geografik qobiq va uning xususiyatlari

DOC 71.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1351141753_21967.doc geografik qobiq va uning xususiyatlari geografik qobiq va uning xususiyatlari reja: 1. geografik qobiq to`g`risida tushuncha 2. geografik qobiqning chegaralari va nomlanishi 3. geografik qobiqning moddiy tarkibi 4. geografik qobiqning muhim xususiyatlari yer sayyorasini tabiatshunoslikning ko`p fanlari: astronomiya, geologiya, geografiya, geofizika, geokimyo va boshqalar o`rganadi. tabiiy geografiya er sayyorasini emas, balki uning maolum qismini, o`ziga xos bo`lgan qobig`ini, ya’ni geografik qobiqni tabiatini o`rganadi. er sayyorasining litosfera (tosh qobiq), gidrosfera )suv qobig`i), atmosfera (havo qobig`i), biosfera (hayot qobig`i)larining o`zaro bir biriga kirishuvi, o`zaro taosiri o`zaro aloqasi natijasida geografik qobiq hoil bo`lgan. geografik qobiq - ernig eng yirik yagona geosistemasi, bu turli xil moddiy tarkibdan tuzilgan. faqat shu qobiqda quyosh energiyasi to`planadi va qayta o`zgartiriladi, shu fqobiqda hayot paydo bo`ldi. inson jamiyati shakllandi va rivojlanmoqda. geografik qobiq tushunchasini 1930 yillarda akademik a.a,grigorev birinchi bo`lib fanga kiritdi. bu tushunchaning shakllanishi va rivojlantirishda a.gumboldt, v.v.dokuchaev, p.i.brounov va boshqa olimlarning ilmiy-tadqiqot ishlari muhim ahamiyatga …

okuchaev tabiatda turli komponentlar o`rtasida aloqalar mavjudligini isg`botlab bergan. universitetlar uchun birinchi bo`lib umumiy er bilimi bo`yicha darslik yaratgan a.n.krasnov (1895) “geografiya ayrim hodisa va jarayonlarni emas, balki ularning birikmasini geografik kompleksolarni o`rganadi” deb taoriflagan edi. peterburg universitetining professori brounov tabiiy geografiya litosfera, gidrosfera, atmosfera, biosfera kabi qobiqlarning o`zaro aloqasidan hosil bo`lgan erning tashqi qobig`ini o`rganadi deb uqtirgan. 1932 yilda a.a.grigorev o`zining “tabiiy geografiyaning predmeti va vazifalari” nomli maqolasida tabiiy geografiya fanining o`rganish predmeti, tabiiy geografik qobiq ekanligi to`g`risida so`z yuritadi. 1937 yilda esa geografik qobiq tabiiy geografiyaning o`rganish oboekti ekanligini asoslovchi maxsus monografiya yozadi. u bu asarida geografik qobiqni o`rganishda balansli usullarni muhimligini ko`rsatib bergan. 1940 yillarda l.s.berg tomonildan rivojlantirilgan landshaft va geografik zonalar to`g`risidagi taolimotini a.a.grigorevning geografik qobiq va tabiiy geografik jarayonlar to`g`risidagi talimotiga qarshi qo`yildi. ko`p yillik ilmiy baxsda s.v.kolesnik bu ikki taolimot bir-biriga qarama-qarshi emasligini, balki ular geografik qobiqning turli tomonlarini aks ettirishini isbotlab berdi. 1947 …

i stratopauzadan (ozon qatlami) ya’ni 30-35 km yuqoridan o`tkazadilar. ozon qatlami erning yuzasiga ultra binafsha nurlarni o`tkazmasdan unda hayotning rivojlanishiga qulaylik tug`diradi. bu qatlamdan yuqorida atmosferani quruqlik va okeanlar bilan o`zaro aloqasi natijasida vujudga keladigan havo harakati kuzatilmaydi. yu.efremov, i.m.zabeli, a.isachenko, d.l.armand, f.n.milkov, a.krivoluckiylar esa geografik qobiqni yuqori chegarasini troposferaning yuqori qismidan, ya’ni 9-17 km yuqoridan o`tkazadilar. bu chegaragacha havoning vertika harakati yuz beradi. ob-havo va iqlim shaakllanadi. yuqriga ko`tarlgan sari havo harorati pasayadi. v.i.vernadskiy, yu.efremov, i.m.zabelin, a.isachenko, k.markov, perelmanlar geografik qobiqning quyi chegarasini anaerob bakteriyalarni tarqalish chuqurligidan o`tkazishadi. bu chuqurlikda harorat +100 s ga boradiyu chuqurlik 4-6 km okean tagidan bu chegara 1,5 -2 km dan o`tadi. s.v.kolesnik, m.ermolyarev, a.krevoluckiylar geografik qobiq quyi chegarasini 500-800 m chuqurlikdan, ya’ni nurash po`stidan o`tkazadilar. bu chuqurliklarda er po`stinin mineral moddalari turli ekzogen jarayonlar taosirida qayta o`zgarishga uchraydi. a.grigorev, s.kolesnik, d.armand, a.reabcinkov, v.ermolaev geografik qobiqningquyi chegarasini er po`stining quyi chegarasidan maxo qatlami ya’ni …

to`g`risidagi olimarning fikrlari bir-biriga yaqinlashadi. geograflardan a.grigorev, k.markov, n.gvozdeckiy va boshqalar geografik qobiqni birinchi navbatda tabiiy aspektda (holatda) unda yuz berayotgan insonning xo`jalik holatini xisobga olmagan holda o`rganilishi lozim deb hisoblaydilar. geografik qobiqning moddiy tarkibi. geografik qobiq o`zaro aloqada bo`lgan turli komponentlardan va har xil darajadagi tabiiy komplekslardan tashkil topgan murakkab sistemadir. erning geografik qobig`ini hosil qiluvchi asosiy tarkibiy qismlar,, ya’ni tog` jinslari, relef havo massalari er usti va er osti suvlari tuproq, o`simlik va hayvonot dunyosi tabiat komponentlar deb ataladi. yuvoridagi komponentlarning o`zaro aloqasi, bog`liqligi va taosiridan tabiiy birikmalar - tabiiy komplekslar hosil bo`ladi. geosistemalarni kattalik darajalari bo`yicha v.sochava ularni uch darajaga bo`ldi: sayyoraviy geosistema - geografik qobiq; regional geositemalar - geografik o`lka, geografik olblast, geografik provinciya, geografik okrug, geografik rayo, geografik landshaft, mahalliy geosistemalar - mestnostp, urochishe, faciya. geografik qobiqning muhim xususiyatlari 1. geografik qobiqning bir butunligi. geografik qobiqning har bir komponenti o`z qonulariga ko`ra yashaydi va rivojlanadi. …

a. jamiyat rivojlanishi tabiat bilan muvozanatlashgan holda bormoqda, tabiatdagi yuz beradigan barcha o`zgarishlar jamiyat taraqqiyoti uchun ko`p noqulayliklar tug`diradi. ҳozirgi kunda va kelajakda jamiyatni tabiat bilan muvozanatlashgan rivojlanishini amalga oshiirsh muammosi vujudga keldi. bu muammoni hal qilishda geografik qobiqni rivojlanish qonuniyatlarini chuqur sharoit ham muhim ahamiyatga ega bo`ladi. 2. geografik qobiqda modda va energiya aylanishi. geografik qobiqning komponentlari bir-biri bilan modda va energiyaning aylanishi bilan bog`liqdir. bir komponentdan ikkinchisiga to`xtovsiz modda va energiya o`tib turadi hamda ular bunda o`zgarishlarga uchraydi. quyosh nurlari energiyasi geografik qobiq komponentlarida issiqlik, mexanik, biokimyoviy va boshqa energiya turlariga aylantiriladi. ҳar bir geosistemaga modda va energiya kelib, undan qaytib turadi. masalan, geografik qobiqda organik moddalar boshqa birikmalar bilan bir qatorda karbonat angidrid gazi va suvni o`zida to`playdi. organik moddalar parchalanganda bu birikmalar yana atrof-muhitga qaytadi. agar jarayon bir tomonlama bo`lganda, ya’ni organik moddalar doimiy ravishda to`planib borganida edi, bu holat havoda karbonat angidrid gazini kamayib ketishiga, …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "geografik qobiq va uning xususiyatlari"

1351141753_21967.doc geografik qobiq va uning xususiyatlari geografik qobiq va uning xususiyatlari reja: 1. geografik qobiq to`g`risida tushuncha 2. geografik qobiqning chegaralari va nomlanishi 3. geografik qobiqning moddiy tarkibi 4. geografik qobiqning muhim xususiyatlari yer sayyorasini tabiatshunoslikning ko`p fanlari: astronomiya, geologiya, geografiya, geofizika, geokimyo va boshqalar o`rganadi. tabiiy geografiya er sayyorasini emas, balki uning maolum qismini, o`ziga xos bo`lgan qobig`ini, ya’ni geografik qobiqni tabiatini o`rganadi. er sayyorasining litosfera (tosh qobiq), gidrosfera )suv qobig`i), atmosfera (havo qobig`i), biosfera (hayot qobig`i)larining o`zaro bir biriga kirishuvi, o`zaro taosiri o`zaro aloqasi natijasida geografik qobiq hoil bo`lgan. geografik qobiq - ernig en...

DOC format, 71.0 KB. To download "geografik qobiq va uning xususiyatlari", click the Telegram button on the left.

Tags: geografik qobiq va uning xususi… DOC Free download Telegram