ishlab chiqarishning ijtimoiy tashkil etish shakllari

DOC 88.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1351074124_21667.doc ishlab chiqarishning ijtimoiy tashkil etish shakllari ishlab chiqarishning ijtimoiy tashkil etish shakllari reja: 1. umumiy ta`rif 2. mujassamlashuv shakli 3. ixtisoslashuv 4. kooperatsiya 5. kombinatsiya ishlab chiqarishni tashkil kilishining barcha shakllari mujassamlashuv (kontsentratsiya) ixtisoslashuv, kooperatsiya va kombinatsiya ayni paytda ijtimoiy va xududiy tomonlarga ega. albatta iqtisodiy va ijtimoiy geografiya uchun ishlab chiqarishnish xududiy tomoni yetakchi rol o`ynaydi shunga qaramasdan bu nuktlarni bir — birlari bilan bog`liq bo`lman holda o`rganish taxlil qilish biridan ikkinchisiga o`ta bilish geografik fikrlashning muhim hususiyatidir. mujassamlashuv yoki ishlab chiqarishnish to`planishi xalq xo`jaligining barcha tarmoqlariga tegishlidir ammo geografik jixatdan u eng avvalo sanoat, qishloq xo`jaligi va transport ya`ni moddiy sohalarda yaqqol namoyon bo`ladi. qolaversa iqtigodiy geografiya fanining ob`ektini aynan shu tarmoqlarning xududiy tashqi ta`siri ularning joylashish hususiyatlarini belgilab beradi. chunonchi sanoat uchun «nuqta» yoki tugun ko`rinishidagi xududiy tashkil etish, qishloq xo`jaligiga areal yoki mintaqaviy (zonal) transport uchun esa lentasimon yoki chizik shaklidagi joylashuv xosdir iqtisodiy va …

mujassamlashuv sifatida ko`rsatish o`rinli. mujassamlashuvning bu shakllari bir —biriga o`tib turadi va turli rayon yoki mamlakatlarga har xil birikma bo`ladi. chunonchi shaharning markazlashuv darajasi ma`lum bir bosqichi yetgandan keyin o`ziga xos vaziyat vujudga keladi ya`ni endi mazkur shaharda quo`himcha korxonalarni ko`rish imkoniyati qolmaydi. ekologik uy — joy transport muammolari keskinlashadi ko`rish uchun yer maydoni ham yetishmaydi va ayni paytda yangi korxona bu markazdan olisda joylashuvni ham «istamaydi». demak yirik shaharda ham emas undan o`zoqda ham emas shaharning ichki imkoniyati yo`q korxona esa undan yiroqlasha olmaydi. natijada yangi korxona yoki ilmiy tekshirish muassasalari oliy uquv yurtlari yirik shaharning ta`sir doirasida o`rnashadi — shahar aglomeratsiyasi yoki sanoat tuguni vujudga keladi. yuqorida keltirilgan muloxazalarga misol qilib toshkent atrofida joylashgan go`sht kombinati (urtaovul shaharchasi) toshgres toshkent qishloq xo`jaligi universiteti (yalangoch manzilgoxi) yadro fizikasi institugi (ulug`bek shaharchagi) alkogolsiz ichimliklar kombinati (kibray) va boshqalarni ko`rsatish mumkin. toshkent aholisi extiyoji va xo`jaligi uchun zarur bo`lgan bu korxonalarning …

sanoat maxsulotining taxminan 20 foizini beradi —bu urbanistik mujassamlashuv bo`ladi. agar farg`ona vodiysini respublikamizning asosiy pilla yoki meva maskani neft maxsulotlar yoki o`simlik moyi chiqaruvchi rayoni sifatida ko`rsak u holda xududiy mujassamlashuvni nazarda tutgan bo`lamiz. mujassamlashuvning yuqori yoki pastligi ayni paytda ma`lum bir sohaning rivojlanganlik darajasini belgilaydi. bu yerda «umumiy maxraj» bo`lib shahar, viloyat yoki boshqa bir joyda yashovchi aholining ulushi xissasi xizmat qiladi. aytaylik farg`ona vodiysida o`zbekiston res- publikasi aholisining 27 foizi joylashgan. agar u yoki bu ishlab chiqarish ko`rsatkichi shu raqamdan qancha yuqori bo`lsa u holda mazkur ishlab chiqarish tarmog`i vodiyda rivojlangan mujassamlashgan bo`ladi. korxona, urbanistik va xududiy mujassamlashuv turli rayon yoki mamlakatlarda turlicha birikma hosil qiladi. nisbatan past darajadagi urbanistik mujassamlashuvida korxona yoki ishlab chiqarish mujassamlashuvi yuqori bo`lishi ham mumkin bunga kichiqroq shaharda masalan xivada katta gilam- kombinatining joilashuvi misol bo`la oladi. xuddi shunday past darajadagi urbanistik mujassamlashuv yuqori ko`rsatkichdagi xududiy mujassamlashuvga ham olib keladi. bu holda …

m ijtimoiy —iqtisodiy jixatdan samarali emas. bunday xollarda tayyor maxsulotni transportda tashish harajatlari ko`payadi ishchi kuchi yetishmaydi va eng muhimi — ekologik muvozanat buziladi. xo`sh qaysi darajadagi mujassmlashuv ma`qul degan savol tug`iladi. axir ayni bir xajmdagi maxsulotni turli xil birlikdagi korxona shahar yoki rayonlarda ishlab chiqarish mumkin —ku!. bu yerda ham bir tomonlamalik qat`iylik zararli va xatarlidir deb o`ylaymiz; binobarin turli xil yiriklikdagi korxonalar, shaharlar bo`lgani maqsadga muvofiq bo`lsa kerak. demak mujassamlashuv ob`ektiv qonuniyat biroq u barcha mamlakatlarga xos va iqtisodiy samaradorlikka ega bo`lsada uning ma`lum chegarasi ko`lami doirasi bo`lishi shart. mamlakatning birgina aksariyat xollarda poytaxt shahar asosida rivojlanishini lotin amerikasi davlatlarining yaqin o`tmishdagi taraqqiyoti yoki hozirgi afrika mamlakatlari misolida ko`rishimiz mumkin. ushbu mamlakatlar o`z ijtimoiy —iqtisodiy borlig`ini ularning eng yirik markazi bo`lgan poytaxt shaxrida mujassamlashtiradi. bunday xollarda ishlab chiqarishning bir tomonlama yoki nomutanosib xududiy tarkibi o`ta markazlashgan mujassamlashuvni bildiradi. respublikada ham faqat toshkent yoki toshkent viloyatini rivojlantirib qolgan mintaqalarni …

shi ko`zga yaqqol va darxol tashlanishi lozim. ammo, «markaz» deganda shaharlarni umuman sanoat yoki madaniyat markazi sifatida qarash ham to`g`ri bo`lmaydi. qolaversa, hamma shaharlar ham sanoat, madaniyat markazidir. shuning uchun shaharning aynan qaysi sanoat tarmog`i markazi ekanligini aniqlash ma`qulroq hisoblanadi. chunonchi, angren umuman sanoat markazi emas, balki ko`mir sanoat markazi, marg`ilon yoki namangan esa tukimachilik, asaka xorijiy mamlakatlar bilan hamkorlikda bunyod etilayotgan mashinasozlik sanoatining markazlari ekanligini ko`rsatish to`g`riroq bo`ladi. ixtisoslashuv ham ishlab chiqarishni tashkil etishning muhim shakli bo`lib, u mehnat taqsimoti va iqtisodiy rayonlarni tarkib topishi bilan chambarchas bog`liq. uning uch bosqichi va uch turi mavjud. ixtisoslashuvning uch bosqichi deganda korxona, shahar yoki rayon miqyosidagi ixtisoslashuvi tushuniladi. boshqacha qilib aytganda, ularning har biriga xududiy yoki ijtimoiy mehnat taqsimoti natijasida ma`lum bir maxsulotning ishlab chiqarilishi biriktiriladi. o`z navbatida, ixtisoslashuv shu korxona (u jamoa xo`jaligi bo`lishi ham mumkin), shahar rayonlarning «qiyofasini», ularning mehnat taqsimotida tutgan o`rnini belgilab beradi. ixtisoslashuvning uch turi —bu …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "ishlab chiqarishning ijtimoiy tashkil etish shakllari"

1351074124_21667.doc ishlab chiqarishning ijtimoiy tashkil etish shakllari ishlab chiqarishning ijtimoiy tashkil etish shakllari reja: 1. umumiy ta`rif 2. mujassamlashuv shakli 3. ixtisoslashuv 4. kooperatsiya 5. kombinatsiya ishlab chiqarishni tashkil kilishining barcha shakllari mujassamlashuv (kontsentratsiya) ixtisoslashuv, kooperatsiya va kombinatsiya ayni paytda ijtimoiy va xududiy tomonlarga ega. albatta iqtisodiy va ijtimoiy geografiya uchun ishlab chiqarishnish xududiy tomoni yetakchi rol o`ynaydi shunga qaramasdan bu nuktlarni bir — birlari bilan bog`liq bo`lman holda o`rganish taxlil qilish biridan ikkinchisiga o`ta bilish geografik fikrlashning muhim hususiyatidir. mujassamlashuv yoki ishlab chiqarishnish to`planishi xalq xo`jaligining barcha tarmoqlariga tegishlidir ammo geogr...

DOC format, 88.0 KB. To download "ishlab chiqarishning ijtimoiy tashkil etish shakllari", click the Telegram button on the left.

Tags: ishlab chiqarishning ijtimoiy t… DOC Free download Telegram