mantiqiy tushunchalar

PPTX 46 pages 682.0 KB Free download

46 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 682.0 KB

File type PPTX

Pages 46

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 46

6-mavzu: mantiq 1 6-mavzu: mantiq texnologiya, menejment va kommunikatsiya instituti “tillar va ijtimoiy-gumanitar fanlar” kafedrasi fan: “falsafa” ma’ruzachi: m.l.sharipov 6-mavzu: mantiq reja mantiq tushunchasi va unga xilma-xil yondoshuvlar mantiqiy tafakkur evolyutsiyasi: formal, dialektik va noklassik mantiq tafakkur qonunlari, ularning mazmuni va to‘g‘ri fikr yuritishdagi ahamiyati mantiq fani toʻgʻri tafakkur shakllari va qonunlarini oʻrganuvchi fandir. “mantiq” soʻzi arab tilidan olingan boʻlib, “soʻz”, “taʼlimot”, “fan” degan maʼnolarni bildiradi. mantiq fanining asoschisi qadimgi yunonistonda yashagan faylasuf aristotel hisoblanadi. arastu (aristotel) (miloddan avvalgi 384-322 yillar) 1. mantiq tushunchasi va unga xilma-xil yondoshuvlar mantiq 4 3 2 1 birinchidan, obyektiv olam qonuniyatlarini (“obyektiv mantiq”, “narsalar mantig‘i” kabi iboralarda) ikkinchidan, tafakkurning mavjud bo‘lish shakllari va taraqqiyotini shu jumladan, fikrlar o‘rtasidagi aloqadorlikni xarakterlaydigan qonun-qoidalar yig‘indisini (“subyektiv mantiq” iborasida) uchinchidan, tafakkur shakllari va qonunlarini o‘rganuvchi fanni ifoda etishda ishlatiladi mantiqning nazariy va amaliy ahamiyati mantiqning asosiy vazifasi - odamlarni tafakkur qonunlari va shakllarini ongli ravishda qoʻllashga va shu …

2 / 46

anishlarni aks etadigan bilishning ratsional bosqichidir. tafakkurning xususiyatlari: 1. olamni umumlashtirib va mavhumlashtirib aks ettiradi; 2. borliqni bilvosita aks ettiradi. 3. dunyoni faol aks ettirish jarayoni; 4. til bilan chambarchas bogʻliqligi; tafakkur qonunlari tafakkur qonuni deb, fikrlar oʻrtasidagi zaruriy, muhim bogʻlanishlarga aytiladi. bu qonunlar fikrlashning toʻgʻri amalga oshishini taʼminlaydi. tafakkur qonunlariga amal qilish toʻgʻri, tushunarli, aniq, izchil, ziddiyatsiz, asoslangan fikr yuritish demakdir. 1 ayniyat qonuni 2 nozidlik qonuni 3 uchinchisi istisno qonuni yetarli asos qonuni 4 maʼlum bir predmet va hodisa haqida aytilgan ayni bir fikr ayni bir muhokama doirasida ayni bir vaqtda oʻz-oʻziga tengdir. u “a-a dir” formulasi orqali beriladi. ayniyat qonuni ayniyat qonuni bilish subyekti oldiga bir qancha talablarni qo‘yadi: 1-talab. muayyan predmet to‘g‘risida muhokama yuritish jarayonida muhokama predmetining fikriy mazmuni saqlanishi lozim. masalan, termin xulosa chiqarishning asosida qanday ma’noda ishlatilgan bo‘lsa, chiqarilgan xulosada ham shu ma’noda bo‘lishi kerak, ya’ni termin asos va xulosada aynan bir xil bo‘lishi …

3 / 46

ularning aynanligini o‘rnatishimiz kerak. masalan, uchburchakni (a) geometrik shakl (b) sifatida ta’riflasak, xatoga yo‘l qo‘ygan bo‘lamiz, chunki “b” ning ma’nosi kengroq (uchburchakdan boshqa geometrik shakllar ham, masalan, romb, kvadrat va shu kabilar bor), ya’ni ularning ma’nolarida aynanlik yo‘q. aynanlik bo‘lishi uchun “b”ni tekislikda uchta o‘zaro kesishadigan , burchaklari yig‘indisi 180 gradusga teng geometrik shakl sifatida tushunishimiz kerak. 3-talab. formal va mazmun jihatidan aynanlikni farqlash lozim. yuqorida keltirilgan ikki misolning formal asoslari aynandir (bir xil mantiqiy strukturaga ega), lekin ularning mazmuniy asoslari aynanlikka ega emas, ya’ni ular turlicha ma’no-mazmunga ega. 4-talab. kommunikatsiya jarayonida so‘zlarning aynanligi va tafovuti o‘rnatilishi lozim. bunda gap omonimlar, sinonimlar va polisemiya to‘g‘risida bormoqda. xususan, omonimlardan (bir tovush shakliga, ammo turli ma’nolarga ega so‘zlardan) noto‘g‘ri foydalanish ularni haqsiz ravishda aynanlashtirishga olib kelishi mumkin. masalan, “o‘t” so‘zi olovni, o‘simlik turini, organizm a’zosini, fe’lni (masalan, yuqoriga o‘t) ifodalaydi. agar bu so‘zning ma’nolari farqlanmasdan ishlatilsa, muhokamada xatoga yo‘l qo‘yiladi. masalan, “o‘t–o‘simlik. …

4 / 46

l – mantiq fanining asoschisi” va “aristotel – mantiq fanining asoschisi emas”-bu oʻzaro zid mulohazalardir. oʻzaro qarama – qarshi “bu dori shirin” va “bu dori achchiq” nozidlik qonuni ham bilish subyekti oldiga bir qancha talablarni qo‘yadi: 1-talabga muvofiq bir muhokama, xulosa chiqarish, bir muloqot strukturasida bir-birini istisno qiluvchi mulohazalar bo‘lmasligi kerak. 2-talab nozidlikni muhokamaning mantiqiyligi mezoni sifatida belgilaydi. 3-talab muhokamada foydalanilayotgan mulohazalarning chinlik tavsifini berishga undaydi. 4-talab muhokama strukturasida ko‘rinib turgan va yashirin ziddiyatlarni aniqlash zarurligini bildiradi. shu maqsadda ayniyat qonuni va uning talablariga taya’ni b o‘zaro aynan bo‘lgan mulohazalar aniqlanadi. aynan bir xil mulohazalar o‘zaro bir-birini istisno qilmaydi. 5-talab real va soxta ziddiyatlarni farqlashni ta’kidlaydi. ziddiyatning universal modeli – bu a va a emas bir munosabatda olingan bir obyekt. aks holda real mantiqiy ziddiyat emas, soxta ziddiyatga duch kelamiz. masalan, “kursant ozodov – a’lochi” va “kursant ozodov – qarzdorlar qatorida” deb aytganimizda familiyadosh bo‘lgan turli kursantlarni nazarda tutayotgan bo‘lsak, …

5 / 46

iri chin, ikkinchisi xato, uchinchi mulohazaga oʻrin yoʻq. uchinchisi istisno qonuni quydagi holatlarda qoʻllaniladi: 2. son va sifatiga koʻra oʻzaro zid mulohazalar bayon qilinganda, buyum va hodisalarning sinfi haqida tasdiqlab bayon qilingan mulohaza bilan shu sinf buyum va hodisalarining bir qismi haqida inkor etib bayon qilingan mulohazalardan biri chin, ikkinchisi xato, uchinchisiga oʻrin boʻlmaydi. masalan: hamma faylasuflar tabiyotshunosdir. baʼzi faylasuflar tabiyotshunos emas. alohida olingan yakka buyumga nisbatan son va sifatiga koʻra uchinchisi istisno qonuni bilish subyekti oldiga quyidagi talablarni qo‘yadi: 1-talab. a va a emas muqobil bo‘lishi va ulardan birini chinlik belgisi bo‘yicha tanlash kerak. 2-talab. o‘zaro bir-birini inkor etuvchi mulohazalardan boshqa muqobil (masalan, qarama-qarshilik munosabatidagi mulohazalar) bo‘lishi kerak emas. 3-talab. muqobillik chinning xatoga qarama-qarshi qo‘yilishida namoyon bo‘ladi va u mazkur sifatida bilishning universal mantiqiy usuli hisoblanadi. uchinchisi istisno qonuni tushunchalar oʻrtasidagi zid munosabatlarni ifodalaydi. agarda zid munosabatlar tushunchaning to’liq mazmunini qarab olmasa, ikki zid belgidan boshqa belgilarning ham mavjudligi …

Want to read more?

Download all 46 pages for free via Telegram.

Download full file

About "mantiqiy tushunchalar"

6-mavzu: mantiq 1 6-mavzu: mantiq texnologiya, menejment va kommunikatsiya instituti “tillar va ijtimoiy-gumanitar fanlar” kafedrasi fan: “falsafa” ma’ruzachi: m.l.sharipov 6-mavzu: mantiq reja mantiq tushunchasi va unga xilma-xil yondoshuvlar mantiqiy tafakkur evolyutsiyasi: formal, dialektik va noklassik mantiq tafakkur qonunlari, ularning mazmuni va to‘g‘ri fikr yuritishdagi ahamiyati mantiq fani toʻgʻri tafakkur shakllari va qonunlarini oʻrganuvchi fandir. “mantiq” soʻzi arab tilidan olingan boʻlib, “soʻz”, “taʼlimot”, “fan” degan maʼnolarni bildiradi. mantiq fanining asoschisi qadimgi yunonistonda yashagan faylasuf aristotel hisoblanadi. arastu (aristotel) (miloddan avvalgi 384-322 yillar) 1. mantiq tushunchasi va unga xilma-xil yondoshuvlar mantiq 4 3 2 1 birinchidan, obyektiv olam q...

This file contains 46 pages in PPTX format (682.0 KB). To download "mantiqiy tushunchalar", click the Telegram button on the left.

Tags: mantiqiy tushunchalar PPTX 46 pages Free download Telegram