ўзбекистоннинг табиий шароити ва табиий ресурслари

DOC 98,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

$1493306670_68016.doc ўзбекистоннинг табиий шароити ва табиий ресурслари ҳар қандай мамлакатнинг ижтимоий-иктисоднй ривожланиши, кўп жихатдан, унинг табиий шароити ва табиий ресурсларига боғлик. улар биргаликда худуднинг табиий-ресурс салохиятини белгилайди, бу салохият эса фойдаланадиган табиий бойликлар билан бир каторда, улардан фойдаланиш мумкин бўлган имкониятлар, захиралардан ташкил топади. бинобарин, одатда, табиий ресурс салоҳият баҳоланаётганда нафакат реал борлик. балки имконият хам назарда тутилади ва бу имкониятлардан фойдаланиш мамлакат иктисодий ривожланиш истикболлари асосида ётади2. ушбу мавзунинг негизини ташкил киладиган ўзак тушунчалар -табиий шароит ва табиий ресурсларни, умумий ва хусусий жихатларини тушуниб олиш зарур. энг аввало, таъкидлаш лозимки, \ар иккитасида хам "табиий" сўзи бор; демак, уларнинг вужудга келиши ва ривожланиш конуниятлари асосан табиий, яъни ғайринсоний жараёнлар билан боғлик бўлади. аммо жамият ва фан-техника тараккиёти, ишлаб чикаришнинг ривожланиши ва ахоли сонининг ўсиб бориши билан табиий шароит ва табиий ресурсларга антропоген ва техноген омиллар таъсири кучайиб, натижада, бизни ўраб турган атроф муҳитнинг "табиийлиги" борган сари сунъийлашиб боради. айнан ана …$

а қорақалпоғистон республикасида эса бунинг аксини кўриш мумкин (табиии шароит ва ресурелари куп, аҳолиси кам, сийрак, иқтисодиёти заифроқ). табиии шароит ва табиии ресуреларнинг умумий жиқатлари билан бир қаторда уларнинг ўзаро фарқлари ҳам мавжуд. умуман олганда, табиии шароит кўпроқ муҳит маъносида тушунилади, у ишлаб чиқаришда бевосита иштирок этмайди, ундан моддий неъматлар яратилмайди; табиии шароит аҳоли яшаши ва ишлаб чиқаришни жойлаштириш учун сифат кўрсаткичлар касб этади, яъни у қулай ёки ноқулай бўлиши мумкин. масалан, жойнинг иқлими, ер усти тузилиши кабилар унинг табиии шароитини ифодалайди. табиии ресурелар эса (ресурс-захира, бойлик) ишлаб чиқариш жараёнида бевосита иштирок этади ва улар миқдор кўрсаткичларига эга бўлади. табиии ресурелар тугайдиган ва тугамайдиган қисмларга, тугайдиганлари эса, ўз навбатида, тикланадиган ва тикланмайдитанларга бўлинади. чунончи, ўрмон, сув, тупроқ ва бошқалар нисбатан узоқ муддатда қайта тикланиши мумкин. табиии ресуреларнинг бундай хусусиятлари улардан окилона фойдаланишни тақозо этади. бирок унутмаслик лозимки, табиии географик компонентларнинг табиии шароит ёки ресурс эканлиги улардан қайси максадда фойдаланишга боғлиқ. …

табиии ресуреларнинг факат "табиийлиги" эмас, уларнинг инсон ҳаёти ва хужалик фаолияти учун зарурлиги асосий саналади. бошкача қилиб айтганда, ер, сув, ўрмон, қазилма бойликлар, энг аввало, инсон учун керак. шу боис, ушбу фанда табиат компонентларига иктисодий географик бахо беришда антропоцентрик ёки demoijehmpuk тамойилга асосланиш талаб этилади. қолаверса, иктисодий география фанининг дастлабки келиб чиқиши, илк даври, илдизи айни табиии географик шароит ва ресурсларга бориб тақалади. ижтимоий ва худудий мехнат тақсимотининг ривожланиши хар хил ва турли жойлардаги табиии имкониятлардан фойдаланиб бориш жараёни негизида амалга ошган. жумладан, бирламчи иқтисодий география фанининг тармоклари - қишлок хўжалиги, ўрмон хўжалиги, балиқчилик, тоғ-кон саноати географияси табиии география таъсирида вужудга келган. табиии шароит ва табиии ресурсларга баҳо беришда, хусусан иктисодий география фанида, нафақат уларнинг борлиги, микдори, балки бу бойликларнинг тури, худудий жойлашув ва мажмуалари катта амалий ахамият касб этади. бинобарин, табиии ресуреларнинг худудий таркиби ёки бирикмалари минтака ва мамлакат иктисодиётининг ривожланиш даражасига, хужалик тармокларининг турланишига (диверсификациясига) катта таъсир кўрсатади. …

рафик ўрни, берк хавзада, материк ўртасида жойлашганлиги унинг иқлим хусусиятлари ва ташки геоиқтисодий хамда геосиёсий алоқаларни олиб боришга ўз таъсирини кўрсатади. ер майдонининг нисбатан катталиги мамлакатнинг умумгеографик қудратини ифодалайди, у худудий меҳнат тақсимотининг кенг ривожланишида аҳамиятлидир, табннй шяроит ва табннй ресурсларга иқтнсоднй географнк бақо бернш шкаласн рельефи, яъни ер усти тузилиши бирмунча мураккаброқ; республика майдонининт 80 фоизга яқинини (аниқроғи 78,7 %) текисликлар, қолган кисми эса тоғ ва тоғолди ҳудудлар ташкил қилади. тоғли ҳудудлар мамлакатнинг жануби, жануби-шарқий ва шарқий қисмида жойлашган, текисликлар унинг марказий, шимолий ва шимоли-ғарбий қисмларини эгаллайди. узбекистоннинг чекка шимоли-ғарбида жойлашган устюрт платосининг майдони 40,0 минт кв. км атрофида ёки у мамлакат умумий ҳудудининг 9 фоизга яқинини ишғол қилади. текислик қисми чўл ва чала чўллардан иборат бўлиб, унинг асосини қизилқум чўли ташкил этади. тоғли ҳудудлар, и.ҳасанов ва п.ғуломовлар бўйича, 3 та асосий тоғ тизимларини ўз ичига олади. булар: чотқол-қурама, нурота-туркистон ва ҳисор-зарафшон тоғ тизимларидир. уз навбатида, чотқол-қурама тоғ тизими …

арғона водийси турли томонлардан мўғултог, қурама, чотқол, фарғона тизмалари ҳамда туркистон-олой тоғ тизими билан ўраб олинган. республика ҳудудида, бундан ташқари, зарафшон, китоб-шахрисабз, сурхон тоғ оралиги ботиқлари хам мавжуд. мамлакатимизнинг текислик кисмида унча баланд бўлмаган, тарқоқ жойлашган ясси тоғлар кўзга ташланади. улар султон увайс, бўкантов, етимтов, томдитов, овминзатов, кулжуқтов ва бошқалардир. энг баланд нуқта - оқтош чўқкиси (922 м) томдитовда жойлашган. бу "қолдиқ" кичик тоғлар катта минерал ресурсларга бой. бўкантов - "бу кон тов"га ўхшайди. умуман олганда, чўл воҳа ва водийлар тоғ ва тоғолди ҳудудлар (адирлар) ўзбекистон табиий шароитининг ўзига хос географик хусусиятларини акс эттиради. айни вактда ҳудди шундай табиий географик вазият республикада ҳудудий меҳнат тақсимотининг кенг ривожланишига қулай имкон яратади. айниқса, фарғона водийси - урта осиё дурдонасининг маълуму машҳур бўлиши, энг аввало, унинг адиру-сойларига боғлиқ. бу ҳудудни маданийлаштирган, суғорма деҳқончилигини ривожлантирган сўх, исфара, шоҳимардон, чортоқсой, косонсой ва бошқа сойлардир. уларнинг қуйилиш қисмида кадимдан суғорма деҳқончилик ривож топган; ҳар қайси сойнинг …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "ўзбекистоннинг табиий шароити ва табиий ресурслари"

1493306670_68016.doc ўзбекистоннинг табиий шароити ва табиий ресурслари ҳар қандай мамлакатнинг ижтимоий-иктисоднй ривожланиши, кўп жихатдан, унинг табиий шароити ва табиий ресурсларига боғлик. улар биргаликда худуднинг табиий-ресурс салохиятини белгилайди, бу салохият эса фойдаланадиган табиий бойликлар билан бир каторда, улардан фойдаланиш мумкин бўлган имкониятлар, захиралардан ташкил топади. бинобарин, одатда, табиий ресурс салоҳият баҳоланаётганда нафакат реал борлик. балки имконият хам назарда тутилади ва бу имкониятлардан фойдаланиш мамлакат иктисодий ривожланиш истикболлари асосида ётади2. ушбу мавзунинг негизини ташкил киладиган ўзак тушунчалар -табиий шароит ва табиий ресурсларни, умумий ва хусусий жихатларини тушуниб олиш зарур. энг аввало, таъкидлаш лозимки, \ар иккитасида хам ...

Формат DOC, 98,0 КБ. Чтобы скачать "ўзбекистоннинг табиий шароити ва табиий ресурслари", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: ўзбекистоннинг табиий шароити в… DOC Бесплатная загрузка Telegram