qadimgi baqtriya davlati

DOCX 17 pages 69.5 KB Free download

17 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 69.5 KB

File type DOCX

Pages 17

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 17

ma’ruza №: 9. o’zbekiston hududida voha davlatlarining shakllanishi va rivojlanishi. (qadimgi baqtriya, so’g’diyona va xorazm). reja: 1. qadimgi baqtriya davlati 2. qadimgi xorazm davlati 3. qadimgi sug‘diyona davlati tayanch so’zlar va iboralar: bahdi, baqtrish, baqtriyona, baqtriya, baxli, baxlika, tuxolo, . “katta xorazm” va “qadimgi xorazm”, gava, qiziltepa (surxondaryo), yoztepa (turkmaniston), uzunqir, yerqo‘rg‘on (qashqadaryo), afrosiyob, ko‘ktepa (samarqand), yerqo‘rg‘on, kuchuktepa, qiziltepa, yoztepa 1. qadimgi baqtriya davlati. hozirgi afg‘onistonning shimoli-sharqi, o‘zbekistonning janubi va tojikistonning janubi-g‘arbida joylashgan hududlar turli yozma manbalarda bahdi, baqtrish, baqtriyona, baqtriya, baxli, baxlika, tuxolo kabi nomlar bilan eslatib o‘tiladi. zamonaviy adabiyotlarda uni baqtriya deb atash e’tirof etilgan(“shohnoma”da baxtar zamin, qadimgi turkiylarda bahodirlar yurti). arxeologik ma’lumotlarning guvohlik berishicha, milloddan avvalgi ii ming yillik o‘rtalariga kelib surxon vohasida qadimgi dehqonchilik madaniyatining jadallik bilan rivojlanishi asosida ilk davlatchilikka o‘tish jarayoni boshlanadi. bu jarayon bosqichma-bosqich rivojlanishning o‘ziga xos xususiyat va qonunlariga ega edi. agar davlatchilik asosini shahar madaniyati tashkil etilishini hisobga oldigan bo‘lsak, bu …

2 / 17

sopatamiya nom-davlatlarining asosiy belgilaridan bo‘lgan yozuv jarqo‘tonda mavjudligi hozircha bahslarga sabab bo‘lmoqda. umuman olganda, milloddan avvalgi ii ming yillikning so‘nggi choragiga kelib qadimgi baqtriya hududlarida davlatchilikning nom yoki voha tipidagi siyosiy uyushmalari shakllana boshlaganligiga ilmiy asoslar bor. milloddan avvalgi i ming yillikning birinchi yarmi baqtriya hududlarida ko‘pgina tarixiy-madaniy o‘zgarishlar bo‘lib o‘tadi. bu o‘zgarishlar quyidagi jarayonlar bilan bog‘liq edi: 1. temir buyumlarning paydo bo‘lishi va keng tarqalishi. 2. qal’alari bo‘lgan qishloqlarning paydo bo‘lishi va keyin ularning shaharlarga aylanish. 3. moddiy madaniyatning sezilarli darajada o‘zgarishi. 4. sharqiy eron qabilalarining migratsiyasi. arxeologik nuqtai nazardan, yuqoridagi davr marg‘iyona tipidagi yoz i madaniyati mavjud bo‘lgan davrga to‘g‘ri keladi. tadqiqotchilar yoz i madaniyati davrini milloddan avvalgi ii-i ming yillik bo‘sag‘asi – viii-vii asrlar bilan belgilaydilar. surxon vohasidan aynan mana shu madaniyatga o‘xshash yodgorliklar ko‘plab ochib o‘rganilgan. bu davrda baqtriyaning to‘rtta-ulonbuloqsoy, bo‘stonsoy, urgul va halqajar vohalari o‘zlashtirilgan bo‘lib, arxeologik tadqiqotlar natijalariga ko‘ra, kuchuktepa, jarqo‘ton, bandixon va qiziltepa …

3 / 17

lgan. baqtriyaning tabiiy boyliklari undan tashqari hududda ham old osiyoga qadar mashhur edi. ayniqsa, badaxshon lojuardi (lazurit) va la’li juda qadrlangan. avestoning eski qismlarida axuramazda yaratgan “eng yaxshi o‘lkalar va mamlakatlar orasida to‘rtinchi bo‘lib go‘zal va bayroqlari baland ko‘tarilgan “bahdi mamlakati” atamasi uchraydi. ayrim olimlarning fikricha bu “baxtar” atamasiga mos kelsa kerak. baqtriya haqidagi keyingi qadimgi ma’lumotlar axamoniylar podsholarining mixxatlarida va bo‘rtma tasvirlarida uchraydi. misol uchun, axamoniylar podsholarining markazlaridan biri persepol shahridagi saroy devorlarida bo‘rtma rasmlarda baqtriyaliklar idishlar ko‘targan va ikki urkachli baqtriya tuyalari bilan tasvirlanadi. demak, baqtriya mustaqil satraplik sifatida axamoniylar davlatining iqtisodiy va madaniy hayotida muhim ahamiyatga ega bo‘lgan. a.sagdullaevning tadqiqotlariga ko‘ra, baqtriya haqidagi turli ma’lumotlar qadimgi yunon tarixchilari-gerodot, ktesiy, arrian, strabon, kursiy ruf, diador,pliniy kabilarning asarlarida ham mavjud bo‘lib, ular bu davlatning qadimiyligi va yuksak madaniyati haqida ma’lumotlar beradi. xususan, ktesiy knidskiy ossuriya podshosi nin belidning baqtriyaga qilgan yurishi, uning baqtriyalik ayol semiramidaga uylanganligi, baqtriya podshosi oksiart …

4 / 17

anbalar ma’lumotlari ko‘p hollarda arxeologik ma’lumotlar bilan tasdiqlanadi. arxeolgiya ma’lumotlarining guvohlik berishicha, milloddan avvalgi vii-vi asrlarda baqtriyada shaharlar shakllanib bo‘lgan edi. oltindilyortepa (aorn), baqtriya (boloi hisor) va qiziltepa kabi ko‘hna shaharlar mustahkam himoya devorlar bilan o‘rab olinadiki, ular bu hududlarda davlatchilik rivojlanishining asosi edi. e.v.rtveladze baqtriyadagi bu davrga oid tadqiqotlarni umumlashtirib, ushbu hududlardagi aholi joylashuvining quyidagi o‘nta vohasini ajratadi: ulanbuloqsoy, sherobod, urgul (bandixon), halqajar, yuqori surhon, o‘rta surxon, amudaryo, vaxsh, quyi kofirnihon, boytudasht. shunday qilib, milloddan avvalgi i ming yilikning o‘rtalariga kelib qadimgi o‘zbekistonning janubida ijtimoiy-iqtisodiy munosabatlar bilan bog‘liq ko‘plab o‘zgarishlar bo‘lib o‘tadi. yuqoridagi sanab o‘tilgan vohalarning har biri ma’lum hududiy-siyosiy birlashmani tashkil etgan bo‘lib, o‘z nomiga, ma’muriy markazlariga, yirik shaharlariga ega bo‘lgan bo‘lishi mumkin edi. misol uchun, surxondaryodagi qiziltepa ko‘hna shahri atrofida to‘rtburchak shaklda qurilgan qadimgi uy-qo‘rg‘onlari (qizilcha) 3-4 ta qo‘shni uylardan iborat bo‘lib, alohida joylashgan qishloq jamoasini tashkil etganlar. har bir katta oila jamoasini ma’lum uy-joy, chorva va …

5 / 17

tabiiy-geografik joylashuv va shart-sharoitlarga qarab turlicha bo‘lgan. manzilgohlarning soni va o‘zlashtirilgan yerlarning umumiy maydoniga qarab madaniy-xo‘jalik vohalar bir nechta guruhlariga bo‘lingan. vohalarning chegaralari sug‘orma dehqonchilik hududlari va sug‘orish tarmoqlarning chegaralari bilan uzviy bog‘liq edi. tarixiy tahlil shuni ko‘rsatadiki, ko‘p hollarda davlatchilik jamiyatning ichida, o‘z ichki qonuniyatlari asosida paydo bo‘ladi va rivojlanadi. shakllana boshlagani 3,5 ming yildan kam emasligi ilmiy jihatdan asoslangan baqtriya davlatchiligi buning yorqin misolidir. 2. qadimgi xorazm davlati o‘rta osiyodagi yana bir yirik davlat uyushmasi-qadimgi xorazm davlati hisoblanadi. “katta xorazm” va “qadimgi xorazm” masalasi bo‘yicha o‘zbekistonlik va xorijlik ko‘plab olimlar turli-tuman tadqiqotlar olib borgan bo‘lsalarda bu masalalar hamon tadqiqotchilarning bahs-munozaralariga sabab bo‘lib kelmoqda. avesto va yunon-rim tarixchilari ma’lumotlari bu munozaralarning asosini tashkil etadi. undan tashqari, o‘tgan asrning 50-60 yillaridan boshlab bugunga qadar olib borilgan arxeolgik tadqiqotlar natijalari ham xorazm davlatchiligi tarixi bo‘yicha boy materiallar berdi. avvalo, so‘ngi yillardagi ibtidoiy davr yodgorliklarining qiyosiy tadqiqotlaridan (x.matyakubov) xulosa chiqaradigan bo‘lsak, xorazm …

Want to read more?

Download all 17 pages for free via Telegram.

Download full file

About "qadimgi baqtriya davlati"

ma’ruza №: 9. o’zbekiston hududida voha davlatlarining shakllanishi va rivojlanishi. (qadimgi baqtriya, so’g’diyona va xorazm). reja: 1. qadimgi baqtriya davlati 2. qadimgi xorazm davlati 3. qadimgi sug‘diyona davlati tayanch so’zlar va iboralar: bahdi, baqtrish, baqtriyona, baqtriya, baxli, baxlika, tuxolo, . “katta xorazm” va “qadimgi xorazm”, gava, qiziltepa (surxondaryo), yoztepa (turkmaniston), uzunqir, yerqo‘rg‘on (qashqadaryo), afrosiyob, ko‘ktepa (samarqand), yerqo‘rg‘on, kuchuktepa, qiziltepa, yoztepa 1. qadimgi baqtriya davlati. hozirgi afg‘onistonning shimoli-sharqi, o‘zbekistonning janubi va tojikistonning janubi-g‘arbida joylashgan hududlar turli yozma manbalarda bahdi, baqtrish, baqtriyona, baqtriya, baxli, baxlika, tuxolo kabi nomlar bilan eslatib o‘tiladi. zamonaviy adabiyo...

This file contains 17 pages in DOCX format (69.5 KB). To download "qadimgi baqtriya davlati", click the Telegram button on the left.

Tags: qadimgi baqtriya davlati DOCX 17 pages Free download Telegram