fanlar tasnifi

DOCX 13 стр. 28,1 КБ Бесплатная загрузка

13 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 28,1 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 13

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 13

2-fanlarning tasnifi reja: 1. fan bilishning maxsus shakli. fanlar tasnifi. 2. ilmiylik mezonlarining tasnifi. 3. bilish nazariyasining darajalari: nazariy va empirik. 4. fanning diffirentsiyasi va integratsiyasi, ijtimoiy madaniy mo’ljallari fanlar tasnifiga oid qarashlar tarixi. fanlar tasnifi to‘g‘risida so‘z yuritganda f.bekon (1561-1626) o‘z davrida ma’lum bo‘lgan barcha bilimlarni umumlashtirib taklif qilgan tasnifni chetlab o‘tish mumkin emas. u o‘zining «fanlar fazilati va ularni o‘stirish haqida» deb nomlangan mashhur asarida ilmiy bilimlarning keng manzarasini yaratgan, fanlarning ahil oilasiga poeziyani ham kiritgan. bekon taklif qilgan fanlar tasnifi zamirida inson jonining asosiy qobiliyatlari: xotira, tasavvur va tafakkur yotadi. shu sababli tasnif quyidagi ko‘rinish kasb etadi: xotiraga tarix; tasavvurga – poeziya; tafakkurga – falsafa mos keladi. tasniflash - oddiy kuzatishdan kelib chiqqan bilishning o‘ziga xos usuli. biroq u hodisalarning yangi guruhlarini aniqlash yo‘lida bilimning mazmunan boyishiga amalda erishish imkonini beradi. f.bekon poeziyaga borliqni u qanday bo‘lsa, shunday emas, balki insonning ongi va emotsiyalariga qarab tasvirlash vositasi …

2 / 13

rivojlanishining barcha bosqichlarini izchil yoritish, ya’ni tabiatni vazifasi ongni yaratishdan iborat bo‘lgan maqsadga muvofiq yaxlitlik sifatida o‘rganish vazifasini qo‘ydi. gegel qayd etgan tabiat bosqichlari «dunyo ruhi» ijobiy faoliyatining rivojlanishi va tajassumi sifatida talqin qilinuvchi evolyutsiyaning turli bosqichlari bilan bog‘landi. gegelda u mutlaq g‘oya nomini oldi. gegel mexanik hodisalar kimyoviy hodisalarga (ximizm) va so‘ngra tabiiy hayot (organizm) va amaliyotga o‘tishi to‘g‘risida so‘z yuritdi. anri de sen-simon (1760-1825) ta’limoti fanlar tasnifining shakllanish yo‘lida tashlangan muhim qadam bo‘ldi. o‘z davri fanining rivojlanish natijalarini tahlil qilar ekan, sen-simon aql o‘z fikrlarini kuzatiluvchi va muhokama qilinuvchi dalillarda asoslashga harakat qilishini qayd etadi. u (aql) empirizmning pozitiv poydevorida astronomiya va fizikani o‘zgartirdi. ayrim fanlar umumiy fan – falsafaning elementlaridir. ayrim fanlar pozitiv xususiyat kasb etgach, falsafa yarim pozitiv bo‘lib qoldi, barcha ayrim fanlar mutlaqo pozitiv xususiyat kasb etgach, falsafa pozitiv fanga aylanadi. bu fiziologiya va psixologiya kuzatiluvchi va muhokama qilinuvchi faktlarga asoslana boshlagach yuz beradi, chunki …

3 / 13

fikricha, tasnif ikki asosiy shart – dogmatik va tarixiy shartlarni qanoatlantirishi lozim. birinchi shart fanlarni ularning izchil bog‘lanishiga qarab shunday joylashtirishdan iboratki, har biri o‘zidan oldingi fanga tayansin va keyingi fanga zamin hozirlasin. ikkinchi shart fanlarni ularning amalda rivojlanish jarayoniga mos ravishda, eng qadimgi fanlardan yangiroq fanlarga qarab joylashtirishni talab qiladi. turli fanlar o‘rganiluvchi hodisalarning tabiatiga qarab yoki ularning pasayib boruvchi umumiylik va mustaqillik darajasiga ko‘ra yoki murakkablik darajasining o‘sib borishiga ko‘ra taqsimlanadi. fanlarning bunday joylashuvidan murakkabroq, shuningdek yuksakroq va to‘laroq xulosalar kelib chiqadi. fanlar iyerarxiyasida abstraktlikning kamayish va murakkablikning ortish darajasi muhim ahamiyat kasb etadi. har qanday nazariy tizimning pirovard maqsadi insoniyatdir. fanlar iyerarxiyasi quyidagi ko‘rinishga ega: matematika, astronomiya, fizika, kimyo, biologiya va sotsiologiya. ularning birinchisi har qanday ijobiy falsafaning birdan-bir asosiy maqsadi hisoblanuvchi oxirgisining tayanch nuqtasidir. iyerarxiyaviy formuladan foydalanishni yengillashtirish uchun atamalarni juft-juft qilib guruhlash qulaydir. bunda uch juftlik hosil bo‘ladi: dastlabki juftlik – matematika va astronomiya; pirovard …

4 / 13

lanadi, psixologiya esa, qisman biologiyaning, qisman – sotsiologiyaning bo‘lagidir. vilgelm diltey (1833-1911) ruh haqidagi fanlar va tabiat haqidagi fanlarni ajratdi. faylasuf o‘zining «ruh haqidagi fanlarga kirish» asarida ularni avvalo predmetiga ko‘ra farqlaydi3. tabiat haqidagi fanlar predmetini insonga nisbatan tashqi hodisalar tashkil etadi. ruh haqidagi fanlar insoniy munosabatlarni tahlil qilish bilan shug‘ullanadi. olimlarni avvalo tashqi obyektlarni tabiiy fanlarning ma’lumotlari sifatida kuzatish, qolaversa – ichki kechinmalar qiziqtiradi. bu yerda biz dunyo haqidagi tasavvurlarimizni o‘z emotsiyalarimiz bilan boyitamiz, tabiat esa, xuddi begonadek, sukut saqlaydi. «kechinmalar»ga murojaat etish ruh haqidagi fanlarni asoslashning birdan-bir yo‘li ekanligiga dilteyning ishonchi komil. ruh haqidagi fanlarning erkinligi «hayot», «ekspressiya», «tushunish» kabi tushunchalarning aloqasini o‘rnatadi. bunday tushunchalar tabiatda ham, tabiiy fanlarda ham mavjud emas. hayot va kechinmalar davlat institutlari, cherkov, yurisprudensiya va hokazolarda moddiylashadi. tushunish o‘tmishga qarab mo‘ljal olishi va ruh haqidagi fanlar manbai bo‘lib xizmat qilishi ham muhimdir. vilgelm vindelband (1848-1915) fanlarni predmetiga ko‘ra emas, balki metodiga ko‘ra farqlashni …

5 / 13

erga ajratuvchi manfaatlarning qarama-qarshiligini juda yaxshi ifodalaydi5. bilish jarayonida aniqlangan borliq ongga immanentdir, degan g‘oyani rikkert bosh g‘oya deb qabul qiladi. shaxssiz ong tabiat (tabiatshunoslik) va madaniyat (madaniyat haqidagi fanlar)ni farqlaydi. tabiatshunoslik rikkert aqlning aprior qoidalari deb talqin qiluvchi umumiy qoidalarni aniqlashni nazarda tutadi. tarix betakror ayrim hodisalar bilan shug‘ullanadi. tabiatshunoslik qadriyatlardan xoli, madaniyat va tarixning individuallashtiruvchi talqini qadriyatlar saltanatidir. qadriyatga ishora juda muhim. rikkert uch saltanat: borliq, qadriyat, ma’noni qayd etadi; ularga bilishning uch metodi: tushuntirish, tushunish, talqin qilish muvofiqdir. nomotetik va ideografik metodlarning taklif qilinishi fanlarni tasniflash ishida, hech shubhasiz, muhim voqea bo‘ldi. umuman olganda, nomotetik metod (yunoncha nomothetike – «qonunchilik san’ati») qonunlarni umumlashtirish va belgilashga qaratilgan bo‘lib, tabiatshunoslikda namoyon bo‘ladi. tabiat va madaniyatning farqlanishiga ko‘ra, umumiy qonunlar o‘ziga xos va ayrim mavjudlikka nisbatan tatbiq etilishi mumkin emas, chunki unda ikkala tushuncha yordamida ifodalab bo‘lmaydigan narsalar doimo mavjuddir. bundan nomotetik metod bilishning universal metodi emas va ayrim mavjudlikni …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 13 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "fanlar tasnifi"

2-fanlarning tasnifi reja: 1. fan bilishning maxsus shakli. fanlar tasnifi. 2. ilmiylik mezonlarining tasnifi. 3. bilish nazariyasining darajalari: nazariy va empirik. 4. fanning diffirentsiyasi va integratsiyasi, ijtimoiy madaniy mo’ljallari fanlar tasnifiga oid qarashlar tarixi. fanlar tasnifi to‘g‘risida so‘z yuritganda f.bekon (1561-1626) o‘z davrida ma’lum bo‘lgan barcha bilimlarni umumlashtirib taklif qilgan tasnifni chetlab o‘tish mumkin emas. u o‘zining «fanlar fazilati va ularni o‘stirish haqida» deb nomlangan mashhur asarida ilmiy bilimlarning keng manzarasini yaratgan, fanlarning ahil oilasiga poeziyani ham kiritgan. bekon taklif qilgan fanlar tasnifi zamirida inson jonining asosiy qobiliyatlari: xotira, tasavvur va tafakkur yotadi. shu sababli tasnif quyidagi ko‘rinish kasb eta...

Этот файл содержит 13 стр. в формате DOCX (28,1 КБ). Чтобы скачать "fanlar tasnifi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: fanlar tasnifi DOCX 13 стр. Бесплатная загрузка Telegram