ўзбекистон ахолиси ўсиши, жойланиши ва мехнат ресурслари

DOC 101,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1493306586_68014.doc ўзбекистон ахолиси ўсиши, жойланиши ва мехнат ресурслари америкалик машхур олим у.айзард фикрича, у ёки бу худуднинг хўжапиги мураккаб жумбоқ бўлиб, уни ечишни айни ахоли бўгинидан бошламоқ керак. дархакиқат, аҳоли мураккаб ижтимоий-иктисодий тушунчадир, у билан ишлаб чиқариш "бошдан оёқ", чамбарчам боғлиқ. чунки, меҳнат ресуреларисиз ишлаб чиқариш бўлмайди, ишлаб чикариш эса ахоли учун керак; моддий ва маънавий бойликларни яратувчиси хам, уларни истеъмолчиси қам айни ана шу аҳоли, яъни кишиларнинг маълум худуддаги бирлигидир. ахолини иктисодий ва ижтимоий география фанида ўрганишда унинг уч асосий хусусияти эътиборга олиниши зарур: ахоли - ишлаб чиқарувчи куч (аҳолининг иктисодий функцияси); ахоли - асосий истеъмолчи (ижтимоий, социал функцияси); аҳолининг ўз-ўзини такрор барпо килиши (демографик жиҳати). албатта, ушбу фан нуқгаи назаридан энг аввало аҳолининг биринчи ва иккинчи хусусиятлари муҳим аҳамият касб этади, чунки улар аҳолини ижтимоий-иктисодий категория эканлигини ўзида уйғунлаштиради. қолаверса, анъанавий иктисодий география фанининг зволюцион тарзда "иктисодий ва ижтимоий география" мақомини расмий олиши хам айни инсон омили, ахоли …

сия аҳоли рўйҳати маълумотлари бўйича ҳозирги ўзбекистон ҳудудида 3948 минг киши истиқомат қилган. 1913 йилга келиб, яъни 15 йилдан сўнг бу рақам 4331 мингга етган. 1926 йил аҳоли рўйҳати натижалари эса, бу ерда 4629 минг кишини қайд этган ва ўтган давр мобайнида аҳоли сони йил ига ўртача 2,1 минг кишидан ортиб борган. кейинги даврларда республикада аҳоли сонининг ўсишига собик иттифоқда юз берган сиёсий ва иктисодий вокеалар жиддий таъсир кўрсатган. иккинчи жаҳон уруши арафасида (1939 й.). ўзбекистон аҳолиси 6347 минг кишини ташкил этган ҳолда, у 20 йилдан сўнг, яъни 1959 йилда 8119 минг кишидан иборат бўлган. бу давр оралигида умумий кўпайиш 1772 минг киши, ўртача йиллик кўпайиш эса 88,6 минг кишига тенг бўлган. ушбу киёсий ракамлар республика аҳоли сони ўсишининг бирмунча жадаллашганидан далолат беради {нисбий кўрсаткичларда йиллик ўртача кўпайиш 1,25 %). табиийки, уруш жараёнида фронт ва фронт оркасида аҳоли ўлими кўп бўлмаганда республика ахолией бундан ҳам тезрок ўсиб борган бўлар эди. …

23,8 фоизга ўсган, аммо бир йиллик кўпайиш кўрсаткичи пасайиб бориши жараёни давом этиб, 1,95 фоизга баробар бўлган. шу даврда демографик ривожланиш бўйича республикамизнинг жанубий минтақалари - сурхондарё ва қашқадарё вилоятлари етакчилик қилган. уларда умумий ўсиш, мое равишда, 139, 2 ва 136,0 фоиз бўлган. ушбу ҳудудларда аҳоли сонининг тез кўпайиб бориши (бошқа вилоятларга караганда) кейинги йилларда хам давом этиб, мамлакат ахолией ҳудудий таркибида унинг жанубий йўналишда бирмунча "сурилишига" олиб келган. кўрилаётган даврда наманган, хоразм, жиззах, андижон ҳамда самарканд вилоятларида хам аҳоли сонининг ўсиб бориши республика ўртача кўрсаткичларидан юкорирок даражада кечган. айни вақтда навоий.сирдарё ва тошкент вилоятларида бу кўрсаткич пастроқ бўлган. пойтахт - тошкент шаҳрида эса ўсиш жуда сует бўлиб, бу ерда бир йиллик кўпайиш атиги 0,10 фоизга тенг бўлган, холос. 2001-2013-йиллар давомида республикада аҳоли ўсиш сурьатининг пасайиши янада интенсивлашган. баъзи йилларда бир йиллик кўпайиш ҳатто 1,10-1,15 фоизга хам тушиб қолган, энг сўнгги йилларда эса бу кўрсаткич бирмунча кўтарилиб, 1,50-1,70 фоизга етган. …

ғунлашуви кузатилмокда, холос. республикамизда ҳам бундай геодемографик тўлқинлар кузатилади. бу ерда аҳоли сони ўсиш суръатининг пасайиши аввало тошкент шаҳри ва тошкент вилоятида қайд этилиб, мамлакатнинг бошқа ҳудудларида бу жараённинг аста-секин сўниб бориши ёки тезлигининг қисқариши қайд этилади. бошқача қилиб айтганда, узбекистондаги янги демографик ўзгаришлар (тугилиш ва табиий кўпайишнинг пасайиб бориши) марказда бошланиб, маълум вақт давомида у босқичма-босқич бошқа вилоятларга "тарқалади" тошкент шаҳри ва пойтахт вилоятида кузатилган вазият республиканинг жанубий вилоятлари — сурхондарё ва қашқадарёда бирмунча вақт ўтгандан сўнг кузатилади ёки такрорланади. қайд этиш жоизки, бу икки "демографик кутб" ўртасида жараён ўзгаришининг тезлик муддати тобора қисқариб бормокда. аҳоли салмоғига кўра самарканд вилояти биринчи, фарғона -иккинчи, қашқадарё вилояти учинчи ўринда туради. демографик салоҳиятнинг энг паст микдори навоий ва сирдарё вилоятларида (3-жадвалга қаранг) кузатилади. умуман олганда, 5 та вилоятта (самарканд, фарғона, тошкент, қашқадарё ва андижон) республика жами аҳолисининг деярли 40 фоизи тўғри келади. сўнгги йилларда қорақалпоғистон республикаси ҳамда бухоро, сирдарё, тошкент вилояти ва …

а, наманган, хоразм вилоятларида анча юкори. қоракалпоғистон республикаси ҳамда навоий вилояти узбекистон ҳудудининг 61,9 фоизини ташкил килса-да, бу ерда мамлакат ахолисининг атиги 8,7 фоизи яшайди; шу боис, айни ана шу икки маъмурий бирлик республика аҳолиси жойлашувининг ўртача кўрсаткичига жиддий таъсир кўрсатади. бухоро ва жиззах вилоятларида ҳам аҳоли зичлиги унча юкори эмас, сурхондарё ва қашқадарёда эса у ўртача кўрсаткичдан бирмунча юқори. бирок шунта қарамасдан, ҳатто бу ҳудудларнинг ҳам ички, кадимдан суғорилдаиган районларида (масалан, вобкент, шофиркон, ғиждувон, шахрисабз, китоб, карши, яккабог туманларида) аҳоли анча зич жойлашган. умумий тарзда республика ахоли жойлашуви куп жиҳатдан гидрографик шахобчалар-сугориладиган даре ва ирригация иишоотлари билан белгиланади. шу билан бирга, йирик шаҳарлар, айниқса тошкент агломерацияси доирасидаги кишлоқ туманларида ҳам ахоли жойлашуви жуда зич (i км га 700-750 кишини ташкил этади). 2013-йил маълумотларига биноан, узбекистон республикасининг 51,2 фоиз аҳолиси шахар жойларига тўгри келади. мутлақ ракамда у 15370,1 минг киши. шахар аҳолисининг олдинги йиллардаги микдори куйидагача бўлган (минг киши хисобида): …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "ўзбекистон ахолиси ўсиши, жойланиши ва мехнат ресурслари"

1493306586_68014.doc ўзбекистон ахолиси ўсиши, жойланиши ва мехнат ресурслари америкалик машхур олим у.айзард фикрича, у ёки бу худуднинг хўжапиги мураккаб жумбоқ бўлиб, уни ечишни айни ахоли бўгинидан бошламоқ керак. дархакиқат, аҳоли мураккаб ижтимоий-иктисодий тушунчадир, у билан ишлаб чиқариш "бошдан оёқ", чамбарчам боғлиқ. чунки, меҳнат ресуреларисиз ишлаб чиқариш бўлмайди, ишлаб чикариш эса ахоли учун керак; моддий ва маънавий бойликларни яратувчиси хам, уларни истеъмолчиси қам айни ана шу аҳоли, яъни кишиларнинг маълум худуддаги бирлигидир. ахолини иктисодий ва ижтимоий география фанида ўрганишда унинг уч асосий хусусияти эътиборга олиниши зарур: ахоли - ишлаб чиқарувчи куч (аҳолининг иктисодий функцияси); ахоли - асосий истеъмолчи (ижтимоий, социал функцияси); аҳолининг ўз-ўзини та...

Формат DOC, 101,0 КБ. Чтобы скачать "ўзбекистон ахолиси ўсиши, жойланиши ва мехнат ресурслари", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: ўзбекистон ахолиси ўсиши, жойла… DOC Бесплатная загрузка Telegram