fanlar tasnifi haqida

PPT 18 стр. 86,5 КБ Бесплатная загрузка

18 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 86,5 КБ

Тип файла PPT

Страницы 18

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 18

2- ma’ruza: fanlar tasnifi haqida reja: 1. fanlar tasnifi haqida. 2. yunon faylasuflari tasnifi. 3. sharq tilshunoslari tasnifi. 4. tilshunoslikning boshqa fanlar bilan munosabati. fanlar tasnifi haqida. dunyodagi barcha bilimlarni guruhlarga ajratish tasnif qilish bilan dastlab demokrit, aflotun, ayniqsa, arastu kabi yunon faylasuflari shug‘ullangan. masalan, fanlar tasnifi masalasini o‘rganlgan aflotun (eramizgacha 427-347-yillar) birinchi o‘ringa dialektikani qo‘ygan. uning ta’limotida dialektika fizika va etika kabi qismlarga ajratilgan. aflotunning shogirdlaridan biri, buyuk mutafakkir arastu (eramizdan 384-322-yillar) fanlar tasnifi muammosi bilan ilk bor jiddiy shug‘ullangan. uning "metafizika", "topika" kabi bir qator asarlarida barcha ilmlar dastlab nazariy va amaliy fanlarga ajratilgan edi. arastu ta’limotiga muvofiq, analitika (mantiq), fizika, matematika, metafizika fanlari nazariy fanlar qatoriga kiradi, etika, iqtisodiyot, siyosat kabilar esa amaliy fanlarga mansubdir. o‘rta asr arab-musulmon sharqida bilimlarni yaxlit, tizim sifatida o‘rganlish, ularni turli guruhlarga tasnif qilishda yunon faylasuflari ishlab chiqqan yuqorida qisman qayd etilgan ana shu tamoyillardan keng foydalanilgan. jumladan, yoqub ibn ishoq al-kindiy …

2 / 18

hug‘ullandilar. shunday olimlar orasida abu bakr ar-roziy (865-925) tomonidan ishlab chiqilgan kimyoviy bilimlar tasnifi alohida qimmatga ega. abu bakr ar-roziy "sirlar siri haqida kitob" risolasida kimyoviy bilimlarni uch guruhga ajratadi: a) moddalarni, narsalarni bilish; b) asboblarni bilish; v) kimyoviy jarayonlarni bilish bilan aloqador bilimlar. o‘rta osiyoda fanlar tasnifi muammosining asoschilaridan biri abu nasr farobiy (873-950) bo‘lib, 160 dan ortiq asar yaratgan, "sharq aristoteli (arastusi)" deb tan olingan buyuk mutafakkirdir. farobiy "kitob at-tahsil as-saodat" asarida barcha mavjud bilimlarni nazariy va amaliy guruhlarga ajratadi. "saodatga yetaqlovchi kitob" risolasida esa farobiy falsafani nazariy bilimlar qatoriga kiritadi, uning tarkibiga matematika, fizika, metafizika ham mansub, deb hisoblaydi. amaliy bilimlarga esa axloq (etika) va siyosat taalluqlidir. "fanlarning kelib chiqishli" risolasida olim barcha mavjud bilimlarni besh katta guruhga ajratadi:1. til haqidaga bilim - yetti bobga bo‘linadi; 2. mantiq (logika); 3. matematika - yetti mustaqil bilimlardan iborat: arifmetika, geometriya, optika, yulduzlar haqidagi ilm, musiqa haqidagi ilm va mexanika; …

3 / 18

a tibbiyot. 9. tarix va dinshunoslik (teologiya). abu abdulloh muhammad ibn axmad ibn yusuf al-xorazmiy ham shu davrning yirik qomusiy olimlaridan biri edi. abu abdulloh xorazmiyning yoshligi xiva, zamaxshar va qiyot shaharlarida o‘tgan. u biroz muddat hurosonda ham yashagan. nishopurda vazir abo‘l hasan al utbiy (977-982)ga kotiblik qilgan. olim 997-yilda vafot etgan. abu abdulloh al-xorazmiyning bizgacha yetib kelgan yagona mashhur asari arab tilida yozilgan "mafotix al-ulum" ("fanlar kaliti") nomli qomusiy risolasidir. i. yu. krachkovskiyning ta'kidlashicha, bu asar 976- 991-yillar orasida yaratilgan. abu abdulloh al-xorazmiy o‘z risolasida fanlarni dastlab ikki katta qismga ajratadi: 1. an’anaviy "arab" fanlari va o‘rta asr gumanitar bilimlari. bu qism olti guruh va ellik ikki bob (fasl)ga bo‘lingan: 1. fikx – o‘n bir bobdan iborat. 2. qalam - yetti bobdan iborat. 3. grammatika (nahv) - 12 bobga bo‘linadi. 4. kitobat (ish yuritish) - sakkiz bobdan iborat. 5. she’riyat va vazn nazariyasi - besh bobdan iborat. 6. tarix …

4 / 18

tasnifi masalasi bilan abu hamid al-g‘azoliy (1058-1111), abdul valid muhammad ibn ahmad ibn rushd (1126-1198), faxriddin roziy (1148-1210), nasriddin tusiy (1201-1272), abu zayd ibn muhammad ibn xaldun (1332-1406), jaloliddin as-suyutiy (1445-1505) kabi mashhur sharq mutafakkirlari ham shug‘ullanganlar. jumladan, ibn xaldunning "muqaddima" asarida amalga oshirilgan fanlar tasnifida an’anaviy fanlar qatoriga kiritilgan tilshunoslik ilmi quyidagi tarkibiy jismlarga ajratilgan: 1. lug‘atshunoslik. 2. grammatika (nahv). 3. stilistika (uslubiyat). 4. notiqlik. bularning barchasi ibn xaldun talqiniga ko‘ra, shariat haqidagi fanlar rivoji uchun xizmat qiladi. jaloliddin as-suyutiy esa kishilarni ilohiy olamga yetaklovchi ilmlarni quyidagi o‘n to‘rt turga ajratadi: 1. din asoslari haqidagi ilm.2. qur'on sharhi haqidagi ilm. 3. hadis haqidagi ilm. 4. yurisprudensiya asoslari.5. mol-mulk taqsimoti haqidagi ilm.6. sintaksis (nahv) haqidagi ilm. 7. morfologiya (sarf) haqidagi ilm.8. husnixat haqidagi ilm.9 notiqlik haqidagi ilm. 10. uslubiyat (stilistika) haqidagi ilm.11. poetika va voyizlik ilmi.12. anatomiya ilmi. 13. tibbiyot ilmi. 14. sufizm (tasavvuf) ilmi. ko‘rinadiki, as-suyutiy ta’limotida asosiy fanlarning …

5 / 18

fanlar ham o‘zaro munosabatdadir. xususan, tilshunoslik falsafa, tarix, etnografiya, sotsiologiya, psixologiya singari fanlar bilan uzviy aloqada. til kishilar o‘rtasida axborot tashuvchi asosiy vositadir. shu bilan kishilar boshqa axborot vositalaridan ham foydalanadilar. bu axborot vositalarining hammasi belgili tabiatga egadir. chunki bu vositalar obyektiv olam haqidagi axborotni bevosita emas, balki bilvosita, belgilar yordamida ifodalaydi. tilning boshqa axborot tashuvchi vositalar kabi belgili tabiatini, uning belgilar sistemasi ekanligini ochishda tilshunoslik semiotika bilan hamkorlik qiladi. axborot muayyan texnik vositalar yordamida uzoqqa uzatilishi ham mumkin. axborot uzatish vositalarini o‘rgatish uchun tilshunoslik axborot nazariyasi bilan aloqa qiladi. hozirgi kunda avtomatik tarjima keng tarmoq otmoqda. avtomatik tarjima esa tarjima qilinayotgan tillarning leksik imkoniyatlarini programmalashtirish mahsuli sanaladi. demak, avtomatik tarjima tilshunoslik va kibernetikaning o‘zaro munosabati tufayli yuzaga keladi. shu qisqa dalillar ro‘yxatining o‘ziyoq tilshunoslikning fanlar sistemasidagi juda ko‘p fanlar bilan uzviy aloqador ekanligidan guvohlik beradi. propedevtika — (qadimgi yunonchada: προπαίδευσις, propaídeusis — tayyorgarlik taʼlimi) sanʼat yoki fanga kirish kursi …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 18 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "fanlar tasnifi haqida"

2- ma’ruza: fanlar tasnifi haqida reja: 1. fanlar tasnifi haqida. 2. yunon faylasuflari tasnifi. 3. sharq tilshunoslari tasnifi. 4. tilshunoslikning boshqa fanlar bilan munosabati. fanlar tasnifi haqida. dunyodagi barcha bilimlarni guruhlarga ajratish tasnif qilish bilan dastlab demokrit, aflotun, ayniqsa, arastu kabi yunon faylasuflari shug‘ullangan. masalan, fanlar tasnifi masalasini o‘rganlgan aflotun (eramizgacha 427-347-yillar) birinchi o‘ringa dialektikani qo‘ygan. uning ta’limotida dialektika fizika va etika kabi qismlarga ajratilgan. aflotunning shogirdlaridan biri, buyuk mutafakkir arastu (eramizdan 384-322-yillar) fanlar tasnifi muammosi bilan ilk bor jiddiy shug‘ullangan. uning "metafizika", "topika" kabi bir qator asarlarida barcha ilmlar dastlab nazariy va amaliy fanlarga ajra...

Этот файл содержит 18 стр. в формате PPT (86,5 КБ). Чтобы скачать "fanlar tasnifi haqida", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: fanlar tasnifi haqida PPT 18 стр. Бесплатная загрузка Telegram