genlarning o'zarota'siri

PPTX 47 pages 2.1 MB Free download

47 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 2.1 MB

File type PPTX

Pages 47

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 47

презентация powerpoint genlarning o'zaro ta'siri. toshkent kimyo xalqaro universiteti kimyo va biologiya kafedrasi “genetika asoslari va bolaning rivojlanishida irsiy kasalliklar" fani маърузачи phd dosent abdullayev asilbek e-mail: a.abdullayev@ytit.uz 1 mavzu rejasi: 1. polimeriya. 2. epistaz.. organizm genotipi m a’lum tartibda o‘zaro bir-biriga ta ’sir ko‘rsatuvchi genlar sistemasidir. genlarning asosan ikki xil o‘zaro ta ’siri tafovut etiladi: allel genlarning o‘zaro ta ’siri va allelmas gen larning o ‘zaro ta ’siri. genlarning o‘zaro ta ’sirini quyidagicha ifodalash mumkin: i. allel genlarning o‘zaro ta ’siri: 1) dominantlik; 2) to ‘liqmas dominantlik; 3) o ‘ta dominantlik; 4)retsessivlik; 5) kodominantlik; 6) k o ‘p allellik. ii. allelmas genlarning o ‘zaro ta ’siri: 1) epistaz; 2) komplementarlik; 3) polimeriya. ana shu o‘zaro ta ’sir shakllari bilan qisqacha tanishib chiqaylik. noallel genlarning o ‘zaro ta ’siri 1. komplementarlik. tabiatda keng tarqalgan ikki yoki unda ortiq allelmas (odatda dominant b o ‘lgan) genlarning o ‘zaro ta’siri natijasida yangi …

2 / 47

gendan ustun kelishi. epistaz dominant yoki retsessiv b o ‘lishi mumkin. agar dominant gen ustunlik qilsa dominant epistaz, retsessiv gen ustun b o ‘lsa retsessiv epistaz deyiladi. o ‘ziga allel b o ‘lmagan bironta genning ta ’sirini to ‘sib, o ‘zining belgisini yuzaga chiqaruvchi genga epistatik, belgisini yuzaga chiqara olmaydigan genga gipostatik gen deyiladi. genlarning epistatik ta ’siri otlarda yaxshi o ‘rganilgan, lekin odamlarda uncha yaxshi o ‘rganilgan emas. hozirgi paytda epistaz quyidagi organizm belgilarining irsiylanishiga xosligi aniqlangan (4-jadval). duragaylarning ikkinchi avlodida genlarning epistaz ta ’siri natijasida belgilarning ajralish nisbati aksariyat ko‘pchilik organizmlarda 12 : 3 : 1 ga teng (dominant epistaz). ba’zi hollarda 13 : 3 nisbatda ajralishni ham kuzatish mumkin. retsessiv epistazda belgilar ajralishi 9 : 3 : 4 nisbatda kuzatiladi. odamlarda retsessiv epistazga «bombey fenomeni» misol bo‘la oladi. ia, ib allellar retsessiv gomozigot holida boshqa allel (hh) bilan genotipda birga uchraganida (iaiahh, jbjbhh) ii yoki iii qon …

3 / 47

isbatan ustunligini namoyon qiladi, natijada o ‘simliklarning doni kulrang rangda b o ‘ladi. bitta o ‘simlik genotipida ikkala dominant gen / «a» va «b» / bo ‘lmaganligi uchun oq don hosil b o ‘ladi. genlarning polimer ta ’siri genlarning o ‘zaro ta ’siri shakllaridan biri b o ‘lib, har xil dominant allelmas genlarning bitta belgini kuchaytirishidir. u tabiatda keng tarqalgan. bunday genlar polimer genlar deyiladi, belgi esa poligen deb ataladi. odatda, polimer genlar bir xil shartli belgilar bilan belgilanadi (a1 a 1 va a 1 a1; a2 a2 va a 2 a2; a3 a3 va a3 a3 ...). genotipda dominant allellar soni qancha ko‘p b o ‘lsa belgi shuncha kuchli namoyon b o ‘ladi. organizmlarning og‘irligi, b o ‘yining uzunligi, teri pigmentatsiyasi, aqliy qobiliyati, irsiyatga moyil kasalliklar shu usulda nasldan naslga o ‘tadi. masalan, odamda terining pigmentatsiyalanishi dominant holatdagi melanin geniga bog‘liq. lekin bu belgining miqdoriy ko‘rsatkichlari to ‘rtta har …

4 / 47

ta ’sirida avval bitta belgi, keyin ketma-ket ravishda bir qancha belgilar yuzaga chiqadi. masalan, odamda kamqonlikning bir turida gemoglobin buzilishi natijasida eritrotsitlar shakli o ‘zgaradi, ularning yopishqoqligi ortadi, kamqonlik rivojlanadi, buyrakda, yurakda, miyada o ‘zgarishlar kuzatiladi. quyida birlamchi va ikkilamchi pleotropiya jadvali keltirilgan (6-jadval). sitoplazmatik irsiyat. yadrodan tashqari, xromosomaga bog‘liqmas o‘zgaruvchanlik deb ham ataladi. irsiyatning bu shakli o‘z-o ‘zidan ko‘payuvchi sitoplazma organoidlariga bog‘liq. m a’lumki mitoxondriyalar, plastidalar o ‘z dnksiga ega. sitoplazmatik irsiyat shu organoidlarga bog‘liq, lekin yadro dnksi nazoratida yuzaga chiqadi. masalan, o ‘simliklarda olachiporlik belgisi ona avlodi orqali irsiyatlanadi. bunday o ‘simliklarda plastidalarning ayrimlari xlorofil pigmentini hosil qilmaydi. hujayralar b o ‘linishi jarayonida plastidalar notekis taqsimlanadi, natijada birlarda mozaik ravishda oq dog‘lar paydo b o ‘ladi. agar tuxum hujayrada anomal plastidalar b o ‘lsa, ulardan rivojlanuvchi o‘simliklarda olachiporlik belgisi kuzatiladi. zamburug‘ hujayralari mitoxondriyalarida nafas fermentlari genlari va antibiotiklarga chidamlilik genlari aniqlangan. bakteriyalarda halqasimon d n k molekulalari — …

5 / 47

ahamiyatga ega. sitoplazmatik irsiyat tufayli mitoxondriyalar, xloroplastlar, plazmidalar tashqi muhit — sharoitlariga bevosita moslashadi va organizmning o ‘zgargan sharoitlarga tez javob reaksiyasini ta ’minlaydi. t.morganning xromosoma nazariyasi. jins genetikasi. toshkent shahridagi yodju texnika institutu kimyo va biologiya kafedrasi “genetika asoslari va bolaning rivojlanishida irsiy kasalliklar" fani маърузачи phd dosent abdullayev asilbek e-mail: a.abdullayev@ytit.uz 27 mavzu rejasi: 1. t.morganning xromosoma nazariyasi va mohiyati. jins genetikasi. genlarning xromosomada chiziqli joylanishi. birikkan holda irsiylanishi. genlarning ekspressivligi va penetrantligi ekspressivlik va penetrantlik tushunchalarini birinchi bo‘lib fanga 1927-yilda rus olimi n.v. timofeyev-resovskiy kiritdi. ekspressivlik — gen ishtirokida fenotipda yuzaga chiqadigan belgilarning har xil darajada paydo bo‘lishidir. masalan, odamda bitta gen ta'sirida yuzaga chiqadigan biron fenotipik belgi xuddi shunday geni bo‘lgan boshqa odamda bunday belgi yuzaga chiqmaydi. bu belgi ayrim odamlarda sezilarsiz bo‘lsa, ayrimlarida o‘rtacha va yana boshqalarida esa, yaqqol marfo-fiziologik jihatdan buzilishga olib kelishi mumkin. masalan, odamlardagi neyro- fibrimatoz autosom dominant tipda irsiylanib, bir xil …

Want to read more?

Download all 47 pages for free via Telegram.

Download full file

About "genlarning o'zarota'siri"

презентация powerpoint genlarning o'zaro ta'siri. toshkent kimyo xalqaro universiteti kimyo va biologiya kafedrasi “genetika asoslari va bolaning rivojlanishida irsiy kasalliklar" fani маърузачи phd dosent abdullayev asilbek e-mail: a.abdullayev@ytit.uz 1 mavzu rejasi: 1. polimeriya. 2. epistaz.. organizm genotipi m a’lum tartibda o‘zaro bir-biriga ta ’sir ko‘rsatuvchi genlar sistemasidir. genlarning asosan ikki xil o‘zaro ta ’siri tafovut etiladi: allel genlarning o‘zaro ta ’siri va allelmas gen larning o ‘zaro ta ’siri. genlarning o‘zaro ta ’sirini quyidagicha ifodalash mumkin: i. allel genlarning o‘zaro ta ’siri: 1) dominantlik; 2) to ‘liqmas dominantlik; 3) o ‘ta dominantlik; 4)retsessivlik; 5) kodominantlik; 6) k o ‘p allellik. ii. allelmas genlarning o ‘zaro ta ’siri: 1) epistaz; 2)...

This file contains 47 pages in PPTX format (2.1 MB). To download "genlarning o'zarota'siri", click the Telegram button on the left.

Tags: genlarning o'zarota'siri PPTX 47 pages Free download Telegram