эрон тоғлиги

DOC 64.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1404132431_51314.doc эрон тоғлиги эрон тоғлиги олд осиё тоғликлари орасида майдони жиҳатидан энг каттасидир. тоғликнинг катта қисми эронда жойлашган, шарқда афғонистон ва покистон территориясига киради, шимолий чеккаси туркманистон сср чегарасига, жанубий чеккаси ироқ чегарасига тўғри келади. эрон тоғлиги табиий шароити учун тоғ тизмаларининг кенг ясси тоғликлар ва ботиқлар билая алмашиниб келишя, қурғоқчил иқлимнинг ҳукмронлиги ҳамда чала чўл ландшафтларининг устун туриши хосдир. чеккадаги тоғлар занжири ички ясси тоғликларни соҳилдаги пасттекисликлардан ажратиб туради. бу пасттекисликларнинг ҳам бир қисми эрон тоғлиги ўлкасига киради. чеккадаги тоғ занжирлари шимоли-ғарбда, арманистон тоғлигида бир-бирлари билан туташади, шимоли-ғарбда, помирда эса туташиб, қудратли тоғ тугунини ҳосил қилади. эрон тоғлиги территориясида чеккадаги тоғлар бир-бирларидан узоқлашади, улар оралиғини ботиқлар, плато ҳамда тоғ массивлари эгаллаган. бунда эрон тоғлиги альп-ҳимолай тоғлари системасига киради. тоғ ҳосил қилиш жараёнлари бир неча босқичда рўй берган. бунда энг жадал орогенез кайнозойда чеккадаги тоғларда рўй берган, тоғликнинг ички қисмлари эса альп бурмаланиши давригача нисбатан барқарор массивларга айланиб қолган эди. …

ши ва парчаланиши вулкан фаолияти билан бирга рўй берган. тоғликнинг тузилишида вулкан жинслари катта роль ўйнайди, унинг айрим қисмлари рельефида яхши сақланиб қолган сўнган ва сўнаётган вулканлар кўзга ташланиб туради. каспий денгизининг жанубий соҳили бўйлаб эльбурс тоғ системаси ёй шаклида кўтарилиб туради. бу тоғ системаси баландлиги 2000-4000 м бўлган, ёнбағирлари тик, чуқур даралар кесиб ўтган бир-бирига параллел тизмалардан иборат. тоғларни кесиб ўтган даралар орқали каспий денгизи соҳилини ўлканинг ички қисмлари билан боғлайдиган йўллар ўтказилган. эльбурснинг баланд чўққиси демавенд (5604 м) ҳали тўлиқ сўнмаган вулкандан иборат. бу вулкан бутун тоғ системасидан 1,5 км дан ортиқроқ баланд кўтарилган бўлиб, қор ҳамда кичикроқ музлар билан қопланган чўққиси кўзга аниқ ташланиб туради. эльбурс тоғи этагида, бу тоғ билан каспий денгизи оралиғида жойлашган жанубий каспий пасттекислиги океан сатҳидан пастда туради. унинг кенглиги бир неча км дан дарёлар қуйиладиган ерларда ўнлаб километргача етади. пасттекисликнинг лагунали соҳилида жойлашган ва эльбурс тоғидан оқиб тушувчи дарёлар келтирмаларидан ҳосил бўлган …

ажратиб турган алоҳида-алоҳида массивларга бўлиниб кетган. энг баланд массиви кўҳи-биналуд 3322 м га етади. эльбурсда ҳам, туркман-хуросон тоғларида ҳам тектоник ҳаракатлар давом этяптижуда кучли зилзилалар бўлиб туради. бундай зилзилалар пайтида қатламлар жойидан сил-жийди, йирик. ёриқлар ҳосил бўлади, ёнбағирлар ўзгаради ва ҳоказо. копетдоғ ва нишопур тоғ тизмалари ғарбда горган пасттекислигига тик тушади. бу пасттекислик турманистондаги қаспиибўйи пасттекислигининг давоми бўлиб, эрондаги жанубий каспий пасттекислиги билан туташган. эрон тоғлигининг шимолий чеккасидаги тоғ занжирларининг афғонистондаги давоми паропамиз тоғларидир. паропамиз тоғларини туркман-хуросон тоғларининг жануби-шарқий чеккасидан кўндаланг жойлашган зулфатор дараси ажратиб туради. бу дарадан харируд (тажан) дарёси оқиб ўтади. паропамизни шимол томондан қирлар, баъзи жойларда ўрмонлар ўсувчи тоғолди баландлиги ўраган, бу қирлардан бир-бирига параллел жойлашган баланд тоғ тизмалари кўтарилган. бу параллел тизмаларни харируд, мурғоб, фарахруд ва бошқа дарёларнинг бўйлама водийлари ажратиб туради. бу водийларда суғориладиган воҳалар жойлашган ва аҳоли тўпланган. эрон тоғлигининг жанубий чеккасидаги тоғлар шимоли-ғарбда загрос тоғларидан иборат. загрос тоғлари- курдистон тизмасидан ормуз бўғозигача давом …

ва кайнозой эраларининг бурмаланган жинсларидан тузилган. бу тизмалар орасида баъзиларининг баландлиги 1500-2000 м бўлган бўйлама кенг ботиқлар жойлашган. тизмаларни кўндаланг даралар кесиб ўтган. бу даралар шу даражада тор ва хилватки, улардан ўтиш деярли мумкин эмас. кўндаланг водийларнинг баъзи бирлари анча кенг ва ўтиш мумкин. соҳил билан тоғликнинг ички районлари ўртасидаги йўллар ана шундай водийлар орқали ўтади. оман ва форс қўлтиқлари бўйлаб тоғлар этагида паст соҳил текислиги жойлашган, уни загрос ва макрон тоғларининг тармоқлари айрим қисмларга бўлиб юборган. кенглиги 40-50 км дан ошмайдиган бу ясси пасттекисликни айрим жойларда ботқоқ босган. унинг денгиз бўйи қисмларига сув қалқиши таъсир этиб туради. қирғоқ бўйлаб ҳар ер-ҳар ерда узилиб қоладиган дюналар полосаси чўзилган, пасттвкисликнинг тоғ этаги қисмида конуссимон ёйилмалар рельефни бир оз мураккаблаштиради. эрон тоғлигининг ички қисми ўртача баландликдаги тоғ массивлари ҳамда чўлдан иборат кенг текислик ва сойликлардан иборат. булар эронда лут (чўл) ва кевир (шўрхок)лар деб аталади. ички қисмидаги тоғ массивлари орасида ўрта эрон, …

аги чўлдан иборат кенг текисликлар-деярли ҳамма жойини шўрхоклар эгаллаган, сув йўқ ва ўсимлик ўсмайдиган дашти қевир ҳамда чағир тош ёки қум уюмлари билан қопланган, шунингдек, шўрхоклар билан банд бўлган дашт лутдир. қумлар баландлиги 200 м гача етадиган дюналар ҳосил қилган. афғонистон территориясида гилли-чағир тошли дашти маргоҳ ва қумли регистон чўллари бор. эрон тоғлигининг фойдали қазилма конлари кўп, лекин жуда заиф ўрганилган ва кам фойдаланилади. ўлканинг асосий бойлиги нефть. унинг жуда катта запаси эроннинг жануби-ғарбида, загрос тоғлари этагидаги миоцен ётқизиқларида тўпланган ва шу ерда қазиб чиқарилади. шимолий эронда, қаспий бўйи пасттекислигида ва эрон озарбайжонида ҳам нефть конлари борлиги маълум, лекин бу ерлардан нефть қазиб олинмайди. турли хил тузлар (ош тузи, калий тузи, глаубер тузи) за-паси ҳам катта. жанубда, загрос тоғларида туз кембрий даври ётқизиқларида жойлашган ва жуда катта туз гумбазлари кўринишида ер юзасига чиқиб ётади. туз конлари кўп райоклардаги кайнозой ётқизиқларида ҳам бор, бундан ташқари туз тоғликнинг марказий қисмидаги кўп шўр …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "эрон тоғлиги"

1404132431_51314.doc эрон тоғлиги эрон тоғлиги олд осиё тоғликлари орасида майдони жиҳатидан энг каттасидир. тоғликнинг катта қисми эронда жойлашган, шарқда афғонистон ва покистон территориясига киради, шимолий чеккаси туркманистон сср чегарасига, жанубий чеккаси ироқ чегарасига тўғри келади. эрон тоғлиги табиий шароити учун тоғ тизмаларининг кенг ясси тоғликлар ва ботиқлар билая алмашиниб келишя, қурғоқчил иқлимнинг ҳукмронлиги ҳамда чала чўл ландшафтларининг устун туриши хосдир. чеккадаги тоғлар занжири ички ясси тоғликларни соҳилдаги пасттекисликлардан ажратиб туради. бу пасттекисликларнинг ҳам бир қисми эрон тоғлиги ўлкасига киради. чеккадаги тоғ занжирлари шимоли-ғарбда, арманистон тоғлигида бир-бирлари билан туташади, шимоли-ғарбда, помирда эса туташиб, қудратли тоғ тугунини ҳосил қи...

DOC format, 64.5 KB. To download "эрон тоғлиги", click the Telegram button on the left.

Tags: эрон тоғлиги DOC Free download Telegram