ishlab chiqarishni tashkil etishning ijtimoiy shakllari

DOCX 9 pages 24.9 KB Free download

9 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 24.9 KB

File type DOCX

Pages 9

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 9

5-mavzu. ishlab chiqarishni tashkil etishning ijtimoiy shakllari reja 1. ishlab chiqarishda mujassamlashuv. 2. ixtisoslashuv va uning shakllari. 3. kooperatsiya, uning ixtisoslashuv bilan aloqasi. 4. kombinatlashuv, ishlab chiqarish va aholiga xizmat ko`rsatish sohalarida bu shaklning amalga oshirilishi. ishlab chiqarishni tashkil etishning barcha shakllari - mujassamlashuv (konsentratsiya), ixtisoslashuv, kooperatsiya va kombinatsiya ayni paytda ijtimoiy va hududiy tomonlarga ega. albatta, iqtisodiy geografiya uchun ishlab chiqarishning hududiy tomoni yetakchi rol o`ynaydi. shunga qaramasdan, bu bir-biri bilan bog`liq b o`lgan jarayonlarni uyushtirgan holda o`rganish, tahlil qilish, biridan ikkinchisiga o`ta bilish geografik fikrlashning muhim xususiyatidir. endi qisqacha ishlab chikarishni tashkil etish shakllariga to`xtalib o`taylik ularning tahlilini mujassamlashuvdan boshlaganimiz ma'qul bo`lsa kerak, zero qolgan shakllarning negizida ham u yoki bu ko`rinishdagi mujassamlashuvni ko`rishimiz mumkin. mujassamlashuv yoki ishlab chiqarishning to`planishi, yig`ilishi iqtisodiyotning barcha tarmoqlariga tegishlidir. ammo geografik jihatdan u eng avvalo sanoat, qishloq xo`jaligi va transport, ya'ni moddiy sohalarda yaqqol namoyon bo`ladi. qolaversa, iqtisodiy geografiya fanining obyektini aynan …

2 / 9

gi va transport geografiyasi asosida amalga oshiriladi. demak, iqtisodiy geografiya nuqta, areal va chiziqlar, ularning o`zaro hududiy munosabati to`g`risidagi fan hisoblanadi. buni biz iqtisodiy geografiyaning o`ziga xos "geometriyasi" deb atashimiz ham mumkin. yuqorida mujassamlashuvning hududiy tomoniga e'tibor berdik. uning ijtimoiy tomoni ham xalq xo`jaligining barcha tarmoqlarida turlicha bo`ladi. umuman olganda, mujassamlashuv sanoat misolida juda aniq yoki sezilarli ko`rinadi. bu borada ishlab chiqarish fondlari, yalpi mahsulot yoki ishchi va xizmatchilarning turli korxonalarda yig`ilishi, to`planishi sof holdagi ishlab chiqarish yoki korxona mujassamlashuvi, ularning shaharlar va rayonlar joylashuvini esa urbanistik va hududiy mujassamlashuv sifatida ko`rsatish o`rinli. mujassamlashuvning bu shakllari bir-biriga o`tib turadi va turli rayon yoki mamlakatlarda har xil birikmada bo`ladi. masalan, shaharning markazlashuv darajasi ma'lum bir bosqichga ko`tarilgandan, hududning "sig`imi" optimal darajaga yetgandan keyin o`ziga xos vaziyat vujudga keladi, ya'ni endi mazkur shaharda qo`shimcha korxonalarni qurish imkoniyati qolmaydi. ekologik, uy-joy, transport muammolari keskinlashadi, qurish uchun yer maydoni ham yetishmaydi va ayni paytda …

3 / 9

hasi), yadro fizikasi instituti (ulug`bek shaharchasi), alkagolsiz ichimliklar kombinati (qibray) va hokazolarni ko`rsatish mumkin. toshkent aholisi ehtiyoji va xo`jaligi uchun zarur bo`lgan bu korxonalarni poytaxtda qurishning iloji yo`q, lekin ular iste'molchi, sanoat, ilm-fan markaziga yaqin bo`lmog`i lozim. bundan yana bir xulosa, ya'ni ishlab chiqarish mujassamlashuvi bilan shahar rivojlanishi o`rtasidagi munosabat kelib chiqadi. dastlab shaharning vujudga kelish va ulg`ayishida ishlab chiqarishni joylashtirish (mujassamlashuvi) yetakchi rol o`ynaydi, keyinchalik esa shaharning o`zi ishlab chiqarishning hududiy tashkil etish omiliga aylanadi. endi turli shakldagi mujassamlashuvga misol keltiraylik. masalan, o`zbekiston sanoat mahsulotining yarmidan ko`pini har birida 2000 dan ortiq ishchi ishlaydigan korxonalar ishlab chiqaradi, deb faraz qilaylik. bu ishlab chiqarish yoki korxona darajasidagi mujassamlashuvdir. toshkent shahrida mavjud korxonalar o`zbekiston respublikasi sanoat mahsulotining taxminan 15-16 foizini beradi - bu urbanistik mujassamlashuv bo`ladi. agar farg`ona vodiysini respublikamizning asosiy pilla yoki meva maskani, neft mahsulotlari yoki o`simlik moyi ishlab chiqaruvchi rayoni sifatida ko`rsak, u holda hududiy mujassamlashuvni nazarda tutgan …

4 / 9

shi ham uchraydi. bu holda shaharda mayda korxonalar soni juda ko`p bo`ladi. aksincha, urbanistik mujassamlashuv past, ammo ishlab chiqarish mujassamlashuvi yuqori bo`lishi ham mumkin. bunga kichikroq shaharda, masalan, asaka yoki xivada katta ishlab chiqarish korxonalarining joylashuvi misol bo`la oladi. xuddi shunday, past darajadagi urbanistik mujassamlashuv yuqori hududiy mujassamlashuvga ham olib keladi. bu holda mazkur hududda juda ko`p kichik sanoat punkti yoki markazlari mavjud bo`ladi. xuddi shu vaziyatni respublikaning ko`pgina viloyatlaridagi (andijon, buxoro, farg`ona, namangan, xorazm va h.k.) to`qimachilik qo`shma korxonalarining joylashganligida uchratamiz. shu bilan birga past darajadagi hududiy mujassamlashuv yuqori urbanistik ko`rsatkich bilan ham uyg`unlashgan tarzda keladi. masalan, bir vaqtlar fransiya deganda, avvalo uning poytaxti parij, vengriya ramzida esa budapesht tushunilar edi. shunday qilib, yuqori darajadagi mujassamlashuv, ayniqsa bozor munosabatlariga o`tish davrida o`ta yirik korxonalarni barpo etish hamma vaqt ham ijtimoiy-iqtisodiy jihatdan samarali emas. bunday vaziyatda xom ashyo va tayyor mahsulotni transportda tashish xarajatlari ko`payadi, ishchi kuchi yetishmaydi va, eng …

5 / 9

lar o`z ijtimoiy-iqtisodiy borlig`ini ularning eng yirik markazi bo`lgan poytaxt shahrida mujassamlantiradi. bunday hollarda ishlab chiqarishning bir tomonlama yoki nomutanosib hududiy tarkibini, o`ta markazlashgan mujassamlashuvni bildiradi. respublikada ham faqat toshkent yoki toshkent viloyatini rivojlantirib, qolgan mintaqa va joylarni o`z holiga qoldiraverish ham yaramaydi, albatta. shu bois qoraqalpog`iston respublikasi, xorazm, surxondaryo, jizzax kabi viloyatlar ijtimoiy-iqtisodiy salohiyatini yuksaltirish zamon talabi bo`lib, bu masalalar mustaqil davlatning ilmiy asosda ishlab chiqilgan mintaqaviy siyosatida o`z aksini topmog`i lozim. markazlashuv mujassamlashuvning bir ko`rinishidir. bu yerda ishlab chiqarish korxonalari yoki boshqa tashkilotlar va sohalarni asosan birgina shaharda joylashuvi tushuniladi. ayni paytda mamlakat yoki xo`jalik boshqaruvining bunday tizimi yakka hokimlik-monopoliyaga olib kelishi turgan gap, bu esa maqsadga nomuvofiqdir. yuqoridagi ma'noda mujassamlashuv tushunchasi hamma vaqt markaz tushunchasini ifodalaydi. shubhasizki, bu markaz balandroq turishi, ko`zga yaqqol va darhol tashlanishi lozim. ammo "markaz" deganda shaharlarni umuman sanoat yoki madaniyat markazi sifatida qarash ham to`g`ri bo`lmaydi. qolaversa, barcha shaharlar ham sanoat, madaniyat …

Want to read more?

Download all 9 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ishlab chiqarishni tashkil etishning ijtimoiy shakllari"

5-mavzu. ishlab chiqarishni tashkil etishning ijtimoiy shakllari reja 1. ishlab chiqarishda mujassamlashuv. 2. ixtisoslashuv va uning shakllari. 3. kooperatsiya, uning ixtisoslashuv bilan aloqasi. 4. kombinatlashuv, ishlab chiqarish va aholiga xizmat ko`rsatish sohalarida bu shaklning amalga oshirilishi. ishlab chiqarishni tashkil etishning barcha shakllari - mujassamlashuv (konsentratsiya), ixtisoslashuv, kooperatsiya va kombinatsiya ayni paytda ijtimoiy va hududiy tomonlarga ega. albatta, iqtisodiy geografiya uchun ishlab chiqarishning hududiy tomoni yetakchi rol o`ynaydi. shunga qaramasdan, bu bir-biri bilan bog`liq b o`lgan jarayonlarni uyushtirgan holda o`rganish, tahlil qilish, biridan ikkinchisiga o`ta bilish geografik fikrlashning muhim xususiyatidir. endi qisqacha ishlab chikarish...

This file contains 9 pages in DOCX format (24.9 KB). To download "ishlab chiqarishni tashkil etishning ijtimoiy shakllari", click the Telegram button on the left.

Tags: ishlab chiqarishni tashkil etis… DOCX 9 pages Free download Telegram