sоmoniylar davlati tarixi geografiyasi

DOCX 13 pages 37.6 KB Free download

13 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 37.6 KB

File type DOCX

Pages 13

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 13

ma’ruza №: 2. ix–xii asrlarda o‘rta osiyoning tarixiy geografiyasi. mo‘g‘ullar hukmronligi chig‘atoy ulusi davrida o‘rta osiyoning tarixiy geografiyasi. reja: 1. sоmoniylar davlati tarixi geografiyasi. 2. qoraxoniylar davlati tarixi geografiyasi. 3. g'aznaviylar, saljuqiylar davlati tarixi geografiyasi. 4. ix-xii asrlarda geografik bilimlar. 5. ix-xiii asr boshlarida movarounnahrning ijtimoiy-iqtisodiy geografiyasi. 6. o'rta osiyoga mo'g'ullar bosqini va unga qarshi ozodlik harakatlari. 7. mo'g'ul (chig'atoy) ulusi davrida o'rta osiyo tarixiy geografiyasi. 8. mug'illar davrida geografik bilimlar. tayanch so‘z va iboralar: ix asrning ikkinchi yarmida movarounnahrda siyosiy voqealar. somoniylar davlati. ismoil. devoni muhtasib. geografik bilimlar. g’aznaviylar davlati. tohir ibn husayn. "surat al-az". geografiya. ix-xiii asr boshlarida shaxarlar sonining ortib borishi. chingizxon. mog’ullar bosqini. milliy ozodlik harakatlari tarixiy geografiyasi. temur malik. o’tror qamali tarixiy geografiyasi. 1. sоmoniylar davlati tarixi geografiyasi. arab xalifaligida viii asr oxiri — ix asrning boshlariga kelib siyosiy va ijtimoiy hayotda vujudga kelgan tanazzullar oqibatida zaiflashuv yuzaga keldi. bu vaqtda xalifalar xalq g'alayonlarini bostirishda …

2 / 13

chisi somon bo'lib, uning xaltfalik oldidagi xizmatlari evaziga nabiralariga movarounnahrning turli viloyatlari noiblik sifatida beriladi. nuhga samarqand; ahmadga fargfmia; yahyoga shosh va ustmshona; ilyosga hirot beriladi. somoniylar sulolasi noiblariga dastlab ahmad, 864 yilda uning vafotidan so'ng esa o'g'li nasr boshchilik qildi. 873 yilda buxoro aholisining taklifiga binoan bu hudud ham somoniylar boshqaruviga o'tib, unga nasrning ukasi ismoil noib qilib tayinlanadi. ismoil nasrga bo'ysunmay mustaqil siyosat yurgiza boshlaydi. 886 yilda nasr va ismoil o'rtasida jang bo'lib, ismoil yengiladi. lekin ikki yildan so'ng bo'lib o'tgan keyingi to'qnashuvda ismoil g'alaba qozonadi va 892 yilgacha, ya'ni akasining vafotigacha rasmiy ravishda somoniylar hukmdori sifatida e'lon qilinmaydi. ismoil taxtga o'tirgach, mamlakatda harbiy, davlat boshqaruvi sohalarida islohotlar o'tkaziladi. ismoil somoniy 900 yilda buxoro yaqinida safforiylar qo'shinini mag'lubiyatga uchratadi va xuroson ham somoniylar davlati tarkibiga kiradi. somoniylar davlati ikki ulkan mamlakatni — movarounnahr va xurosonni o'z ichiga olgan. movarounnahrga amudaryo shimolidagi yerlar kirgan. shulardan buxoro, samarqand sug'di istaravshan, …

3 / 13

lig'i) turgan. dargohning xo'jalik ishlari bilan vakil shug'ullangan. davlat boshqaruvi buxoro registoni atrofida joylashgan o'nta devon qo'lida bo'lgan. devoni vazir, yoki xojayi kalon. u barcha: ma'muriy, siyosiy va xo'jalik muassasalarini nazorat qilgan. vazir barcha harbiy kuchlarni ham boshqargan. uning ixtiyorida hisobchilar, munshiy va kotiblar, daftardorlar bo`lgan. devoni amid elchilik va muhim davlat ishlarini boshqargan. u devoni rasoyil, devoni insho ham deyilgan. devoni sohibushrot — sipohiylarni va shoh saroyini moddiy jihatdan ta'minlagan. yiliga to'rt marta sipohiylariga maosh berilgan. sohibushrot harbiy intizomni ham ta'minlab turgan. devoni sohibbarid—davlat elchilari va viloyat hokimlari ustidan maxfiy nazorat ishlarini boshqargan. uning har viloyatda o'z amaldorlari bo'lgan. devoni muhtasib — bozorlarda tarozi va narx-navoni, keyinchalik aholi tomonidan shariat qonun-qoidalariga rioya qilinishini nazorat qilib turuvchi muassasa. tartibbuzar va o'g'rilar joyida jazolangan. muhtasib o'z vakillari bilan barcha shaharlarda faoliyat ko'rsatgan. devoni mushrif (nazorat qiluvchi) xazina kirim-chiqimi va boshqa muhim davlat ishlarini nazorat qilgan. bundan tashqari devoni qozi, devoni ziyo, …

4 / 13

di. 2.qoraxoniylar davlati tarixi geografiyasi. qoraxoniylar davlati yoki qisqacha qoraxoniylar — 840-1212 yillar oraligʻida oʻrta osiyo va movaraunnahrda hukmronlik qilgan turk sulolasi. bu markaziy osiyoda barpo etilgan birinchi islom sulolasidi davlat nomi ikki turkiy soʻzdan iborat: kara va xan. „kara“ turkchada qora va zodagonlikni bildiradi, „xon“, toʻgʻrirogʻi xoqon esa tanhu, jabgʻu, yabgʻu, ilbey kabi hukmdorlarga beriladigan turkcha unvondir. qoraxoniylar davlatining saltanat darajasidagi rivoji va taraqqiyoti 10-asrning 2-yarmiga toʻgʻri keladi. abdulkarim sotuq bugʻroxon hokimiyatni egallab, oʻzini „qoraxon“ deb eʼlon qiladi. bugʻroxondan keyingi barcha xonlar ham ushbu unvon bilan ulugʻlangan. qoraxoniylarning yirik vakillari: abdulkarim sotuq bugʻroxon (859 — 955), muso ibn abdulkarim (955—970), hasan ibn sulaymon (977—992), ahmad ibn ali arslonxon (998—1017; hokimiyat amalda ukasi nasr ibn ali qoʻlida boʻlgan, u movarounnahrni bosib olgan), mansur ibn ali (1017—26), ibrohim ibn nasr tamgʻachxon (1040—70), ars-lonxon muhammad ibn sulaymon (1102—30). 1130-yildan saljuqiylarga, 1140-yillar boshida qoraxitoylarga qaram boʻlgan. q.ning soʻnggi vakili usmon ibn ibrohim 1212-yil …

5 / 13

di. qoraxoniylarning poytaxtlari bolasogun, taraz, qoshgʻar shaharlari boʻlgan, gʻarbiy qoraxoniylar davlat poytaxti esa samarqand shahri boʻlgan. qoraxoniylar xoqonligiga kuchayib kelaytogan xorazmshohlar imperiyasining sultoni muhammad alovuddin yakun yasaydi. yettisuv, sharqiy turkiston o’lkalarida ix asrning ikkinchi yarmida turli turkiy qavmlar, elatlarning o’zaro birikuvi natijasida va qo’shiluvi davomida qoraxoniylar davlati tashkil topdi. mazkur davlatga asos solgan siymo abdulkarim sotuq bug’roxon (859-955) yag’molar qavmiga mansub bo’lgan. bu davlat hukmdorlari «arslonxon» yoki «qoraxon» unvonlari bilan ulug'langan. qoraxon so’zining lug’aviy ma’nosi esa turkiy qabilalarda «ulug’», «buyuk» degan tushunchalarni anglatgan. qoraxon «tamg’achxon» ham deb yuritilgan. bu davlatning qudrati yuksalib, u tez orada katta hududlarni o’z qo’l ostiga kirita boradi. uning poytaxti sharqiy turkistonning bolasog’un shahri bo’lgan. abdulkarim bug’roxon vafotidan keyin (955) uning vorislari davrida markaziy tyan-shan va yettisuv o’lkalari egallanadi. endilikda qoraxoniylar somoniylar hukmronlik qilayotgan movarounnahr yerlarini ham butunlay egallashga kirishadilar. bu davrda somoniylar davlati chuqur ichki ziddiyatlar, sinfiy ixtiloflar orqasida tanglik holatiga tushib qolgan edi. bundan …

Want to read more?

Download all 13 pages for free via Telegram.

Download full file

About "sоmoniylar davlati tarixi geografiyasi"

ma’ruza №: 2. ix–xii asrlarda o‘rta osiyoning tarixiy geografiyasi. mo‘g‘ullar hukmronligi chig‘atoy ulusi davrida o‘rta osiyoning tarixiy geografiyasi. reja: 1. sоmoniylar davlati tarixi geografiyasi. 2. qoraxoniylar davlati tarixi geografiyasi. 3. g'aznaviylar, saljuqiylar davlati tarixi geografiyasi. 4. ix-xii asrlarda geografik bilimlar. 5. ix-xiii asr boshlarida movarounnahrning ijtimoiy-iqtisodiy geografiyasi. 6. o'rta osiyoga mo'g'ullar bosqini va unga qarshi ozodlik harakatlari. 7. mo'g'ul (chig'atoy) ulusi davrida o'rta osiyo tarixiy geografiyasi. 8. mug'illar davrida geografik bilimlar. tayanch so‘z va iboralar: ix asrning ikkinchi yarmida movarounnahrda siyosiy voqealar. somoniylar davlati. ismoil. devoni muhtasib. geografik bilimlar. g’aznaviylar davlati. tohir ibn husayn. "sur...

This file contains 13 pages in DOCX format (37.6 KB). To download "sоmoniylar davlati tarixi geografiyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: sоmoniylar davlati tarixi geogr… DOCX 13 pages Free download Telegram