o'zbek bolalar adabiyoti yaratilishi

DOCX 8 pages 21.8 KB Free download

8 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 21.8 KB

File type DOCX

Pages 8

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 8

xx asrning arafasi va boshlarida o‘zbek bolalari uchun ixtisoslashgan maxsus badiiy adabiyot yaratish harakati shu tariqa yuzaga kelib, izchil tusga kira boshlagach, sirojiyning “bolalar adabiyoti to‘g‘risida bir fikr” (“maorif va o‘qitg‘uvchi” jurnali, 1921-yil, 3-son, 30-31-b.), “qizil o‘zbek matbuotida bolalar adabiyoti” (“zarafshon” gazetasi, 1924-yil 21-iyun, 157-son), zarif bashirning “bolalar adabiyoti kerak” (“turkiston” gazetasi, 1923-yil, 27-aprel), g‘ozi olim yunusovning “bolalar adabiyoti haqida” (“maorif va o‘qitg‘uvchi” jurnali, 1925-yil, 3-son), shokir sulaymonning “bolalar adabiyoti nashr qilish kerak” (“qizil o‘zbekiston” gazetasi, 1926- yil, 30-sentabr, 224-son) maqolalarida yigirmanchi yillar bolalar adabiyoti oldida turgan muhim vazifalar xususida fikr yuritilgan. nihoyat, bolalar adabiyotiga avvalo, shu olam vakillari uchun maxsus yaratilgan asarlar sifatida qarash an’anaga aylandi. bunda, jahon va rus bolalar adabiyotining ilg‘or an’analari, boy tajribalarining ta’siri ham katta bo‘ldi. nihoyat, bolalar olami va qiziqishlari, yosh xususiyatlari, didi va tiliga mos, tafakkuri va tasavvuriga xos tarzda yaratilgan badiiy ijod namunalari alohida yo‘nalishni tashkil etish darajasiga erishadi. shuni alohida ta’kidlash …

2 / 8

ari nashr qilinganini qayd etadi. bunda munavvarqori abdurashidxonovning “adibi avval”(1907), “adib us-soniy” (1909), serikboy oqayevning “xrestomatiya, ya’ni terma kitob” (1911), qori usmon ibn abduxoliq shoshiyning “ta’limi avval”(1910), mulla g‘ulomiddin akbariy(kabirzoda)ning “ta’limi soniy”(1912), abduvahob ibn abdullo ho‘qandiyning “tahsili alifbo” (1912), muhammadjon rasuliyning “bolalar bog‘chasi” (1915), muhammadamin faxriddinovning “rahbari soniy” (1916) singari alifbo va o‘qish kitoblari, nihoyat, abdulla avloniy va hamza hakimzoda niyoziy darsliklarini birma-bir sanab o`tadi. ularning umumiy xususiyatlari haqida esa: “yuqorida nomlari zikr etilgan alifbo va o‘qish kitoblari deyarli to‘lig‘icha badiiy matnlardan tashkil topgani sababli ularni istisnosiz, badiiy adabiyot namunalari sifatida ham tadqiq etish joiz”,– degan mulohazani ilgari suradi. hamchunin, bu tipdagi kitoblarning paydo bo‘lishini o‘zbek bolalar adabiyotidagi haqiqiy tug‘ilish, deb hisoblaydi olim (ta’kid bizniki – o.s.,r.b., b.j.).22 bunday e’tirofni yana bir manba tasdiqlaydi: “10-yillarning boshida (1910- yillar – o.s., r.b., b.j.), – deb yozadi b. qosimov, – bemalol aytish mumkinki, yangi adabiyot shakllanib ulgurgan edi. bu borada 1901-yilda chop …

3 / 8

i. munavvarqori abdurashidxonov (1878-1931). abdulla avloniy – islohotchi pedagog va bolalar shoiri (1878-1934) har g‘amning poyoni bordir, har alamning oxiri, har zimistonning bahori, har xazonning oxiri. mеn a.avloniyning: “tarbiya biz uchun yo hayot, yo mamot, yo najot, yo halokat, yo saodat, yo falokat masalasidir”, - dеgan fikrini mushohada qilaman. buyuk ma'rifatparvarning u so’zlari asrimiz boshida millatimiz uchun qanchalar muhim va dolzarb bo’lgan bo’lsa, hozirgi kunda biz uchun bunchalik, balki undan ham ko’ra muhim va dolzarbdir. ” ( i.karimov) и.а.каримов xix asr oxiri xx asr boshidagi o‘zbek milliy madaniyatining atoqli ma’rifatparvarlaridan biri abdulla avloniydir. adib hayoti va ijodi sho‘ro davrida izchil o‘rganilmadi. istiqlol yillaridagina uning serqirra ijodi va faoliyatiga xolis baho berildi. natijada, abdulla avloniy ma’rifatparvar shoir va adib, islohotchi pedagog, dramaturg, o‘zbek matbuoti inkishofi, jadidchilik harakati namoyandasi, davlat va jamoat arbobi sifatida qayta tanildi. bunda, soha tadqiqotchilari, xususan, b.qosimov, n.karimov, r.barakayev kabi olimlarning hissasi kattadir. addulla avloniy arab va fors …

4 / 8

ara. siz-da kitoblarni oling shavq ila, tez yuguring, ilm yo‘lin gezlara. she’rda tong otishi, uyqudan uyg‘onish vaqti yetganligi o‘z ma’nosidan tashqari, ramziy ma’no ham tashiydi. avvalo, erta tong quyoshi shiringina uxlab yotgan kichkintoy o‘g‘il-qizlarni nurlari bilan erkalab uyg‘otarkan, ularni tong qushlaru – chug‘urchuqlar, bolari-yu buzoqlardan andaza olishga, ularning kundalik “mashg‘ulot”lari bor bo‘lgani kabi o‘quvchilar ham kitob-daftarini qo‘lga olib, ilm yo‘lini izlashga borishlari lozimligi uqdiriladi. shuningdek, she’r mazmunidan gunash-quyosh hurlik va ozodlik ramzi, uyqu esa jaholat, g‘aflat timsoli bo‘lib, bolalar uyg‘onishga, o‘zligini anglashga da’vat etilayotir, degan ma’no ham anglashiladi. shu sababli shoirning “ikkinchi muallim” darsligidan joy olgan “maktab” she’rida yosh avlod – maktab o‘quvchilariga shunday murojaat qilinadi: maktab berur qur’on siza, maktab berur iymon siza, maktab berur huron siza, g‘ayrat qilub o‘qing, o‘g‘lon! maktabdadur ilmu kamol, maktabdadur husni jamol, maktabdadur milliy xayol, g‘ayrat qilub o‘qing, o‘g‘lon! shundan ham ko‘rinaduki, avloniy she’rda o‘z qarashlarini ham singdira olgan. she’r barmoq vaznida yozilgan bo‘lib, …

5 / 8

bolalik ramzi ham teran ifodalangan. aniqrog‘i bu ta’riflarning barchasi yaxlit holda bolalik timsolini oydinlashtiradi. zotan, maktab 117 va bola (o‘g‘lon) obrazi she’r davomida egizak tushuncha sifatida yangraydi, go‘yo. shu tariqa, maktabning barcha mo‘jizalari, chunonchi, doruladab (odob-axloq uyi), ollohning ehsoni, ajib gulzor singari o‘ziga maftun qilishi, dur-u gavhar manbai, jannat eshigini ochuvchi, jaholatdan yiroqligi (qo‘yingchi, yigirma yetti sifati) kabilar bola tafakkurida yangi olam yarata oladi. shoir bu she’rida ma’naviy san’atlardan tansiq us-sifotdan keng foydalangani oydinlashadi. hamza hakimzoda – ma’rifatparvar bolalar shoiri (1889-1929) ilmning ahamiyatini, inson hayotida ma’rifat tutgan yuksak maqomni tasvirlashga yo‘naltirilgan adabiyot ma’rifatchilik adabiyoti hisoblanadi. o‘zbek adabiyotida juda qadim zamonlardan buyon ma’rifatni tarannum etishga alohida e’tibor berilgan. bu yo‘nalishdagi adabiyot xix asrning ikkinchi yarmi, xx asr boshlarida qayta rivojlandi. muqimiy, furqat, zavqiy, avaz o‘tar, avloniy, fitrat, qodiriy, cho‘lpon singari yozuvchilarimiz shu adabiyotning vakillari sifatida shuhrat topdilar. hamza hakimzoda niyoziy ana shunday adiblardan biridir. u 1889-yili qo‘qonda tug‘ildi. 7 yoshidan maktabda …

Want to read more?

Download all 8 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o'zbek bolalar adabiyoti yaratilishi"

xx asrning arafasi va boshlarida o‘zbek bolalari uchun ixtisoslashgan maxsus badiiy adabiyot yaratish harakati shu tariqa yuzaga kelib, izchil tusga kira boshlagach, sirojiyning “bolalar adabiyoti to‘g‘risida bir fikr” (“maorif va o‘qitg‘uvchi” jurnali, 1921-yil, 3-son, 30-31-b.), “qizil o‘zbek matbuotida bolalar adabiyoti” (“zarafshon” gazetasi, 1924-yil 21-iyun, 157-son), zarif bashirning “bolalar adabiyoti kerak” (“turkiston” gazetasi, 1923-yil, 27-aprel), g‘ozi olim yunusovning “bolalar adabiyoti haqida” (“maorif va o‘qitg‘uvchi” jurnali, 1925-yil, 3-son), shokir sulaymonning “bolalar adabiyoti nashr qilish kerak” (“qizil o‘zbekiston” gazetasi, 1926- yil, 30-sentabr, 224-son) maqolalarida yigirmanchi yillar bolalar adabiyoti oldida turgan muhim vazifalar xususida fikr yuritilgan. nihoy...

This file contains 8 pages in DOCX format (21.8 KB). To download "o'zbek bolalar adabiyoti yaratilishi", click the Telegram button on the left.

Tags: o'zbek bolalar adabiyoti yarati… DOCX 8 pages Free download Telegram