alisher navoiy 10 - sinf

PPT 11.5 MB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1643311135.ppt название презентации alisher navoiy (1441–1501) 10-sinf adabiyot darsligi asosida 7-mavzu: xv asrning ikkinchi yarmi ijtimoiy-siyosiy hayotdagi nisbiy ko‘tarilishlar yuz beradi. bu davrda temuriylar siyosatining o‘ziga xos qirralari yanada ko‘proq namoyon bo‘la boshlaydi. amir temur boshlab bergan buyuk rivojlan ish davom ettirildi. endilikda hoki miyat tepasida temurning farzandlari, nabiralari hukmronlik qilis hardi. andijon, toshkent, xo‘jand, sayram, turkiston, samar qand, buxoro, qarshi, hisor, qunduz, marv shaharlari rivojlandi. ayniqsa, husayn boyqaro zamonida hirot gullab-yashnaydi. ulug‘bek zamonida samarqandda ilm-fan nihoyatda yuksaldi, o‘zbek fanining dunyoga yoyilishida bu davr o‘ziga xos o‘rin tutadi. xususan, aniq fanlar rivoji, ayniqsa, matematika, astronomiyadagi yutuqlar salmoqli bo‘ldi. birgina ulug‘bek observatoriyasining yutuqlari natijasida 1018 ta yulduzning holati o‘rganildi. ma’lum bo‘lishicha, yulduzlarning o‘rnini belgilashdagi aniqlik hozirgi zamon yutuqlari bilan deyarli uyg‘un keladi. ulug‘bekning otasi shohruh mirzo qurdirgan kutubxona salmog‘i va boyligiga ko‘ra ham o‘z zamonasida tengsiz edi. samarqandda bibixonim, shohizinda, ulug‘bek madrasasi, amir temur maqbarasi, ulug‘bek rasadxonasi o‘sha davr me’morc hiligining …

m katta iqtidor egasi, yirik salohiyatli ijodkor edi. alisher navoiy maqbarasi (hirot) bu davrda abdurahmon jomiy va alisher navoiylar ijodi jahon adabiyotining eng porloq namunalari sifatida e’tirof etildi. badiiy ijodning ikki tilda yaratilishi ham shu davrning muhim xususiyatlaridan edi. navoiy, bobur mirzo, husayn boyqaro, sulton ahmad mirzo (1451–1494) singari ijodkorlar ikki tilda she’rlar yaratgan. zullisonaynlik an’anasi ham navoiy timsolida o‘zining oliy cho‘qqisiga ko‘tarildi. alisher navoiy boshchiligidagi adabiy harakat turkiy til mavqeyi uchun qattiq kurash olib bordi va bu borada olamshumul g‘alabalarni qo‘lga kiritdi. alisher navoiy faqat o‘zbek emas, balki butun turkey xalqlar adabiyoti, jahon xalqlari adabiyoti tarixidagi eng noyob hodisalar silsilasiga mansub bo‘lgan buyuk shaxsdir. u qoldirgan merosning soni va hajmigagina emas, balki ularning mazmun va yuksak badiiyatiga ko‘ra ham tengsiz adibdir. navoiyning kichik zamondoshi zahiriddin muhammad bobur buni juda muxtasar tarzda ifodalab bergan: «alisherbek naziri yo‘q kishi erdi. turkiy til bila to she’r aytibturlar, hech kim oncha ko‘p va …

i ravshan vujudlari bilan bezagan va bezab turgan olim va shoirlardan ko‘plarining ba’zi sifatlaridan va ahvollaridan bayon qiladi», – deb bildiradi xondamir. asar 8 majlisdan iborat: dastlabki majlislar xronologik tartibda, ya’ni vaqtning qadimdan shoirning zamonasigacha bo‘lgan yo‘nal ishi qamrovida olingan. keyingi majlislarda ijodkorlarning yashash joylariga ko‘ra tuzilgan, ya’ni bunda min taqaviy (geografik) tamoyil amal qilgan. yettinchi majlis temur va temuriylarga, sakkizinchi majlis esa birgina husayn boyqaroga atalgan. asar faqat adiblarning hayoti va ijodiga oid materiallar bilan cheklanib qolmagan. unda adabiyot nazariyasi, she’r san’atlari, madaniy hayot voqealari ham o‘ziga xos tarzda aks etgan. ayrim maqolalarda adiblarning shaxsiy fazilatlari, alohida xususiyatlari ham ochib berilgan. masalan, mashhur shoir yahyo sebak haqida shunday deydi: «xuroson mulkining rangin fozili erdi, ko‘p ulum va fununda mohir erdi. sanoe’ va aruz fanida barcha el ani musallam tutar erdi... bu faqir aruz fanida vosita bila mavlononing shogirdimen». biz navoiyning aruz ilmini darvesh mansurdan o‘rganganligini yaxshi bilamiz. darvesh mansur …

arkim, maktabg‘a boribmusen? dedimkim: boribmen. dedilarki, ne yergacha o‘qibsen? dedimkim, «taborak» surasig‘acha. dedilarkim: bu jamoa atfoli (bolalari)din biz tilaganda, sen kelib biz bila oshno bo‘ldung. sening uchun fotiha o‘quli (o‘qiylik) deb o‘z fotihalarig‘a musharraf qildilar. hamul zamon faqirning volidi (otasi) va ul xayl ulug‘lari kelib, mavlono xizmatida anvoyi niyozmandlig‘lar (iltijo va iltifotlar) qilg‘ondin so‘ngra, faqirg‘a andoq shuur hosil bo‘ldi angakim, «ne kishi erkandurlar». navoiy aruz ilmiga bag‘ishlab «mezon ul-avzon» degan asar ham yozgan. unda aruz vazning mohiyati, tuzilishi, bu vaznning turlari, juzv va ruknlari, bahrlari haqida ma’lumot beradi. bu asarida tuyuq, qo‘shiq, chinga (yor-yor), muhabbatnoma, aruzvoriy, turkiy singari she’riy shakl va janrlar haqida ham ma’lumot beradi. xondamir qayd etganiday: «haqiqatan, ul hazratning she’r nozikliklari to‘g‘risida mahoratlarining ko‘pligi bu risoladan anglanadi. chunki o‘tmishdagi shoirlar sezgilarining nuri tushmagan bir qancha maqbul bahrni aruz doirasiga qo‘shganlarki, u qimmatli nusxa mutolaa qilinsa, bu nukta ma’lum bo‘ladi». navoiy muammo haqida «mufradot» nomli bir asar ham …

n holda bayon etadi. buning uchun u fors-tojik tilini jalb etadi. biroq biror o‘rinda ham u xolislikdan chekinmaydi. adib turkiy tildagi yuzta fe’lni keltirib, ularning ma’nosini anglatadigan so‘zlarn ing fors tilida mavjud emasligini ko‘rsatadi. yoki so‘z ma’nolari orasidagi tafovutlarga alohida urg‘u beradi. asarda yig‘lamoq fe’lining eng baland va doimiy ma’nosi qayd etiladi. uning yonidagi yig‘lamsinmoq fe’lida esa ma’noning oza yishi hisobiga yangilanishi aks etadi. ingramoq va singramak ham yig‘lash ma’nosini beradi. faqat ularda «dard bila yashurun ohista yig‘lamoq» ma’nosi ustunroq. siqtamoq esa «yig‘lamoqda mubolag‘adur». turkiylarda «biyik un bila», ya’ni qattiq tovush chiqarib yig‘lash ham bor. bunga o‘kurmak deyiladi. adib fikrini davom ettirib shunday yozadi: «chun o‘kurmak muqobalasida forsiy tilda lafz yo‘qtur».

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "alisher navoiy 10 - sinf"

1643311135.ppt название презентации alisher navoiy (1441–1501) 10-sinf adabiyot darsligi asosida 7-mavzu: xv asrning ikkinchi yarmi ijtimoiy-siyosiy hayotdagi nisbiy ko‘tarilishlar yuz beradi. bu davrda temuriylar siyosatining o‘ziga xos qirralari yanada ko‘proq namoyon bo‘la boshlaydi. amir temur boshlab bergan buyuk rivojlan ish davom ettirildi. endilikda hoki miyat tepasida temurning farzandlari, nabiralari hukmronlik qilis hardi. andijon, toshkent, xo‘jand, sayram, turkiston, samar qand, buxoro, qarshi, hisor, qunduz, marv shaharlari rivojlandi. ayniqsa, husayn boyqaro zamonida hirot gullab-yashnaydi. ulug‘bek zamonida samarqandda ilm-fan nihoyatda yuksaldi, o‘zbek fanining dunyoga yoyilishida bu davr o‘ziga xos o‘rin tutadi. xususan, aniq fanlar rivoji, ayniqsa, matematika, astronomiy...

PPT format, 11.5 MB. To download "alisher navoiy 10 - sinf", click the Telegram button on the left.

Tags: alisher navoiy 10 - sinf PPT Free download Telegram