alisher navoiy hayoti va ijodi

PPTX 23 sahifa 3,1 MB Bepul yuklash

23 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 3,1 MB

Fayl turi PPTX

Sahifalar 23

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 23

alisher navoiy hayoti va ijodi alisher navoiy hayoti va ijodi alisher navoiy 1441-yil 9-fevralda xuroson o‘lkasining poytaxti hirotda tug‘ildi. zamondoshlari uni «nizomiddin mir alisher» deb ulug‘laganlar. «nizomiddin» — din nizomi deganidir. ko‘pincha, mansab egalariga nisbatan aytilgan «mir» — amir demakdir. chunki u husayn boyqaro saroyidagi eng nufuzli amir bo‘lgan. alisher bolalikdan ma’rifatli oila muhitida tarbiya topdi. navoiyning otasi g‘iyosiddin muhammad (uni «g‘iyosiddin kichkina» ham der edilar) temuriylarga yaqin amaldorlardan bo‘lib, o‘z davrining obro‘li va ma’rifatli kishilaridan sanalgan. adabiyotshunos davlatshoh samarqandiyning yozishicha, u o‘g‘li alisherning tarbiyasiga, kelajakda fazilatli odam bo‘lib yetishmog‘i uchun astoydil harakat qilgan. onasi kobul amirzodalaridan shayx abusaid changning qizi bo‘lgan. bo‘lajak shoirning tog‘alari mir said (mirsayid) kobuliy yaxshi shoir, muhammad ali g‘aribiy shoir, sozanda va xattot edilar. alisher oilada uchinchi yoki to‘rtinchi farzand bo‘lib, maktabda bo‘lajak sulton husayn boyqaro bilan birga o‘qidi. u yerda savod chiqardi, she’r o‘qish va yod olish, she’r bitishga bolalikdan havas uyg‘ondi. kichik maktab …

2 / 23

lda taft shahrida alisher mashhur tarixchi sharafiddin ali yazdiy bilan uchrashadi, tiyrak va aqlli bolakayning zukkoligidan mamnun bo‘lgan keksa olim uning haqqiga duolar qiladi. xalq orasidagi «ulug‘lar duosi qabul bo‘ladi» degan naql bejiz emas. alisherlar xonadoni 1451-yilda hirotga qaytadi. ko‘p o‘tmay, taxtga abulqosim bobur mirzo o‘tiradi. alisherning otasi g‘iyosiddin muhammad sabzavorga hokim qilib tayinlanadi. alisher esa, o‘qishni davom ettiradi. 1453-yilda alisherning otasi g‘iyosiddin muhammad vafot etdi. alisher abulqosim bobur xizmatiga kirdi. avval sabzavorda, so‘ng mashhadda yashadi. ikki maktabdosh do‘st — husayn va alisher yana birga bo‘ldilar. bu yillar ham yosh alisher uchun o‘qish va bilim egallash yillari bo‘ldi. she’rga mehr alisherni ijodga undadi. u 7-8 yoshlaridan she’r yoza boshladi. o‘zbekcha she’rlariga «navoiy», forscha she’rlariga «foniy» taxallusini qo‘ydi. o‘smirlik davrlarida alisher o‘qishda va yozishda tinim bilmas, she’r mutoalasidan charchamas edi. «muhokamat ul-lug‘atayn» asarida o‘zining yoshlik chog‘ida mashhur o‘zbek va fors shoirlari nazmidan 50 ming bayt (100 ming misra) she’rni yod bilganini …

3 / 23

poytaxt qilgan bu ko‘hna shahar uning hayotida o‘chmas iz qoldirdi. bu yerda o‘z davrining yetuk olimlaridan, xususan, shu kungacha asarlari islom olamida mo‘tabar sanalib kelayotgan fazlulloh abulays samarqandiydek allomadan saboq oldi. keyinchalik bu shaharni o‘z asarlarida «firdavsmonand» (jannatmisol) deb ta’rif etdi. bu yerda shoir sifatida juda katta shuhrat topa bordi. bir devonga yetib ortadigan asarlari bo‘lishiga qaramay, kamtarlik tufayli bo‘lsa kerak, o‘zi tartib bermaganligi uchun 1465-1466-yillarda uning muxlislari she’rlarini to‘plab, «devon» tuzdilar. bu kitob bugungi kunda shartli ravishda «ilk devon» deb nomlanadi. 1469-yilda hirot taxtiga husayn boyqaro chiqadi va samarqandga xat yo‘llab, alisher navoiyni o‘z yoniga chaqirib oladi. davlat ishlariga jalb etadi, avval muhrdor, so‘ng vazir qilib tayinlaydi. muhrdor — davlat hujjatlarini rasmiylashtiruvchi amaldor. 1487-1488-yillarda astrobodga hokimlik qildi. husayn boyqaro hokimiyat ishlarida navoiyning aql va sadoqatiga tayanib ish ko‘rdi. uning qarshiligiga qaramasdan, shoirni yuqori martabalarga tayinladi. buyuk shoir «amiri kabir» (ulug‘ amir), «amir ul-muqarrab» (podshohga eng yaqin amir) unvonlariga musharraf …

4 / 23

i. bu insoniyat tarixida kamdan kam uchraydigan hodisa edi: qudratli davlatning shavkatli podshohi bir shoirga jilovdorlik qilsa. mazkur hodisa ayni paytda husayn boyqaroning ma’nan yuksak, ma’rifatli va haqiqatpesha hukmdor bo‘lganligining dalilidir. navoiy «hayrat ul-abror» dostonida bejiz uni shoh g‘oziy deya ulug‘lamagan edi. navoiy fanning bir necha sohalarida qalam tebratib, zabar-dast olim ekanligini ham isbot etdi. o‘tmish mavzusida «tarixi mulki ajam» («ajam, ya’ni arab bo‘lmagan mamlakatlar tarixi»), «tarixi anbiyo va hukamo» («payg‘ambarlar va donishmandlar tarixi») asarlarini yozgan. turkiy adabiyotshunoslikda ham uning alohida o‘rni bor. aruzga doir «mezon ul-avzon» («vaznlar o‘lchovi»), tazkirachilikka oid «majolis un-nafois» («nafis majlislar») kabi asarlar yaratdi. bular o‘zbek (turk) tilida shu sohalardagi birinchi asarlar edi. buyuk shoir tilshunoslik bilan ham qiziqdi. lug‘atshunoslikka oid «sab’atu abhur» («etti dengiz») nomli kitob yozdi. ayniqsa, «muho-kamat ul-lug‘atayn» («ikki til muhokamasi») asarida turk (o‘zbek) va (fors) tillarini solishtirib, o‘z ona tilining tuganmas imkoniyatlarini ilmiy asoslab berdi. navoiy 1490-yillarda adabiyotimiz tarixidagi yana bir katta …

5 / 23

da: "dor-ush-shifo"dir. shifoxona tarkibida kattagina dorixona ham bo‘lgan. xondamir mazkur shifoxona haqida: "kishilar zarur dori-darmonlarni hamma vaqt o‘sha joydan topib keladilar", - deb yozadi. bino yonida «kavsar misol hovuz» bo‘lgan. bemorlar uchun dori-darmonlar, yeyish uchun oziq-ovqatlar tekin bo‘lgan. samarqand bilan dorushshifo o‘rtasidagi aloqalar haqida ma’lumotlar saqlangan. ko‘p bemorlar samarqanddan shu yerga kelib davolanganlar. bu esa undagi tabiblarning katta shuhratga ega ekanini ko‘rsatadi. navoiy o‘rta asr sharq tabobatining quyoshi abu ali ibn sinoni o‘zining "hayrat ul-abror" asarida aql ramzi, ya’ni "aliyi fikrat" deb ulug‘laydi. mir abdulavvalning mavlono qosim bilan birga samarqanddan hirotga, navoiyga yozgan maktubida ham samarqandda vabo va o‘lat tarqalgani va bunda hirotdan olingan mordoru (ilondan tayyorlangan davo) yaxshi ta’sir qilgani haqida so‘z ketadi. navoiyga yuborilgan maktubda mavlono fazlullohning ko‘z kasalligi haqida so‘z ketadi va unda shunday deyiladi: «bir yilga yaqin bo‘ldiki, bir illat ularni parishonxotir qilmoqda, bu tomonlarda ularni davolashga qurbi yetadigan ishonchli ko‘z tabibi (qahhol) topilmaydi. zarurat tufayli …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 23 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"alisher navoiy hayoti va ijodi" haqida

alisher navoiy hayoti va ijodi alisher navoiy hayoti va ijodi alisher navoiy 1441-yil 9-fevralda xuroson o‘lkasining poytaxti hirotda tug‘ildi. zamondoshlari uni «nizomiddin mir alisher» deb ulug‘laganlar. «nizomiddin» — din nizomi deganidir. ko‘pincha, mansab egalariga nisbatan aytilgan «mir» — amir demakdir. chunki u husayn boyqaro saroyidagi eng nufuzli amir bo‘lgan. alisher bolalikdan ma’rifatli oila muhitida tarbiya topdi. navoiyning otasi g‘iyosiddin muhammad (uni «g‘iyosiddin kichkina» ham der edilar) temuriylarga yaqin amaldorlardan bo‘lib, o‘z davrining obro‘li va ma’rifatli kishilaridan sanalgan. adabiyotshunos davlatshoh samarqandiyning yozishicha, u o‘g‘li alisherning tarbiyasiga, kelajakda fazilatli odam bo‘lib yetishmog‘i uchun astoydil harakat qilgan. onasi kobul amirzodalar...

Bu fayl PPTX formatida 23 sahifadan iborat (3,1 MB). "alisher navoiy hayoti va ijodi"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: alisher navoiy hayoti va ijodi PPTX 23 sahifa Bepul yuklash Telegram