o‘zbektilida qo‘shma gaplar tushunchasi

PPTX 20 стр. 1,4 МБ Бесплатная загрузка

20 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 1,4 МБ

Тип файла PPTX

Страницы 20

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 20

слайд 1 urganch davlat universiteti o‘zbek tili ta’limi yo‘nalishi 194 – guruh talabasi shonazarova sevaraning o‘zbek adabiyoti tarixi fanidan mustaqil ishi o‘zbek tilshunosligida qo‘shma gaplar tadqiqi va tasnifi reja 1.o‘zbek tilida qo‘shma gaplar 2.zamonaviy tilshunoslikda qo`shma gaplar nazariyasi 3. o`zbek tilida qo`shma gaplarda partsellyasiya va omonimiya 3 qoʻshma gap — tuzilishiga koʻra sodda gapga oʻxshash ikki va undan ortiq predikativ birlikning intonatsiya va mazmun jihatidan bir butunlik hosil etishi bilan yuzaga keluvchi gap; gapning struktural jihatdan alohida bir turi. qo‘shma gap tuzilishi va qurilish materialiga koʻra sodda galdan farq qiladi. sodda gap bitta predikativ asosdan, q.g . esa ikki va undan ortiq predika-tiv asosdan tashkil topadi. bir qancha turkiy tillarda, jumladan. oʻzbek tilida, qo ‘shma gap lar qanday mazmun munosabatlarini ifodalashi, grammatik belgilari, tuzilishi va intonatsiyasiga koʻra 3 asosiy turga boʻlinadi: bogʻ-lovchisiz q.g .; bogʻlangan q.g .; ergashgan q.g sintaksisning o‘rganish tariхi qadimgi asrlarga borib taqaladi. sintaksis ostida gap va …

2 / 20

va u mohiyatan mantiqiy bo`lgan sub'yekt-predikat aloqasiga tayanib emas, balki kesimlik kategoriyasi ko`rsatkichlari bilan shakllantirilgan atov birligi (mohiyatan so`z shakli)ning sintaktik (funktsiyasi sifatida qaraladi. substantsial yondashuv asosida sodda va qo`shma gap qurilishi, uning turlari, ko`rinishlari, o`zaro munosabatlarini qabul qilish yoki inkor etish yuqorida sanab o`tilgan ikki asosni to`q`ri (ilmiy asoslangan va o`zbek tilining ontologik tabiatini aks ettiruvchi)yoki noto`q`ri (o`zbek tili tabiatiga yot bo`lgan me'yorlarni chetdan olib, tilimiz hodisalarini shu andozalarga tiqishtirish) deb sanash bilan bog`liq; 1987 yilda nashr etilgan «hozirgi o’zbek adabiy tili» (sintaksis) darsligi mundarijasida «bog’lovchi vositasiz birikkan qo’shma gaplar» deyiladi. bu iborada,birinchidan, «komponentlari» yoki «qismlari» shakllangan bo’lishi, ikkinchidan, «bog’lovchi vositasiz» 10 bog’lovchi vositasiz birikkan qo’shma gap komponentlari o’zaro bog’lovchilarsiz yoki bog’lovchi vazifasidagi grammatik formalarsiz, faqat intonastiya bilangina birikib, sintaktik butunlikni hosil qiladi» deb qayd qilinadi. bu tezisdagi «faqat» so’zi nazarda tutilsa, «bog’lovchi» keng ma’noda tuigunilganga o’xshaydi. agar shunday bo’lsa, bunga qo’shilib bo’lmaydi. negaki bog’lovchisiz qo’shma gaplarning komponentlari ohangdan …

3 / 20

egaga aloqador bo‘laklarga (so‘zlarga) ega bo‘lib, bitta kesimning ko‘rsatkichi bilan shakllangan gap); 3) qo‘shma gap – ikki va undan ortiq shakllangan kesimga ega bo‘lgan (ya’ni [wrm q wpm] qurilishli) gap. sodda va qo‘shma gap qurilishini belgilashda asosiy omil gapda nechta shakllangan kesimning bo‘lishidir. egalarning miqdori, bor-yo‘qligi, bir xil yoki har xilligining ahamiyati yo‘q. 1) bitta shakllangan kesimning mavjudligi; uyushgan gapni ajratishda esa bosh omil ikkita: : 2) ikki va undan ortiq uyushmagan eganing mavjudligi. ). mana shu xususiyati bilan uyushgan gaplar uyushiq egali sodda gaplardan (egalar uyushgan bo‘lib, bitta shakllangan kesim mavjud: rahima, karima, salima bordilar), uyushiq kesimli sodda gaplardan (kesimning lug‘aviy qismi ikkita va undan ortiq, kesimlikni shakllantiruvchi vositalar bitta, ega bor yoki yo‘q, uyushgan yoki uyushmagan. substansional talqinda esa uyushiq kesimli sodda gaplar bir ega, bir necha ikkinchi darajali gap bo‘laklari, bir qancha kesimning lug‘aviy qismi [w] hamda birgina kesimlik ko‘rsatkichiga ega bo‘ladi: men avval shogird, keyinroq mustaqil …

4 / 20

yiq va yig‘iq bo‘lishi mumkin. bu holatlar quyidagi tarzda berilishi mumkin: a) qo‘shma gapning hamma qismlari yig‘iq, masalan, ...xullas, qichqirmasinlar, bobillamasinlar, sayramasinlar...(a.o‘ktam); b) qo‘shma gapning bir qismi yig‘iq va boshqa qismlari yoyiq: so‘kmasman birovni, so‘ktirmasman ham, berganimmas, totgan tuz yodimdadir. (a.o‘ktam) qo‘shma va sodda gaplarning o‘zaro o‘xshash va farqli tomonlari, asosan, shulardan iboratdir. qo‘shma gap tarkibidagi sodda gaplar alohida olingan sodda gaplardan mustaqil emasligi bilan ajralib turishi grammatik va intonasion nomustaqillikka asoslanadi. qo‘shma gapning tarkibidagi bog‘lovchi vositalariga ko‘ra tasnif bu tasnif sof shakliy bo‘lib, gap orasidagi ma’noviy bog‘lanish qanday qo‘shimcha (shakliy) vosita bilan ta’minlanishiga tayanadi. bu asosga ko‘ra qo‘shma gapning quyidagi turlari ajratiladi: a) faqat ohang bilan bog‘langan qo‘shma gap; b) yuklamalar vositasida bog‘langan qo‘shma gap; d) teng bog‘lovchilar vositasida bog‘langan qo‘shma gap; e) ergashtiruvchi bog‘lovchilar vositasida bog‘langan qo‘shma gap; f) nisbiy so‘zlar vositasida bog‘langan qo‘shma gap. hozirgi o‘zbek adabiy tili r.sayfullayeva ziyo.net foydalanilgan adabiyotlar image2.png image3.gif image4.jpg image5.gif image6.jpg …

5 / 20

o‘zbektilida qo‘shma gaplar tushunchasi - Page 5

Хотите читать дальше?

Скачайте все 20 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "o‘zbektilida qo‘shma gaplar tushunchasi"

слайд 1 urganch davlat universiteti o‘zbek tili ta’limi yo‘nalishi 194 – guruh talabasi shonazarova sevaraning o‘zbek adabiyoti tarixi fanidan mustaqil ishi o‘zbek tilshunosligida qo‘shma gaplar tadqiqi va tasnifi reja 1.o‘zbek tilida qo‘shma gaplar 2.zamonaviy tilshunoslikda qo`shma gaplar nazariyasi 3. o`zbek tilida qo`shma gaplarda partsellyasiya va omonimiya 3 qoʻshma gap — tuzilishiga koʻra sodda gapga oʻxshash ikki va undan ortiq predikativ birlikning intonatsiya va mazmun jihatidan bir butunlik hosil etishi bilan yuzaga keluvchi gap; gapning struktural jihatdan alohida bir turi. qo‘shma gap tuzilishi va qurilish materialiga koʻra sodda galdan farq qiladi. sodda gap bitta predikativ asosdan, q.g . esa ikki va undan ortiq predika-tiv asosdan tashkil topadi. bir qancha turkiy tillarda,...

Этот файл содержит 20 стр. в формате PPTX (1,4 МБ). Чтобы скачать "o‘zbektilida qo‘shma gaplar tushunchasi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: o‘zbektilida qo‘shma gaplar tus… PPTX 20 стр. Бесплатная загрузка Telegram