diqqatning fizioligik asoslari

PPT 52 pages 398.0 KB Free download

52 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 398.0 KB

File type PPT

Pages 52

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 52

шахс иқтисодий ижтимоийлашувига таъсир этувчи ижтимоий-психологик омиллар 19.00.05 – ижтимоий психология, этнопсихология 12-ma’ruza mavzu: diqqat (4 соат) reja: 1.diqqat to‘g‘risida umumiy tushuncha 2. diqqatning fiziologik asoslari 3. diqqatning turlari 13-ma’ruza (29-slayd) 4. diqqatning xususiyatlari 5.diqqatning kuchi va barqarorligini ta’min etadigan shart-sharoitlar 6. diqqatning taraqqiysi 1.diqqat to‘g‘risida umumiy tushuncha. biz bundan oldingi boblarda aqliy faoliyatning ayrim turlarini bayon qilganda diqqatning ahamiyati haqida gapirib o‘tgan edik. aqliy faoliyatning barcha turlarida diqqat ishtirok etadi. bizning ish-harakatlarimiz ham diqqat ishtiroki bilan sodir bo’ladi. diqqat deb, ongni bir nuqtaga to‘plab, muayyan bir obyektga faol qaratilishini aytamiz. biz o‘z faoliyatimiz jarayonida idrok va tasavvur qiladigan har bir narsa, har bir hodisa, o'zimizning qilgan ishlarimiz, o‘y va fikrlarimiz diqqatning obyekti bo’la oladi. diqqat paytida ongning bir nuqtaga to‘planishi ong doirasining torayishidan iboratdir; bunda go‘yoki ong doirasi anchagina tig’izlanadi. ana shunday torayish va tormozlanish tufayli ong doirasi juda ham yorqinlashadi. ongning eng tormozlangan va binobarin, eng yorqin nuqtasi …

2 / 52

bilan idrok qilamiz (qaraymiz, eshitamiz), diqqat bilan esda olib qolamiz, o‘ylaymiz, diqqat bilan muhokama yuritamiz, gaplashamiz. diqqat aqliy jarayonlarning sifatini ta’minlaydigan ichki faollikdir. diqqat har qanday faoliyatning zaruriy shartidir. mana shu hol fransuz olimlaridan kyuveni o'z zamonasida geniallikni chidamli diqqat deb ta’riflashga undagan edi. masalan, u nyutonning genialligi diqqatining kuchi va barqarorligidadir, deb ko'rsatadi. nyuton «siz butun dunyo tortilish qonunini ochishga nima tufayli muyassar bo'ldingiz» deb berilgan savolga: «fikri-zikrim doimo shu masalaga qaratilganligidan muyassar bo'ldim», deb javob bergan. albatta, diqqatga bunday baho berish uning ahamiyatini haddan tashqari oshirib ko‘rsatishdir. lekin bu baho diqqatning inson faoliyatining barcha turlari uchun ahamiyati katta ekanligini ko'rsatib beradi. darhaqiqat, o‘tin yorish, yer chopish kabi eng oddiy ishlarni ham, mashinalar bilan ishlash, ilmiy tekshirishlar olib borish kabi eng murakkab ishlarni esa diqqatning ishtirokisiz bajarib bo'lmaydi. diqqat o'qish ishining ham zaruriy shartidir. o'quvchilarning dars materiallarini muvaffaqiyat bilan o'zlashtirishlari, dastavval diqqatning mavjud bo'lishiga bogliqdir. k.d.ushinskiyning aytishicha: «diqqat ruhiy …

3 / 52

i. bunday joyni yaqqol qilib ko'rsatish uchun i.p.pavlov shunday tasvirlaydi: «agar bosh suyagiga qaraganda uning ichidagi miya ko'rinadigan bo'lsa, agar katta miya yarim sharlarida optimal qo'zg'alish uchun eng yaxshi sharoit tug'ilgan nuqtasi yiltillab ko'rinadigan bo'lsa edi, onggi sog'lom bo'lib, bir narsani o'ylab turgan odamning miyasiga qaraganimizda, uning miyasining katta yarim sharlarida juda g'alati jimjimador shakl bo'lib, surati va hajmi har lahzada bir o'zgarib, turlanib, jimir-jimir qilib turuvchi yorug' narsaning u yoqdan�bu yoqqa yugurib qimirlab turganini va miya yarim sharining bu yorug' narsa atrofidagi boshqa yerlari birmuncha xira tortib turganini ko'rar edi» optimal qo'zg'alish nuqtasi manfiy induksiya qonuniga ko'ra, bosh miya po'stining boshqa joylarida tormozlanishni vujudga keltiradi. «miya yarim sharlarining optimal qo'zg'alishga ega bo'lgan qismida, — deydi i.p.pavlov, — yangi shartli reflekslar yengillik bilan hosil bo'ladi va differensirovkalar muvaffaqiyatli ravishda paydo bo'ladi. shunday qilib, optimal qo'zg'alishga ega bo'lgan joy ayni chog'da bosh miya yarim sharlarining ijodga layoqatli qismi desa bo'ladi. miya …

4 / 52

sh o‘chog‘i haqidagi i.p.pavlov ta’limoti bilan akademik a.a.uxtomskiyning olib borgan tekshirishlari bir-biriga to‘g‘ri keldi. bu tekshirishlar natijasida quyidagilar ma’lum bo‘ldi. agar nerv sistemasiga bir qancha qo‘zg‘ovchilar bir vaqtda ta’sir etsa, bosh miya po'stida shu onning o'zida bir necha qo'zg'alish o'choqlari paydo bo’ladi. shu bilan birga, har bir qo‘zg‘alish o‘chog‘i bosh miya po'stining hamma yeriga tarqalishga, irradiatsiyalanishga moyildir. shuning uchun ayrim qo'zg'alish o'choqlari o'rtasida to‘qnashish va «kurash» sodir bo’ladi. bu kurash natijasida qo‘zg‘alish o'choqlaridan biri hukmron (dominanta) bo'lib oladi. mana shu hukmron bo'lib olgan qo'zg'alish o'chog'ini akademik uxtomskiy «dominanta» deb ataydi. uxtomskiyning bergan ta’rifiga ko'ra, dominanta — bu ayni chog'da markazda sodir bo’ladigan reaksiyalar xarakterini bir qadar belgilab beruvchi hukmron qo'zg'alish o'chog'idir. diqqatning sirtqi alomatlari, odatda, organizmning alohida moslashuv harakatlarida tashqaridan ko'rinadi. masalan, muayyan bir narsani e’tibor bilan idrok qilganimizda, biz bu narsaga alohida tarzda razm solamiz; bunda biz narsaga anchagina sinchiklab qaraymiz, hidlab ko'ramiz va unga diqqat bilan tikilamiz. biron …

5 / 52

bo’ladi. barcha ortiqcha harakatlar to‘xtatilib, organizm qimirlamay qoladi. muskullar sistemasi ayrim bir tarang holatda bo’ladi. diqqat paytida organizm alohida vaziyatda bo’ladi. ammo bu vaziyat diqqatning faqat tashqi ifodasi bo’libgina qolmay, balki uning ma’lum yo’lialishi va barqarorligini saqlab turuvchi shartlardan biri hamdir. odatda, biz ishimizda organizmning diqqat paytida sirtdan moslashuviga e’tibor beramiz. shuning uchun ko'pincha, biror ishni boshlashdan oldin organizmimizni shu ishga moslab, muayyan bir vaziyatda turib olamiz. 3. diqqatning turlari diqqat dastavval o'zining faolligi jihatidan — ixtiyorsiz va ixtiyoriy deb farqlanadi. diqqat asosan ikki turga, ya’ni ixtiyorsiz va ixtiyoriy diqqat turiga ajratiladi. biron tashqi sabab bilan va bizning xohishimizdan tashqari hosil bo'ladigan diqqatni ixtiyorsiz diqqat deyiladi. ixtiyorsiz diqqatni tug'diruvchi sabablar, avvalo, bizga ta’sir qiiuvchi qo'zg'ovchilarning qandaydir mashhur xususiyatlaridir: chunonchi, ularning go'zalligi, yorqinligi, kuchi, kattaligi, harakatchanligi, uzoq davom etishi, to'satdan sodir bo’lishi, kontrastligi va hokazo. masalan, shiqildoqli chiroyli va yaltiroq o'yinchoq bog'cha yoshigacha bo’lgan bolalarning diqqatini o'ziga jalb qiladi. qattiq tovush …

Want to read more?

Download all 52 pages for free via Telegram.

Download full file

About "diqqatning fizioligik asoslari"

шахс иқтисодий ижтимоийлашувига таъсир этувчи ижтимоий-психологик омиллар 19.00.05 – ижтимоий психология, этнопсихология 12-ma’ruza mavzu: diqqat (4 соат) reja: 1.diqqat to‘g‘risida umumiy tushuncha 2. diqqatning fiziologik asoslari 3. diqqatning turlari 13-ma’ruza (29-slayd) 4. diqqatning xususiyatlari 5.diqqatning kuchi va barqarorligini ta’min etadigan shart-sharoitlar 6. diqqatning taraqqiysi 1.diqqat to‘g‘risida umumiy tushuncha. biz bundan oldingi boblarda aqliy faoliyatning ayrim turlarini bayon qilganda diqqatning ahamiyati haqida gapirib o‘tgan edik. aqliy faoliyatning barcha turlarida diqqat ishtirok etadi. bizning ish-harakatlarimiz ham diqqat ishtiroki bilan sodir bo’ladi. diqqat deb, ongni bir nuqtaga to‘plab, muayyan bir obyektga faol qaratilishini aytamiz. biz o‘z faoliyatim...

This file contains 52 pages in PPT format (398.0 KB). To download "diqqatning fizioligik asoslari", click the Telegram button on the left.

Tags: diqqatning fizioligik asoslari PPT 52 pages Free download Telegram