антропоген ландшафтлар ва унинг типлари ҳақида тушунча

DOC 56,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1351159372_22517.doc aнтропоген ландшафтлар ва унинг типлари ҳақида тушунча режа: 1. антропоген ландшафтлар ҳақида тушунча 2. антропоген ландшафтшунослик йўналишинииг вужудга келиши ва шаклланиши 3. антропоген ландшафт типлари ва уларнинг таснифи барча тирик мавжудотлар қатори инсон ҳаётини ҳам атроф-муҳитсиз, табиатсиз тасаввур қилиш қийин. инсон организми кўп жиҳатдан табиий компонентлар ҳаво, сув, ўсимлик, тупроқ, ҳайвонот ва ҳоказолар билан боғлиқ. у табиатдаги модданинг айланма ҳаракати доирасидадир ва унинг қонуниятларига бўйсинади. бундан ташқари инсон онгли мавжудотдир ва у ўз меҳнатини осонлаштириш юқори самарага эришиш учун турли меҳнат куроллардан техника кучидан фойдаланади. у бошқа организмлардан фарқли улароқ ижтимоий мавжудоддир. жамият аъзосидир. шунинг учун унинг ҳаёти биологик омиллардан ташқари кўпгина ижтимоий омиллар билан ҳам белгиланади. инсон бевосита ва билвосита ерга, тупроққа, сувга, ҳавога, ўсимлик ва ҳайвонот дунёсига таъсир этмокда. бу билан у ўз олдига қўйган мақсадларига эришмокда. аммо баъзан ўзи кутмаган, айрим салбий оқибатларинг юзага келишига ҳам сабабчи бўлиб қолмокда. бунда салбий оқибатларнинг баъзилари дунёвий тус олмокда …

аркибида янги бир илмий йўналиш “антропоген ландшафтшунослик” шакллана бошлади. бу йўналишни ҳатто «билимларнинг янги тармоғи» деб атадилар. ҳозирги кунда антропоген ландшафтшунослик йўналишининг асосчиси ф. н. мильков (1973) эканлигини кўпчилик географлар эътироф этяпти. шу соҳада қатор илмий асарлар яратган бу олимнинг фикрича, инсоннинг ҳўжали-гидаги фаолияти натижасида янгидан барпо бўлган ландшафтлар ҳам, инсон таъсирида бирорта компонент тубдан ўзгарган табиий мажмуалар ҳам антро-поген ландшафт ҳисобланиши керак. кейинчалик ф.н. милъков (1986 ) «антро-поген ландшафтлар табиий ландшафтларга ўхшаб тенг аҳамиятли бўлган ком-понентлар тизимидан иборат мажмуалардир. уларнинг энг асосий хусусияти ўз-ўзидан ривожланиш белгиларининг мавжудлигидир» деб ёзган эди. «охрана ландшафтов» изохли луғатида хусусиятлари инсон фаолияти натижасида юзага келган ландшафтлар антропоген ландшафтлардир ва улар ўзининг табиий таърифларини сақлаб қолган тақдирда ҳам ўзида маданий ўсимликлар ўзгарган тупроқ хусусиятлари ер ости ва усти сувлари тартиби кўринишда «антропоген» мазмун касб этган бўлади деб ёзилган. бундай ҳолда ер юзида тарқалган ландшафтларнинг кўпчилигини антропоген ландшафтлар қаторига киритсак бўлади. улар табиий сифатларидан бўлак иккинчи …

афтга айлантириш учун унинг хохлаган бир компонентини ўзгартириш кифоя деб ҳисоблайди. бу фикрнинг асосида компонетларнинг ландшафт ҳосил қилувчи омил сифатидаги аҳамияти тенглидир, деган тассавур ётади. н. а. солнцев (1960) эса ландшафтни ўзгартириш учун албатта унинг геолого-геоморфологик ўзгартирилган бўлиши керак деб ҳисоблайди. бу бир вақтлар н а солнцевнинг ўзи илгари сурган ва компонентларнинг ўзаро тенг кучли эмаслиги, уларнинг ҳосил бўлишида олдинма-кейинлик мавжудлиги ҳамда олдин ҳосил бўлган компонентлар «кучлироқ» (ҳисобланиб кейин ҳосил бўлган компонетларга кўпроқ таъсир кўрсатади, деган фикрнинг давомидир. унинг фикрича геологик ётқизиқлар ва рельеф ёки геолого-геоморфологияси «кучли» компонент, иқлим ва сувлар ўртача кучга эга компонентлар тупроқ, ўсимлик ва ҳайвонот дунёси «кучсиз» компонентлар ҳисобланади. ландшафтлардан халқ ҳўжалиги мақсадларида тўғри ва оқилона фойдаланиш, унинг ифлосланиши ва бузилишининг олдини олиш ёки муҳофаза қилиш билан боғлиқ бўлган муаммоларни тўғри ҳал этиш ландшафтларнинг қайси компонетга асосий етакчи ёки бош ролни ўйнашини тўғри ҳал қилиб олиш мумкин ва принципиал аҳамиятга эгадир. чунки инсон ландшафтга таъсир этаверсаю, …

г ҳар бир таркибида бошқа компонентларга хос бўлган моддалар ҳам иштирок этади. масалан, ландшафтларнинг ҳаво компоненти таркибида атмосфера газларидан ташқари сув буғлари турли чанг зарралари, ўсимлик чанглари микроорганизм-лар ҳам аралашган бўлади. худди шундай ландшафт сувлар таркибида ҳам, ҳаво, эриган, нураган ва ювилган тоғ жинслари, ўсимлик ва ҳайвонот, улар қолдиқларида ва ҳоказоларда учрайди. ландшафт ҳосил қилувчи омиллар ҳақида сўз юритилганда, кўпинча у ёки бу компонентнинг айрим хусусиятлари кўзда тутилганлигини ёки компонент ландшафтда маълум бир куч сифатида иштирок этсагина уни омил деб ҳисоб-лаш ҳолларини кўрамиз. айрим ҳолларда эса ландшафтга ташқаридан бўлади-ган кучларни омил санашади. масалан қуёш радиацияси ернинг гравитация кучи, ернинг ичидан бўладиган тектоник кучлар ҳаво циркуляцияси ва ҳоказо. аслини олганда ландшафтлар жуда кўп турли туман омиллар таъсирида шаклланади. улар ландшафтларда турли сифат ва хусусиятларнинг шакллани-шида турлича аҳамият касб этади. агар ландшафтларнинг шаклланишида маъ-лум бир турдаги омиллар аҳамиятли ҳисобланса, уларнинг табақаланишида ёки ривожланишида бошқа бир турдаги омилдир. ландшафтларнинг ўзгаришида эса яна бир …

айта тиклаш хусусиятининг кучли ёки кучсизлиги ташқи кучлар (шу жумладан ин-сон фаоляти ҳам) таъсирига чидамлилиги ёки чидамсизлиги турли ландшафт-ларда ҳар хил бўлади. шу билан бирга инсон фаолияти ҳам турличадир. маса-лан, инсон ландшафтларга тоғ-кон саноати шароитида бир хил таъсир кўрсатса, шаҳар қурилиш шароитида бошқа хил, дехқончилик, чорвачилик, ўрмон хўжалиги шароитида эса яна бошқачарок таъсир этади. натижада хилма-хил ўзгарган ландшафтлар ҳосил бўлади ва уларни таснифлаш зарурати туғилади. а.г. исаченко (1991) инсон фаолиятининг ландшафтлар таъсири ва унинг назарий муаммолари ҳақида фикр юритар экан инсон томонидан ўзгартирилган ландшафтлар таснифи табиий ландшафтлар таснифига боғлиқ бўлиши лозимли-гини уқтиради ва табиий ландшафтларнинг турли хил таснифларга тадбиқ этиш мумкин бўлган ҳамда ўзгартирилган ландшафтларнинг сифат жиҳатидан анчагина йириклаштирилган бирликларини акс этгирувчи таснифини тавсия этади. ушбу таснифда асосан тўрт гуруҳ ландшафтлар акс эттирилган: 1. шартли ўзгартирилмаган (ибтидоий) ландшафтлар. улар бевосита инсон таъсирига ва хўжаликдаги фаолятига дучор бўлмаган ландшафтлардир. уларда инсон фаолиятининг кучсиз ва билвосита таъсири изларинигина пайқаш мум-кин, холос; 2. …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "антропоген ландшафтлар ва унинг типлари ҳақида тушунча"

1351159372_22517.doc aнтропоген ландшафтлар ва унинг типлари ҳақида тушунча режа: 1. антропоген ландшафтлар ҳақида тушунча 2. антропоген ландшафтшунослик йўналишинииг вужудга келиши ва шаклланиши 3. антропоген ландшафт типлари ва уларнинг таснифи барча тирик мавжудотлар қатори инсон ҳаётини ҳам атроф-муҳитсиз, табиатсиз тасаввур қилиш қийин. инсон организми кўп жиҳатдан табиий компонентлар ҳаво, сув, ўсимлик, тупроқ, ҳайвонот ва ҳоказолар билан боғлиқ. у табиатдаги модданинг айланма ҳаракати доирасидадир ва унинг қонуниятларига бўйсинади. бундан ташқари инсон онгли мавжудотдир ва у ўз меҳнатини осонлаштириш юқори самарага эришиш учун турли меҳнат куроллардан техника кучидан фойдаланади. у бошқа организмлардан фарқли улароқ ижтимоий мавжудоддир. жамият аъзосидир. шунинг учун унинг ҳаёти био...

Формат DOC, 56,0 КБ. Чтобы скачать "антропоген ландшафтлар ва унинг типлари ҳақида тушунча", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: антропоген ландшафтлар ва унинг… DOC Бесплатная загрузка Telegram