iqtisodiy va sotsial geografiyaning asosiy prinsiplari hududiylik va komplekslik

DOC 53,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1351075302_21697.doc iqtisodiy va sotsial geografiyaning asosiy prinsiplari hududiylik va komplekslik reja: 1. iqtisodiy geografiyada hududiylik 2. hududning iqtisodiy va sotsial geografiyadagi ahamiyati. 3. geografiyada kompleks va kompleks yondoshuv. 4. hududiylik va kompleksning foydalanish me`zoni. albatta, har qanday fanning predmeti, ta`rifi uning asosiy tamoyillarini o`zida aks ettirishi shart. chunki o`zining metodologiyasi va metodi, maktabi va yo`nalishi, tadqiqot predmeti va prinsiplariga ega bo`lmagan fan mustaqil fan hisoblana olmaydi. xo`sh, geografiya va shu jumladan, ijtimoiy geografiyaning bosh tamoyillari nimalardan iborat? fikrimizcha, bu yerda turli darajadagi asoslar mavjud, ularning ayrimlari faqat shu fanga tegishli bo`lsa, qolganlari umumilmiy, falsafiy ahamiyatga ega. shubhasiz, geografiya fanining eng birinchi tamoyili uning hududiyligidir. zero, geografiyani hududiy munosabatlarsiz, makon tushunchasisiz tasavvur etib bo`lmaydi. ammo, shu bilan birga, hududga o`ziga xos borliq sifatida turlicha yondashiladi. masalan, muhandislik (yersozlik) hamda rayon planirovkasida ko`proq hududni tashkil etishga e`tibor beriladi. bunda yer maydonining o`zi ma`lum maqsadlar uchun tayyorlanadi. jumladan, uni barcha infrastruktura shaxobchalari bilan …

ofasi o`zining barcha mavjudoti bilan gavdalanadi va bir qarashda u to`la qamrab olinadi. biroq, ko`rib turilgan hududda undagi bor elementlar(yo`l, daraxt, o`y, kishilar, transport va hokazo) yakka-yakka yoki aksariyat holda muayyan hududiiy birlikda bo`ladi. shu jihatdan qaraganda ijtimoiy geografiyaning tadqiqot obyektiga kiruvchi barcha predmetlar turli hududiy majmua shaklini tashkil etadi. chunonchi, qishloq xo`jaligi tarmoqlari - ekinzorlar va chorvachilik yaylovlari, rekreatsiya manzilgohlari, o`rmonzorlar va boshqalar areal (maydon) ko`rinishiga ega. sanoat markazlari va aholi punktlar nuqta yoki tugun, transport yo`llari, gidrografik shaxobchalar esa tasmasimon (chiziqsimon) shaklida ko`zga tashlanadi va huddi shu tarzda xaritada tasvirlanaddi. bu o`rinda bir so`z bilan aytish mumkinki, ijtimoiy geografiya ana shu maydon, chiziq va nuqtalarning joylashuvi, ularning o`zaro va tashqi muhit bilan hududiy munosabatlarini o`rganadi. bundan tashqari, ishlab chiqarishni tashkil etishning hududiy shakli sifatida hududiy ishlab chiqarish majmualari (komplekslari, sanoat tugunlari va rayonlarni), aholining bunday tashkil etish shakllariga esa turli tip yoki yiriklikdagi qishloq va katta-kichik shaharlar, shahar …

amoyili kompleksdir. biroq, bu yerda kompleks ishlab chiqarishning ijtimoiy yoki hududiy tashkil etish shaklini emas, balki masalaga, fan obyekti va predmetiga yondashuv ma`nosini anglatadi. ayni paytda komplekslik geografiya fani uchun alohida usul (metod) ham emas, aksincha, u fanning prinsiplaridan biri bo`lib, uning o`ziga xos va tub mohiyatini ifodalaydi. shu bilan birga, ba`zan «kompleks geografik(yoki iqtisodiy geografik) tadqiqot» iborasi ishlatiladi-ki, nazarimizda, bu ham ortiqcha yoki xatolikdir. chunki, geografik tadqiqot hamma vaqt kompleks bo`ladi, busiz u o`z mohiyatidan ajralib qoladi. ekologik yondashuv asosida ham komplekslik yotadi va bu uni geografik dunyoqarashga juda yoqinlashtiradi. ayrim hollarda «majmuali geografik tadqiqot» ham deyishadi. bu ham uncha to`g`ri bo`lmasa kerak. komplekslik o`rganilayotgan obyektga atroflicha yondashuv, uni aloqadorlikda ko`rishni taqozo etadi. shu ma`noda u tizimli (sistemali) qarashga ham yoqinlashadi. ammo bu tamoyildan to`g`ri va oqilona foydalana olish lozim. aks holda tadqiqot natijasi «har sohadan bir shingil», sayoz, yuzaki va quruq bo`lib, ba`zan o`zi nimani o`rganilishi kerakligi ham …

o`lib qoladi. biz shu paytgacha katta hududni «kichraytirib» o`rgandik. endi esa buning aksi, kichik joyni kattalashtirib, yirik masshtabli tadqiqotlarni o`tkazish muhim ilmiy va amaliy ahamiyat kasb etadi. darvoqe, rivojlangan xorijiy mamlmkatlar (aqsh, yaponiya, germaniya va boshqalar) tajribasi aynan shundan dalolat beradi. bu mamlakatlarda, bizdan farqli o`laroq, asosan mikroiqtisodiy, mikrogeografik yondashuv ustuvor turadi. ehtimol, shuning uchun bo`lsa kerak-tadqiqotlar aniq, puxta va amaliy jihatdan yuqori bo`ladi. to`g`ri, tadqiqot obyekti sifatida kattaroq hududni ham olish mumkin. lekin bunday holda hududning barcha qismini emas, aksincha, muhim muammolarini uning ayrim va turli nuqtalari misolida chuqurroq tahlil qilish va shu negizda o`rganilayotgan obyekt va unga o`xshash joylarga xos bo`lgan umumiy qonuniyatlarni asoslab berish talabga muvofiqdir (rus tilida bunday yondashuvni metod klyuchey yoki metod glubokogo bureniya deb ham aytishadi). shunday qilib, hududiylik va komplekslik geografiya fani uchun o`ta zarur. biroq ular o`z me`yorida bo`lishi kerak. boshqacha qilib aytganda, ushbu yondashuvlar hamma vaqt aniqlik bilan birga olib borilishi …

ya fani uchun sistemadan ko`ra kompleks yaqinroq va an`anaviyroqdir. chunki, geografiyaning o`zi kompleks va komplekslar haqidagi fandir. binobarin, kompleksga kompleks yondoshuv shart va zarur. ammo, yuqorida ta`kidlaganimizdek, komplekslikning chegarasi bo`lishi talab etiladi. gap shundaki, geografiya hududlar, chegaralar to`g`risidagi fan bo`lsada, ba`zan uning o`zini had-hududi, chegarasi yo`q; ayrim hollarda ular razmersiz fanga aylanib qoladi-ki, bu albatta ijobiy emas. shu bois, geografiyaning aosiy kasbiy kasalliklaridan biri bo`lmish aniqsizlikka qarshi kurashish kerak. binobarin, sistemada amaliylik yanada yuqoriroq, zero, har qanday sistema boshqaruv bilan bog`liq, boshqaruv esa ko`rilayotgan obyektning tashkil qilinishini, tik (vertikal) va gorizontal, ichki va tashqi aloqalarni nazarda tutadi. komplekslikda eng muhimi masalani (muammoni) to`g`ri va aniq chegaralash, va tadqiqot doirasini belgilash bo`lsa, sistemada –birlamchi elementni aniqlashdir. chunki, kompleks g`oyasida tarkib uncha ahamiyatli emas, sistema esa hamma vaqt o`zining ichki tuzilishiga, tarkibiga, turli bosqichdagi «sistemalarga» bo`linadi va faqat birlamchi element bunday xususiyatga ega bo`lmaydi. shunday qilib, iqtisodiy va sotsial geografiyada, hududiylik, kompleks …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "iqtisodiy va sotsial geografiyaning asosiy prinsiplari hududiylik va komplekslik"

1351075302_21697.doc iqtisodiy va sotsial geografiyaning asosiy prinsiplari hududiylik va komplekslik reja: 1. iqtisodiy geografiyada hududiylik 2. hududning iqtisodiy va sotsial geografiyadagi ahamiyati. 3. geografiyada kompleks va kompleks yondoshuv. 4. hududiylik va kompleksning foydalanish me`zoni. albatta, har qanday fanning predmeti, ta`rifi uning asosiy tamoyillarini o`zida aks ettirishi shart. chunki o`zining metodologiyasi va metodi, maktabi va yo`nalishi, tadqiqot predmeti va prinsiplariga ega bo`lmagan fan mustaqil fan hisoblana olmaydi. xo`sh, geografiya va shu jumladan, ijtimoiy geografiyaning bosh tamoyillari nimalardan iborat? fikrimizcha, bu yerda turli darajadagi asoslar mavjud, ularning ayrimlari faqat shu fanga tegishli bo`lsa, qolganlari umumilmiy, falsafiy ahamiyatga e...

Формат DOC, 53,0 КБ. Чтобы скачать "iqtisodiy va sotsial geografiyaning asosiy prinsiplari hududiylik va komplekslik", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: iqtisodiy va sotsial geografiya… DOC Бесплатная загрузка Telegram