landshaftlar geokimyosi va geofizikasi

DOC 39.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1351067874_21387.doc landshaftlar geokimyosi va geofizikasi reja: 1. landshftlar geokimyosi va geofizikasining vujudga kelishi 2. landshaftlar geokimyosi з. landshaftlar geofizikasi xx- asrning o`rtalariga kelib geokimyo, biokimyo, geofizika, biofizika, biogeokimyo kabi fanlar ko`plab yangi bir ilmiy yo`nalish sifatida shakllana boshladi. bu yo`nalishning asosiy xususiyati landshaftshunoslikning tekshirish obyektini geokimyoning tadqiqot usullari bilan o`rganishdadir. landshaftlar geokimyosining yetakchi g`oyalarini shakllanishi 1940-50 yillarda bosilib chiqqan b.b.polinovning qator maqolalari bilan bog`liqdir. geokimyo fanining asoschisi v.i.vernadskiy ham b.b.polinov ham aslida v.v.dokuchayevning ilmiy mataktabi namoyondalari bo`lgan taniqli olimlardandir. «geokimyoviy landshaft» tushunchasining muallifi b.b.polinov dokuchayevning tabiat zonalari xaqidagi ta`limoti hamda v.i.vernadskiyning tirik organizmlarining geologik ahamiyati haqidagi ta`limoti asosida landshaftlar geokimyosining metodologiyasini yaratdi. landshaftlar geokimyosining yangi iliy yo`nalish sifatida keyingi taraqqiyoti asosan b.b.polinovning shogirdlari a.i.perelman va m.a.glazovskayalarning nomlari bilan bog`liqdir. ularning tashabbusi bilan moskva davlat universitetida yangi kurs «landshaftlar geokimyosi» o`qitila boshlandi va yangi kafedra ochildi. 1960-80 yillar oralig`ida ko`plab ilmiy markazlar va oliy o`quv yurtlarida landshaftlar geokimyosining nazariy va amaliy …

y vazifalaridan biri landshaftlar orasida, ularning komponentlari orasida hamda morfologik qismlari orasida yuz beradigan kimyoviy jarayonlarni kimyoviy unsurlarni ko`chib yurishi tarqalishi va jamlanishlaridan iboratdir. modda va kimyoviy unsurlarning almashinishi landshaftlarning hosil bo`lishi tuzilishi maxsus faoliyati va taraqqiyoti kabi muhim xususiyatlarini belgilab beradi. landshaftlardagi kimyoviy unsurlarni migratsiyasi asosan ichki omillar (unsurlarning o`z kimyoviy xususiyatlari qattiqligi, eruvchanligi, havoga uchuvchanligi kabi) hamda tashqi omillar ya`ni harorat, bosim kabi ladshaftlardagi tabiiy geografik sharoit bilan bog`liqdir. landshaftlardagi kimyoviy unsurlar migratsiyasi juda xilma xil bo`lib, materiya harakatining shakliga bog`liq holda turli xil bo`lishi mumkin. masalan mexanik migratsiya, fizik-kimyoviy migratsiya, biogen migratsiya, texnogen migratsiya kabilar bo`lib, landshaftlarda ularning salmog`i yoki roli turlicha bo`ladi. unsurlarning migratsiyasi qaysi shakli nomoyon bo`lishiga qarab, yer yuzida uch xil landshaftlarni ajratish mumkin: 1. abiogen landshaftlar kimyoviy unsurlarning mexanik va fizik va kimyoviy migratsiyasi tavsiflanadi. 2. biogen landshaftlar kimyovyy unsurlarni biogen migratsiyasi ustunligi bilan tavsiflanadi. 3. madaniy landshaftlar yoki texnogen landshaftlar kimyoviy unsurlarn …

t qobig`ining tuzilishi va rivojlanishida tirik modda hali belgilovchi kuch emas edi. biogen bosqich asosan poleozey, mezozoy va kaynozoyning katta qismini o`z ichiga olib, taxminan 570 ming yil davom etgan va landshaft qobig`ining rivojlanishida organik hayot bosh omil bo`lib qoladi. antropogen bosqich bundan qariyb 40 ming yil avval boshlanib landshaft qobig`i rivojlanishida insonning ta`siri kuchayganligi bilan tavsiflanadi. landshaftlar taraqqiyotidagi eng muhim geokimyoviy omillardan biri tirik moddadir. tirik modda deganda faqat birgina tirik organizm emas, ularning barchasi birgalikda olingani nazarda tutiladi. har bir alohida organizmning bajaradigan geokimyoviy ishi nihoyatda kuchsiz yoki yo`q darajada bo`lib faqat biosferadagi son sanoqsiz organizmlariing hammasi birgalikda va juda uzoq davrlar mobaynida juda katta geokimyoviy kuch sifatida o`rin tutishi mumkin. tirik modda o`zida kimyoviy unsurlarni mujassamlashtiribgina qolmay, balki o`z yashash jarayonida ularning migratsiyasiga katta ta`sir ko`rsatadi fotosintez natijasida tirik moddani hosil bo`lishi shart sharoitlarini o`rganish landshaftlar geokimyosining asosiy vazifalaridan yana biridir. tirik modda massaning landshaft qobig`ida taqsimlanishi …

aganda, sayyoramizdagi tirik modda massasi 6,25*1012 tonnaga teng bo`lib, uning 40 foizi mutloq quruq moddaga to`g`ri keladi. organik modda esa o`z navbatida parchalanib kimyoviy unsurlar birikmalariga aylanadi va natijada o`zidan energiya chiqaradi. mineral birikmalarning yashil o`simliklar orqali energiyasi boy bo`lgan murakkab moddaga aylanishi bir tomondan uning parchalanib yana mineral bi-rikmalarga aylanishi, ikkinchi tomondan bir-biriga qarama-qarshi jarayonlar bo`lib, kimyoviy unsurlarning biologik aylanishini tashkil qiladi. kimyoviy unsurlarning biologik aylanishi ham suvning aylanishi kabi miqyosi jihatidan katta (dunyo miqyosida) va kichik.masalan, tuproq qatlami-ning o`zida biror landshaft fatsiya va hokazolar doirasida bo`ladi. har bir kichik aylanishlar dunyo miqyosidagi aylanishning alohida shaxobchalari bo`lib, ular orasida o`zaro ta`sir bo`lib turadi. bu ta`sir o`z navbatida dunyo miqyosi-dagi aylanishga madad berib, uni rivojlantirib turadi. shuning uchun kimyo-viy unsurlarning aylanishi butun va yaxlit jarayon desa bo`ladi tabiatdagi turli aylanishlar sababli tirik modda doimo o`zini o`zi yangilab turish xususiyatiga ega bo`ladi. o`z hayot yulini tugallagan organizmlar o`rnini yangi avlod vakillari …

almashinishining bir shaklidir. albatta, biologik aylanish va kimyoviy unsurlarni migratsiyasi turli tabiat zonalarida turlicha kechadi. masalan namtropik o`lkalar landshaftlar-da, bu jarayon ancha jadal ro`y beradi. u yerlarda har yili juda katta miqdorda biomassa hosil bo`ladi va mo`tadil iqlim zonalaridagidan 4-5 marotaba ko`p bo`ladi. dasht zonasida yog`in sochin nisbatan kam bo`lganligi uchun kimyoviy moddalarni migratsiyasi ancha sust boradi. dasht zonasida o`rmon zonasidagiga nisbatan 9-10 marta kam biomassa to`planadi. cho`l zonasida esa bundan ham kam biomassa hosil bo`ladi. landshaftlar biofizikasi ham landshaftlar geokimyosi kabi landshaftshunoslikning bir tarmog`i yoki bir qismi hisoblanadi. landshaftlar geofizikasi landshaftlarga xos bo`lgan eng umumiy fizik xossadir. jarayonlar va hodisalarni o`rgatadi. uning asosiy vazifalaridan biri landshaftlardagi fizik xossa jarayon va hodisalarning o`zaro aloqadorlik va bog`liqlik hamda qonuniyatlarini aniqlashdan iboratdir. landshaftlarni o`rganishda geofizik tadqiqot usullaridan foydalanish landshaftlarning hozirgi holatiga, dinamikasiga xos bo`lgan xususiyatlarnni aniqlashda yaxshi natija beradi., bu esa o`z navbatida kuzatib turish, muhofaza qilish va oqilona foydalanish masalalarini hal …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "landshaftlar geokimyosi va geofizikasi"

1351067874_21387.doc landshaftlar geokimyosi va geofizikasi reja: 1. landshftlar geokimyosi va geofizikasining vujudga kelishi 2. landshaftlar geokimyosi з. landshaftlar geofizikasi xx- asrning o`rtalariga kelib geokimyo, biokimyo, geofizika, biofizika, biogeokimyo kabi fanlar ko`plab yangi bir ilmiy yo`nalish sifatida shakllana boshladi. bu yo`nalishning asosiy xususiyati landshaftshunoslikning tekshirish obyektini geokimyoning tadqiqot usullari bilan o`rganishdadir. landshaftlar geokimyosining yetakchi g`oyalarini shakllanishi 1940-50 yillarda bosilib chiqqan b.b.polinovning qator maqolalari bilan bog`liqdir. geokimyo fanining asoschisi v.i.vernadskiy ham b.b.polinov ham aslida v.v.dokuchayevning ilmiy mataktabi namoyondalari bo`lgan taniqli olimlardandir. «geokimyoviy landshaft» tushunc...

DOC format, 39.0 KB. To download "landshaftlar geokimyosi va geofizikasi", click the Telegram button on the left.

Tags: landshaftlar geokimyosi va geof… DOC Free download Telegram