geografik qobiqda simmetriya va dissimetriya

DOC 688.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1404116059_50566.doc geografik qobiqda simmetriya va dissimetriya reja: 1. simmetriya haqida umumiy tushuncha. 2. simmetriya va uning turlari 3. dissimetriya, asimmetriya, antisimmetriya. 4. geografik qobiq tuzilmasining assimetriyasi. asosiy tayanch termin va tushunchalar: simmetriya, dissimetriya, asimmetriya, antisimmetriya, geografik qobiq tuzilmasining assimetriyasi. simmetriya – makonva zamon ning xossalaridan biri.bu xossa ob’ektlarning o`z-o`ziga yoki bir-biriga o`tishidagi muayyan o`zgarishlarining amalga oshishida namoyon bo`ladi.eng keng ma’noda simmetriya – ayrim tomonlarining, jarayonlarning va ob’yektlar munosabatlarining ayrim o`zgarishlarga nisbatan o`zgarmaslik (invariantlik) xossasi.narsalar, jarayonlar,geometrik shakllar, matematik tenglamalar,jonli organizmlar,san’at asrlari va boshqalar simmetrik bo`lishlari mumkin.simmetriyaning o`zgarishi yoki real,yoki tasavvurda (fazoviy siljish,aylanish, fazodagi kuzgu aks etishi va b.) bo`lishi mumkin. simmetriya to`g`risidagi tassavur empirik umumlashtirma sifatida qadimdan mavjud.qadimda keng ma’noda qismlarning o`lchamdoshligi,uyg`unligi tushunilgan.hozirgi paytda ayrim jismlarga mansub bo`lgan simmetriya tushunchasi bilan bir qatorda fanda bu tushuncha atrofimizdagi moddiy olamning, tabiatdagi turli simmetriyalar majmuasi sifatida kengroq mazmunda talqin qilinadi. fanda simmeytriya nazariyasining asoschisi deb fransuz kristallografi va botanigi a.brave (xix asr ortasi) …

a deyarli barcha tabiiy fanlarda, shu jumladan geografiyada ham keng qo`llaniladi. simmetriya barcha koinot va yer ob’yktlari uchun xos bo`lib, u ob’yektlar tuzilishining eng umumiy belgilarini ifodalaydi.“tabiat to`g`risidagi fanlarda, - deb yogan edi v.i.vernadskiy,- simmetriya tabiat jismlarida (va hodisalarida)empirik kuzatiladigan geometrik makoniy to`g`riliklarning ifodasidir” (1965).barcha jism va hodisalar uchun simmetriya va dissimetriya (simmetriyaning buzilishi) xos.simmetriya fazoda nuqtalar yoki jismlarning joylashuvidari mutanosiblikni va uyg`unlikni bildiradigan tushuncha.simmetriya juda xilma-xil.simmetriya – materiyaning, binobarin geografik fazoning xossasidir (shubayev, 1977).yer, uning geosferalari, geografik qobiq umumiy ko`rinishda sayyoraning og`irlik kuchi maydonida shakllanadigan shar simmetriyasiga ega. shar simmetriyasi simmetriyaning universal shakl bo`lib,tabiatda mikroorganizmlardan tortib koinot jismlarigacha bo`lgan barcha strukturaviy darajalarda tarqalgan.shar simmetriyasi yerning shakli, gravitatsiya, magnit, termik,barik boshqa maydonlari,gidrosfera (radiolyariya,foraminaferlar), atmosfera (bulut,tuman,yomg`ir,bulduruq,dul suvlarining tomchilari)va litosfera (eolitlar,konkretsiyalar, ayrim tog` jinslari va minerallarning sharsimon bo`laklari), geografik qobiq uchun xos.shar simmetriyasini koinot jismlari va sayyoralarning hosillalaridagi tortilish kuchlari va yer yuzasidagi shakllardagi ulash (tutinish) kuchlari yuzaga keltiradi.atrofimizdagi olamda simmetriyaning ikki …

shu sababli har qanday ob’yektning shakli ham uning ichki xususiyatlari bilan ham bu ob’yektga ta’sir etadigan tashqi omillar bilan ham bog`liq. ko`zgu simmetriyasida jism (ob’yekt)ning bir yarmi ikkinchi yarmiga ko`zguda aks etganidek aynan to`g`ri keladi.ko`zgu simmetriyasi sayyoraviy shakllardan tortib mikroshakllargacha bo`lgan ko`pgina geografik jismlar va sistemalar uchun xos.tabiat zonalarining simoliy va janubiy yarim sharlardagi ekvatordan qutblargacha almashuvi umumiy tarzda kuzgu simmetriyasiga bo`ysunadi.geografik makroshakllarda kuzgu simmetriyasi umumiy tarzda tog` tizmalari qarama-qarshi yonbag`irlarining nisbiy o`xshashligida,mezoshakllarda esa daryo vodiylarining o`ng va chap qirg`oqlari,dyunalar,barxanlar va boshqalarning tomonlari simmetriyasida namoyon bo`ladi.yerning o`z o`qi atrofida aylanishi ekvatorial radiusning kattarishi hisobiga yer shar simmetriyasining buzilishiga olib keladi.bunday holat geografik qobiq uchun muhim emas.ammo, o`z o`qi atrofida kunlik aylanishi tufayli yer o`z o`qiga va ekvatoriga ega.ekvator tekisligiga nisbatan geografik qobiqning ko`pgina elementlari (yorug`lik mintaqalari,havo va qismah okean oqimlari sistemalari, bosim,harorat, namlikning taqsimlanishi va b.)ning kuzgu simmetriyasi kuzatiladi. kuzgu simmetriyasi sferada bilaterial ( lot. bi... ikki, qo`shsha < bis …

bo`lib, u geografik ob’yekt o`sishining o`qi gorizont tekisligiga qiya bo`lgan hollarda elliptik konus simmetriyasiga o`zgaradi.simmetriyaning bunday turi suv oqimlarining konussimon yoyilmalarida namoyon bo`ladi. geografik qobiqning regional darajasidaesa bilaterial va konus simmetriyasi namoyon bo`ladi.daryo vodiylari,tog` tizimalari,pasttekisliklar bilaterial simmetriyaga ega;konus simmetriyasi esa uncha katta bo`lmagan ob’yektlar (vulkanlar,aurim tog`lar,ko`pincha ko`llar bilan band bo`lgan karst va tektonik (orol, ladoga va b.) ko`llar bilan band bo`lgan cho`kmalar) uchun xos.lokal darajada bilaterial va konus simmetriyasi bilan bir qatorda simmetriyaning burama, radial-nursimon, egri chiziqli va boshqa murakkab turlari ustuvorlik qiladi. simmetriyaning universal turlaritabiat hodisalarining xilma-xil bo`lishiga va strukturaviy darajalarning ko`p pog`onali bo`lishiga mos holda juz’iy turlarga bo`linadi.l.p.shubayev (1977) simmetriyaning quyidagi juz’iy turlarini ajratadi: o`q (strela) simmetriyasi daryolardagi,qumli dengiz va ko`l tillaridagi va boshqa suv hamda havo oqimlarida kuzatiladi.doira simmetriyasi maarlar,seysmik to`lqinlar,atollar hamda siklonlar va antisiklonlar uchun xos.vulkan og`izlari, stalaktit va stalagmitlar,yer po`stidagi trubkalar esa silindr simmeriyasiga ega. radial (moychechak – qo`ziqorinsimon) simmetriya o`simliklar olamida keng tarqalgan hamda …

keladi, ayni paytda har bir shakldagi bir-biriga mos keladigan nuqtalar orasidagi masofalar ham bir xil. o`xshashlik simmetriyasda (gomogoliyalarda) nuqtalar bir-biriga mos keladi, ammo ular orasidagi masofalar bir xil emas. geografik qobiqda sodir bo`ladigan ayrim hodisalarni cheksiz simmetriya tushunchasi yordamida tushuntirish mumkin.cheksiz simmetriyaga to`lqin simmetriyasi va burama simmetriya kiradi. suv yuzasining mavjlanishi, dengiz to`lqinlari,qumli eol va suv yotqiziqlarining ayrim shakllari, qor hosil qilgan shakllar to`lqin simmetriyasi qonunlariga bo`ysunadi, burama simmetriya esa uyurmalarda, girdoblarda va, ehtimol, siklonlarda namoyon bo`ladi. barcha jism va hodisalar uchun simmetriya va dissimetriya (simmetriyaning buzilishi) xos.simmetriyaning buzilishi dissimetriya deb ataladi, simmetriyasining ayrim elementlari saqlanib qolgan, boshqalari buzilgan ob’yektlar esa dissimetik ob’yektlar deyladi.xix asrning oxirida lui paster organik birikmalar dissimetriyasining mavjudligini topdi.dissimetriya va uning ahamiyati kashf qilingach, simmetriya to`g`risidagi ta’limotni tabiat ob’yektlari va jarayonlariga qo`llash va tabiatning simmetrik xossalarini teranroq anglab yetish imkoniyatlari tug`ildi.geografik qobiqdagi har bir ob’yekt (hodisa) o`zining atrof muhiti bilan o`zaro ta’sirda bo`ladi.bir xil simmetyriyali muhitda …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "geografik qobiqda simmetriya va dissimetriya"

1404116059_50566.doc geografik qobiqda simmetriya va dissimetriya reja: 1. simmetriya haqida umumiy tushuncha. 2. simmetriya va uning turlari 3. dissimetriya, asimmetriya, antisimmetriya. 4. geografik qobiq tuzilmasining assimetriyasi. asosiy tayanch termin va tushunchalar: simmetriya, dissimetriya, asimmetriya, antisimmetriya, geografik qobiq tuzilmasining assimetriyasi. simmetriya – makonva zamon ning xossalaridan biri.bu xossa ob’ektlarning o`z-o`ziga yoki bir-biriga o`tishidagi muayyan o`zgarishlarining amalga oshishida namoyon bo`ladi.eng keng ma’noda simmetriya – ayrim tomonlarining, jarayonlarning va ob’yektlar munosabatlarining ayrim o`zgarishlarga nisbatan o`zgarmaslik (invariantlik) xossasi.narsalar, jarayonlar,geometrik shakllar, matematik tenglamalar,jonli organizmlar,san’at as...

DOC format, 688.0 KB. To download "geografik qobiqda simmetriya va dissimetriya", click the Telegram button on the left.

Tags: geografik qobiqda simmetriya va… DOC Free download Telegram