam, borliq, fazo va vaqt, inson, inson hayotining ruhiy va tabiiy asoslari, tabiat va jamiyat o‘rtasidagi aloqadorlik, ilohiy kuchlar, ularning faoliyatlari haqida muhim fikrlar ilgari suriladi. keyinchalik, vedalarni turlicha talqin etuvchi falsafiy maktablar vujudga keldi. bu maktablar g‘oyaviy jihatdan ikki oqimni tashkil qilishdi: 1) tabiiy-materialistik: buddizm, hinduizm, jaynizm, lokayata va chorvaka maktablari; 2) diniy-idealistik: vedanta, mimansa, sankxiya, yoge, n’yaya, vaysheshika, maktablari. lokayata va chorvaka maktablari haqiqiy real dunyo, deb insonlar yashaydigan dunyoni tushunadilar. ular fikricha, butun borliq: olov, suv, havo, tuproqning yig‘indisidan iborat, inson ham shu to‘rt unsur birikmasidan tashkil topgan. chorvakalar dunyoni …

4 / 11

rrigatsiya, hunarmandchilik, savdo-sotiqning ravnaqi turli bilmlarning rivojlanishi uchun keng yo‘l ochadi. natijada, astronomiya, biologiya, tibbiyot, san’at va madaniyat sohalari katta yutuqlarga erishadi. dastlabki falsafiy ta’limotlarda dunyo abadiy, u 5 unsur – olov, suv, yer, daraxt va metalldan tashkil topgan. er.av.vii-vi asrlarga kelib, daosizm falsafiy oqimi paydo bo‘ldi (asoschisi lao-szi, birinchi xitoy faylasufi). uningcha, dunyo moddiy, tabiiy qonunlar asosida to‘xtovsiz harakat va o‘zgarishda bo‘ladi. lao-szi shunday yozadi: «ulug‘ dao hamma yoqqa qarab oqadi. u o‘ngga ham, so‘ngga ham yoyilgan. u tufayli jami mavjudod tug‘iladi, ular hamisha o‘zgarishda bo‘lib, bir joyda to‘xtab qolmaydi». daosizm ta’limotiga ko‘ra, dunyodagi hamma narsalar qarama-qarshiliklar birligi asosida, bir-biriga zid holda aylanib, o‘tib turadi. tabiatdagi go‘zallik va xunuklik, balandlik va pastlik, yaxshilik va yomonlik, borliq va yo‘qlik, uzunlik va qisqalik bir-biriga o‘tadi, bir-birini tug‘diradi, bir-biriga bog‘liq. «in» va «yan» qarama-qarshi kuchlar va tabiatning «5 unsuri» haqidagi ta’limotni szou yan ishlab chiqadi. qadimgi xitoy falsafiy qarashlarida muhim o‘rin tutgan …

5 / 11

r tushunchalar ob’ektiv hodisalar va narsalarning inson ongidagi in’ikoslari, desalar, gunsun lui tushunchalarni mutlaq mohiyat, deb, ularni borliqdan uzib qo‘yadilar. konfutsiy va myan-szining axloqiy siyosiy nazariyalari, xan fey-szi va «qonunchilar» maktablari vakillarining davlat va huquqqa oid fikrlari to‘g‘risida muayyan mulohazalar mavjud. bular qadimgi xitoy falsafasining «oltin davri»ni tashkil qiladi. eramizning i asrida xitoyga buddizm dinining falsafiy ta’limoti kirib keladi va tarqala boshlaydi. nihoyat, buddizm daosizm va konfutsiychilik bilan birlikda xitoy xalqi falsafiy tafakkurining yetakchi ko‘rinishlariga aylandi. 4. markaziy osiyo – qadimiy turon yoki hozir o‘zbekiston, deb ataluvchi bizning vatanimiz hududi jahon ilf-fani, madaniyati va ma’naviyati rivojiga ulkan hissa qo‘shgan mintaqalardan biri bo‘lgan. so‘nggi tarixiy va arxiologik tadqiqotlar odamzodning ilk ajdodlari paydo bo‘lgan mintaqalar qatoriga kirishidan dalolat bermoqda. er.av.v-iii ming yillarda mintaqamizning markaziy va shimoliy rayonlarida qishloq xo‘jaligi, chorvachilik, hunarmandchilik, konchilik, mis, oltin va temir eritish, metallardan har xil mehnat va xarbiy qurollar yasash, to‘quvchilik, binokorlik, zargarlik sohalari taraqqiy etgan. bu …

Want to read more?

Download all 11 pages for free via Telegram.

Download full file

About "falsafiy tafakkur taraggiyot bosqichlari: sharq falsafasi"

2-mavzu. falsafiy tafakkur taraqqiyot bosqichlari: sharq falsafasi 1. qadimgi sharqda falsafiy fikrlarning paydo bo‘lishi va rivoji. 2. musulmon sharqida falsafiy bilimlarning ahamiyati 3. zamonaviy fan tizimida falsafaning o‘ziga hosligi falsafiy qarashlarning paydo bo‘lishi qadimiy sharq xalqlari taffakuriga borib taqaladi. qadimgi sharq xalqlarining tarixi va madaniyati, ularning afsonaviy, diniy, axloqiy, siyosiy, huquqiy, badiiy-estetik, falsafiy tasavvurlari, bilimlari antiq davr mualliflari asarlarida, arxiologik manbalarda, xalq og‘zaki ijodiyoti namunalari: afsonalar, dostonlar va rivoyatlarda aks etgan. dastlabki falsafiy tasavvur va qarashlar sharqning eng qadimgi mamlakatlaridan bo‘lgan bobilda er. av. iv ming yillikning boshlarida paydo bo‘ldi. buni biz «gelgamish haqida dosto...

This file contains 11 pages in DOCX format (60.3 KB). To download "falsafiy tafakkur taraggiyot bosqichlari: sharq falsafasi", click the Telegram button on the left.

Tags: falsafiy tafakkur taraggiyot bo… DOCX 11 pages Free download Telegram