markaziy osiyoda o‘rta asr voizlik san’ati

PPTX 17 sahifa 107,4 KB Bepul yuklash

17 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 107,4 KB

Fayl turi PPTX

Sahifalar 17

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 17

слайд 1 mavzu: markaziy osiyoda o‘rta asr voizlik san’ati reja: 1. ifodali o‘qish va notiqlik san’ati taraqqiyotida “avesto”ning o‘mi. 2. o‘rta osiyoda voizlik va uning turlari. 3.ifodali o‘qish va suxandonlik haqida o‘rta osiyo mutafakkirlarining fikr-qarashlari. 4. “majolis un-nafois”da nomlari zikr etilgan voizlar. o‘rta osiyoda ifodali o‘qish san’atining taraqqiy etishida “avesto”, “bundaxishn”, “dinkard” kabi diniy xarakterdagi asarlaming ahamiyati katta bo‘lgan. inson axloqini poklashga qaratilgan ushbu asarlar ko‘proq og‘zaki ijrochilik vositasida xalq orasiga kirib borganligi ma’lum. jumladan, “avesto”ning asosiy mohiyatini tashkil etgan “ezgu fikr, ezgu so‘z, ezgu amal” ta’limotini xalq o‘rtasida targ‘ib qilib, odamlar qalbida ezgulik tuyg‘ularini uyg‘otishda kohinlarning xizmati beqiyos edi. kohinlar faqat din targ‘ibotchilari sifatidagina emas, balki ifodali so‘z sehri bilan m o‘jizalar ko‘rsatuvchi san’atkor ijrochilar sifatida ham shuhrat qozonganlar. ular “avesto”dagi ibodat qo‘shiqlarini, ahura mazda so‘zlarini, afsona va rivoyatlami yorqin nutq, ifodali so‘z va jozibador ovoz bilan ijro etib xalq ommasini o‘z g‘oyalariga ishontirganlar. sharqda, jumladan, movarounnahrda badiiy, ilmiy …

2 / 17

da sо‘z yuritib, har bir fanning inson hayotidagi zaruriy ehtiyojlar talabi bilan yuzaga kelishini aytadi. uningcha, grammatika, aruz va mantiq fanlari ham shu ehtiyojning hosilasidir. inson nutqi о‘z tuzilishi, materialiga kо‘ra rostni ham, yolg‘onni ham ifodalashi mumkin. bu kо‘plab munozaralarga sabab bо‘ladi. inson bu munozaralar jarayonida rostni yolg‘ondan ajratadigan “mezon”ni yaratadi. bu mantiq fani edi. mantiqning qiyosi rostni yolg‘ondan ajratish vositasi bо‘lib qoldi. inson nutqida shubhali о‘rinlar sezilsa, ma’lum “mezon” yordamida ular tuzatiladi. olim mantiqni о‘rganmasdan, uni malomat qilganlarga hayron qoladi va ularga achinib: “agar u dangasalikni tashlab, oromga berilmasdan, gap bilan bog‘lanib keladigan nahv (grammatika), aruz (she’r о‘lchovchi) va mantiq (logika)ni mutolaa qilganda edi, sо‘z zotan, nasr va nazmga ajralishini bilgan bо‘lardi”,— deydi. demak, beruniy nutqning ikki xil — nasr, nazm kо‘rinishi borligini kо‘rsatadi. nutqning bu turlari ma’lum qoidalar asosida shakllanadi. nasr nahv qonun-qoidalari, nazm aruz talablariga binoan tuziladi. aruzga qaraganda nahvning ta’sir doirasi keng, u nasr uchun ham, …

3 / 17

rqali aniqlanadi. qadimda xalq ommasi oldida nutq so‘zlovchi kishi voiz, uning nutqi esa va’z deb yuritilgan. voizlik nihoyatda sharafli va ayni paytda, mas’uliyatli kasb bo‘lgan. omma oldiga chiqib bir necha soatlab nutq so‘zlovchi kishi tinglovchilarning tuyg‘ulariga ta’sir o‘tkazishi, ishontirishi, so‘z sehri bilan ularni to‘lqinlantirishi uchun juda katta bilim va iqtidorga, fasohat va mahoratga ega bo‘lishi lozim edi. shu boisdan minbarga chiqib so‘zlovchi kishilarning hammasi ham voiz degan sharafli nomga ega bo‘lavermagan. so‘z ijrochiligi san’atiga asoslangan voizlik va suxandonlikning inson hayotida tutgan o‘mi haqida kaykovusning “qobusnoma”, nizomiy aruziy samarqandiyning “nodir hikoyatlar”, alisher navoiyning “mahbub ul-qulub”, husayn voiz koshifiyning “dah majlis”, “sahifai shohi”, faxriddin ali safiyning “latoif ut-tavoif’ kabi asarlarida qimmatli fikr-mulohazalar bayon etilgan. ulug‘ vatandoshimiz abu nasr forobiy (870—950) tо‘g‘ri sо‘zlash, tо‘g‘ri mantiqiy xulosalar chiqarish, mazmundor va gо‘zal nutq tuzishda leksikologiya, grammatika va mantiqning naqadar ahamiyati zо‘rligi haqida shunday deydi: “qanday qilib ta’lim berish va ta’lim olish, fikrni qanday ifodalash, bayon …

4 / 17

xalq yaratadi, nutqni esa har bir shaxs yaratadi. 3.tilning hayoti uzoq-xalq hayoti bilan bog‘liqdir. nutqning hayoti esa qisqa bо‘lib, u aytilgan paytdagina mavjuddir. 4.ayrim shaxsning ayni paytda bir necha tili bо‘lishi mumkin, chunki u vaqt va joy bilan bog‘liq emas. nutqi esa bir vaqtda faqat bitta bо‘ladi, chunki u ma’lum bir vaqtda va ma’lum о‘rinda yuz beradi. 5.tilning hajmi noaniqdir, nutqning hajmi esa aniq: u monolog, dialog, matn, kitob shaklida bо‘ladi. 6.til turg‘un satistik hodisadir. nutq esa harakatda bо‘lishi mumkin bо‘lgan dinamik hodisadir. til xatosida sо‘z ma’nosi buziladi, masalan: sof-sop, tif-top va hokazo. til xatosi faqat akustik tomonidan о‘rganadi. kaykovus. unsurulmaoliy kaykovus kaspiy dеngizining janubiy qirg‘og‘ida yashagan gilon qabilasidandir. u 412 - hijriy, 1021-1022 - milodiy yilida mayda fеodal oilasida tug‘ildi. “qobusnoma”ni 475-hijriy, 1082-1083 milodiy yilida yaratdi. bu haqda kaykovus asarida: “sana 475 da boshladim” - dеb ma’lumot bеradi. mahmud qoshg‘ariy. tilshunoslik tarixida mahmud qoshg‘ariy salmoqli o‘rin egallaydi. u tilshunoslikning …

5 / 17

t aytib, ularni to‘g‘ri yo‘lga boshlovchi voiz nafaqat ilmi va chiroyli so‘zlari bilan, balki o‘zining yuksak axloq odobi, halol hayot tarzi bilan ham boshqalarga namuna bo‘lishi lozim buyuk tafakkur egalarining butun bir avlodi yetishib chiqqan, jahonni ilm-ma’rifat nuri bilan yoritgan uyg‘onish davri deb yuritiladigan zamonlarda o‘rta osiyoda so‘z san’ati, shuningdek, notiqlik san’ati ham taraqqiy etdi. 1- topshiriq. matnni o‘qing, nutq madaniyatiga oid gaplarni sharhlang. ey farzand, agar sen har qanday notiq bo‘lsang ham, o‘zingni bilganlardan pastroq tutgin, toki so‘z bilimdonligi vaqtida bekor bo‘lib qolmagaysan... odamlar to‘rt xil bo‘lganidek, so‘z ham to‘rt xil bo‘lgay: biri, bilinmayturg‘on va aytilmayturg‘on, ya’ni aytishga zaruratsiz bo‘lgan so‘zlar; ikkinchisi, aytilaturg‘on va bilinaturg‘on; bunday so‘zlarga ibratomuz va aytsa bo‘ladigan so‘zlarni kiritish mumkin. masalan, odob-axloq, nasihat tarzida aytilgan so‘zlar; uchinchisi, ham bilinaturg‘on va ham bilishga zaruratsiz, ammo aytsa bo‘laturg‘on; to‘rtinchisi, bilinaturg‘on va aytilmayturg‘on. ammo aytilmayturg‘on va bilinmayturg‘on unday so‘zdurki, ... dunyoning salohi unga bog‘liqdir. ul so‘zdin aytguvchiga ham, …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 17 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"markaziy osiyoda o‘rta asr voizlik san’ati" haqida

слайд 1 mavzu: markaziy osiyoda o‘rta asr voizlik san’ati reja: 1. ifodali o‘qish va notiqlik san’ati taraqqiyotida “avesto”ning o‘mi. 2. o‘rta osiyoda voizlik va uning turlari. 3.ifodali o‘qish va suxandonlik haqida o‘rta osiyo mutafakkirlarining fikr-qarashlari. 4. “majolis un-nafois”da nomlari zikr etilgan voizlar. o‘rta osiyoda ifodali o‘qish san’atining taraqqiy etishida “avesto”, “bundaxishn”, “dinkard” kabi diniy xarakterdagi asarlaming ahamiyati katta bo‘lgan. inson axloqini poklashga qaratilgan ushbu asarlar ko‘proq og‘zaki ijrochilik vositasida xalq orasiga kirib borganligi ma’lum. jumladan, “avesto”ning asosiy mohiyatini tashkil etgan “ezgu fikr, ezgu so‘z, ezgu amal” ta’limotini xalq o‘rtasida targ‘ib qilib, odamlar qalbida ezgulik tuyg‘ularini uyg‘otishda kohinlarning xizmati ...

Bu fayl PPTX formatida 17 sahifadan iborat (107,4 KB). "markaziy osiyoda o‘rta asr voizlik san’ati"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: markaziy osiyoda o‘rta asr voiz… PPTX 17 sahifa Bepul yuklash Telegram