turkistonda ilk innovatsion pedagogik harakat va uning vakillari

DOCX 8 pages 1.5 MB Free download

8 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.5 MB

File type DOCX

Pages 8

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 8

turkistonda ilk innovatsion pedagogik harakat va uning vakillari. i.karimov nomidagi tdtu (olmaliq filiali) p.f.n., dosent b.i. qayumov, angren universiteti “pedagogika va psixologiya” kafedrasi o‘qituvchisi m.a. giyasova annotatsiya: ushbu maqolada markaziy osiyo, xususan o‘zbekiston hududida ta’limning rivojlanish bosqichlari, maktablarnig ochilish tarixi, eski maktablar tuzilishi va faoliyati, ma’rifatparlar, jadidlar va ularning g‘oyalari to‘g‘risida ma’lumotlar keltirilgan. kalit so‘zlar: ta’lim, ma’rifatparvarlik, yangi tipdagi maktablar, diniy maktablar, savod, darslik, xalq maorifi, turkiston ma’rifatparvarlari. key words: education, enlightenment, new type of schools, religious schools, literacy, textbook, public education, turkestan enlighteners. ключевые слова: образование, просвещение, школы нового типа, религиозные школы, грамотность, учебник, народное образование, туркестанские просветители. ma’lumki, markaziy osiyo zaminida temuriylar hukmronligi inqirozga yuz tutgandan keyin, bu oʻlkani qoʻlga kiritish uchun jahonning koʻpgina mamlakatlari harakat qildilar. ana shulardan biri chor rossiyasi edi. x1x asrning ikkinchi yarmida sobiq imperiya oʻrnida 3 xonlik boʻlib, buxoro amirligi, xiva xonligi va qoʻqon xonliklari edi. shu 3 mustaqil davlat oʻzaro oʻrtalarida ziddiyatlar …

2 / 8

omil boʻlgan edi. ustoz-shogird kasb maktabi machit maktabi hunar oʻrganish maktabi aynan mazkur davrda asrlar jarayonida diniy ta'lim mazmuni ya'ni dogmatik ta’lim va sxolastik oʻqitishga ilk bor isloh qilish gʻoyasi paydo boʻlganligini koʻramiz. turkiston ma'rifatparvarlari mamlakat taqdiri ta’lim tarbiya bilan chambarchas bogʻliqligi koʻra bildilar. pir shayxlar maktabi mazmuni diniy maktab ta'lim mazmuni ular ta'lim-tarbiyadagi eskicha yondashuv mamlakat taqdirini oʻzgartira olmasligiga ishonch hosil qildilar va ta'lim tarbiyada innovatsion pedagogik gʻoyalarni ilgari surdilar va kurashdilar. turkiston ma'rifatparvarlarining innovatsion pedagogik gʻoyalari quyidagi masalalarni oʻz ichiga olgandi: 1. ta'lim tizimini isloh qilish; 1 ta'lim mazmunini isloh qilish; 2 ta'lim shaklini isloh qilish; 3 ta'lim uslublarini isloh qilish; 4 ta'lim tizimini davlat tasafufiga oʻtkazish; 5 ta'lim oluvchiga pedagogik munosobatni tarkib toptirish; turkistonda ilk innovatsion pedagogik gʻoyalarni paydo boʻlishida va targʻibot etishda bogʻchasaroylik ismoil gaspirali katta rol oʻynadi. u oʻz shaxsiy pedagogik faoliyatida bogʻchasaroydagi maktabida bolalarning tez vaqt ichida savodini chiqarish mumkinligini asoslab berdi va sinf-dars …

3 / 8

z mablagʻi evaziga chop qildirgan. a.shakuriyning yangi usul maktab oʻquvchilari turkiston ma'rifatparvarlari turkiston ma'rifatparvarlari jamiyatni toʻntarish yoʻli bilan emas, islohatlar yoʻli bilan rivojlantirishni asosiy vazifasi deb belgiladilar. umuman ular insonlarni sinflarga boʻlib tashlash emas, balki ularni qadimchilar bilan ham ittifoq qilib, xalq va kelajak yoʻlida ishlash, tinch-totuv yashash va ishlashi gʻoyasini ilgari surdilar. ma'rifatparvarlar 1906-yildayoq «taraqqiy» deb nomlangan gazeta nashr ettirdilar va oʻz gʻoyalarini tarqatdilar. keyinchalik «xurshid», «shuhrat» singari yangi gazetalar nashr ettirildi. markaziy osiyoning turli shaharlarida ma'rifatparvar maktablarida diniy ilmlar bilan birgalikda dunyoviy ilmlar ham keng tarqatilgan edi. ma’rifatparvarlarning harakat dasturlari quyidagi masalalarni hal qilishga qaratilgan edi. 1. diniy taa’ssuf va fanatizmga qarshi kurash. 2. feodal davri maorif tizimini isloh qilish, dunyoviy bilimlarni ona tilida oʻqitishga moslangan yangi maktablarni tashkil etish. 3. ma’rifatparvarlik gʻoyalarini xalq ommasiga yetkazish va adabiy tilini ishlab chiqish xalq ommasiga tushunarli boʻlgan adabiyot va teatrni yaratish. 4. xotin-qizlarni paranjidan chiqarish va maktablarda tahsil olishiga imkoniyat …

4 / 8

dir. x1x asr oxiri xx asrlarning boshlarida turkistonda chor mustamlakachiligining kuchayishi natijasida markaziy osiyoning koʻp joylarida ma’rifatparvarlar harakati kuchayib ketdi. chunki ular avvalgidek ijtimoiy xoʻrlik, iqtisodiy va madaniy qoloqlik sharoitida yashash mumkin emasliklarini tushunib yetishgan edilar. turkistonda ma’rifatparvar harakati asoschilaridan biri, jahonga mashhur boʻlgan ilk jugʻrofiyashunosi, ulugʻ pedagog va axloqshunos, yuksak didli jurnalist, maxmudhoja behbudiy 1874 yil samarqandda tavallud topdi. behbudiy turkistonda ma'rifat maktabini tashkil etdi va shu maktablarni kitoblar bilan ta'minlashda jonbozlik koʻrsatdi. u samarqandning eski shaharlarida qirotxona, kutubxona, oʻz hovlisida maktab ochdi. m.behbudiy ma’rifatparvarlarning yangi maktablari uchun darsliklar yozdi. behbudiy maktabining har yilning soʻngida imtihon oʻtkazilar edi. imtihonlarga ota-onalar va boshqa mehmonlar taklif etilardi. behbudiy ijodkor muallim edi. u turkistonning kelajagini uning yangi kadrlarida, mutaxassislarida va oʻqimishli yoshlarda deb bilardi. munavvar qori rus tuzem maktablariga qarshi chiqib oʻzining yangi toshkentda «usuli savtiya» maktabini ochdi. u maktabni oʻz hovlisida ochdi. munavvar qori 1909-yili ubaydulla xoʻjaev, abdullo avloniy, karim norbekov …

5 / 8

iston xalqini ma'rifatli qilib tarbiyalash, hamda san'at va madaniyatni rivojlantirish edi. hamza 1910-yilda qoʻqondagi mahalliy rus – tuzem maktabida muallim boʻlib ishladi va 1911-yilda yangi maktab ochdi, ta'lim-tarbiya ishlariga ba’zi oʻzgartirishlar kiritdi. oʻquvchilarni oʻrganayotgan materiallarini quruq yod olishi samarasiz ekanligini aytdi, sinfdan tashqari mashgʻulotlarga alohida e'tibor berdi, ona tili darsini koʻpaytirdi, yangi darsliklar joriy etdi. oʻqitgan fanini juda yaxshi bilganligi, yoshlarga mehr bilan qarashni va muloyim pedagog boʻlgani tufayli, oʻquvchilarning zoʻr hurmati va muhabbatini qozondi. hamza xalq maorifi toʻgʻrisida fikrlar ekan, “ilm-ma'rifat shunday bir vositaki, uning yordamida butun ijtimoiy tuzumni yaxshi tomonga oʻzgartirish mumkin, lekin buning uchun ma'rifat ishlarida hammaning manfaatlarini birga qoʻshish kerak”, deb xulosa chiqargan. xalq orasida ilm-ma'rifatni keng yoyishki, ijtimoiy parokandalikni bartaraf etishning eng samarali vositalaridan biri deb bildi. hamza ochgan maktablarda aqliy, jismoniy, estetik, axloqiy va mehnat tarbiyasi uygʻunlashtirib olib borilar, bu tadbir oʻz zamonasi uchun ilgʻor bir voqea boʻlib, mazkur maktablarda oʻqitish ishlari bolalarni insonparvarlik …

Want to read more?

Download all 8 pages for free via Telegram.

Download full file

About "turkistonda ilk innovatsion pedagogik harakat va uning vakillari"

turkistonda ilk innovatsion pedagogik harakat va uning vakillari. i.karimov nomidagi tdtu (olmaliq filiali) p.f.n., dosent b.i. qayumov, angren universiteti “pedagogika va psixologiya” kafedrasi o‘qituvchisi m.a. giyasova annotatsiya: ushbu maqolada markaziy osiyo, xususan o‘zbekiston hududida ta’limning rivojlanish bosqichlari, maktablarnig ochilish tarixi, eski maktablar tuzilishi va faoliyati, ma’rifatparlar, jadidlar va ularning g‘oyalari to‘g‘risida ma’lumotlar keltirilgan. kalit so‘zlar: ta’lim, ma’rifatparvarlik, yangi tipdagi maktablar, diniy maktablar, savod, darslik, xalq maorifi, turkiston ma’rifatparvarlari. key words: education, enlightenment, new type of schools, religious schools, literacy, textbook, public education, turkestan enlighteners. ключевые слова: образование, прос...

This file contains 8 pages in DOCX format (1.5 MB). To download "turkistonda ilk innovatsion pedagogik harakat va uning vakillari", click the Telegram button on the left.

Tags: turkistonda ilk innovatsion ped… DOCX 8 pages Free download Telegram