tarixiy oʻlkashunoslikni o‘rganishda yozma va arxiv manbalarning tutgan o‘rni

DOCX 18 sahifa 38,6 KB Bepul yuklash

18 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 38,6 KB

Fayl turi DOCX

Sahifalar 18

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 18

3-mavzu:tarixiy o‘lkashunoslikni o‘rganishda yozma va arxiv manbalarning tutgan o‘rni reja: 1. oʻlkamiz qadimgi yozma manbalarda 2. ogʻzaki manbalar. folklorlik asarlarni toʻplash 3. oʻlkamizni oʻrganishda davriy matbuotdan foydalanish 4. o'lkashunoslikni rivojlantirishda arxivshunoslikning o`rni 5. muassasa va davlat arxivlari. 1. markaziy osiyodagi eng qadimgi xalqlarning yozuvlari qaysi davrda shakllanganligi haqida aniq malumotlar yoʻq. ayrim kam monli topilmalar (qadimgi xorazm sokol idishlari sirtidagi yozuvlar va saklarning «nomalum xatlari») bu jaraen miloddan avvalgi v-iv asrlarda boshlanganligi dalolat beradi. ammo bu malumotlar toʻliq emas. dastlabki yozuvlar tashqi shaklning takomillashuvi, alifbo tuzulishi qonunlari va tillarning ichki mazmuni koʻp tomondan nomalum boʻlib, yaxshi oʻrganilmagan, bu jaraenni aniqlash uchun juda koʻp manbalarga asoslanish lozim. afsuski, markaziy osiyoda miloddan avvalgi vii-vi asrlarga oid tanga pullar (tanga yozuvlari), sopol e»och va boshqa buyumlarga bitilgan yozuvlar eki hujjatlar topilmagan. albatta, yuqorida koʻrsatilgan davrda yurtimiz shaharlarida tanga pullar zarb etilmagan chunki huddi shu paytda (mil.avv.vii-vi asrlar) eng qadimgi tangalar dastlab kichik osiyoda …

2 / 18

lar va saklar qarindosh xalqlar boʻlib, bir-birlarini yaxshi tushunganlar. qadimgi sharq-eroniy tillarni urganishga oid kata ilmiy adabiyot mavjud. ushbu tillar guruhini avesta tli, sugʻdlar, xorazmiy ular va aqtriylar tillari tashkil qilgan. «avesto» -zardushtiylik dinining muhaddas kitobi boʻlib, dindagi xalqlarning shariat qonunlari majmuidir. zamonamizga etib kelgan «avnsto» qismlar milodning iii-vii asrlarida tahrir qilingan «avesto» boblari «pahlaviy»-oʻrta fors alifbosi asosida 48 ta belgili yozuvdan iboratdir. «avesto» oʻrta fors tilidan «apastak» eki «asos» deb tarjima qilinadi. «avesto» tili eroniy tillarning eng qadimgi shevalaridan biri boʻlgan va olimlar fikriga koʻra, qadimgi fors tiliga nisbatan ancha oldingi bosqichda, milodin avvalgi ii ming yillikning i ming yillikning boshlarida paydo boʻlgan. «avesto» birinchi boʻlib, xviii asrda frantsuz olimi anketil dyuperron tomonidan tarjima qilingan. uning qoʻyidagi qoʻzyozmalari xiii asrga oid boʻlgan. markaziy osiyo xalqlarining eng qadimgi yozuvi bu xumning sirtida tasvirlangan xorazm tilidagi qisqa yozuvdir. u kata oybuyirqala shahar xarobosida topilgan. arxeologiya malumotlarga koʻra bu yozuv miloddan avvalgi …

3 / 18

. baktriya yozuvi topilmalari asosan milodning birinchi asrlariga taalluqlidir. sugʻd, sugʻdiena tarixiy madaniy viloyat bulib, zarafshon, qashgʻaare vohalarini oʻz ichiga olgan. milodiy i-iv asrlardan boshlab, sugʻd yozuvlari keng hududda tarqalgan. bu jaraen sugʻdlarning yangi erlarni uzlashtirish faoliyati va sovdagarlarning «buyuk ipak yoʻli» dagi harakatlari bilan bo»langan, shuning uchun ham sugʻd tilidagi yozma yodgorliklar markaziy osiyo, qozogʻiston, sharqi turkiston, pokiston va mugʻiliston tuprogʻida topib tekshirilgan. sugʻd yozuvi ish yuritishda, savdo va madaniy aloqalarda kata ahamiyatga ega boʻlib, qadimgi uygʻur, moʻgʻoʻl va manjurlar yozuvlari paydo boʻlishiga asos boʻldi. saklar-markaziy osiyo va qozogʻistonning dashtlarida, choʻllarida va togʻlarida joylashgan qoʻchmanchi kabilalar. olimlar fikriga koʻra, sak tilida eritilgan eng qadimgi manba bu olmaota atrofida ssiq qur»onida topilgan kumush idishdagi yozuvdir. u miloddan avvalgi v asr bilan sanaladi. tilshunoslik fanlarida issiq yozuviga uxshagan belgi yozuvlari «nomalum xat» deb ataladi. sak tillarida eritilgan hujjatlarning asosiy qismi sharqiy turkistonning xotan vohasidan topilgan. ular vii-x asrlarga oiddir. bk yozuvlarni …

4 / 18

ngan (chortak, peshtok, kitob, navqat, surkat). oʻzbekiston hududida tillarning rivojlanishi bir necha ming yillar bilan bo»lanadi. yozma manbalarga koʻra yurtimizda eng qadimgi mahalliy tillar: turkiy, fors, arab va eski oʻzbek tillari rivoj topgan. ular ish yuritish va mamuriy, adabiy va xalqaro, mahalliy qishloq va shahar tillari vazifasini bajargan. markaziy osiyoning eng qadimgi xalqlari oʻz tarixini yozma ravishda eritmaganlar. (eki zamonamizgacha maqlanib qolmagan). hududimizga tegishli ilk yozma manbalar-»aevsto», ahamokiylar davri mixsimon yozuvlari va qadimgi dune (yunon-rim) davriga taalluqli manbalar yurtimizdan tashqarida tuzilgandir. oʻlar qadimgi sharq va dune tarixida birinchi boʻlib, ulkamizdagi xalqlarning nomlarini alohida joylar, togʻlar, daryolar va koʻllarning nomlarini afsonaviy qahromonlar va podsholarning nomlarini, yurtimiz xalqlarining turmushi, dini, madaniyati, ijtimoiy-iqtisodiy va siyosiy tuzumi toʻgʻrisidagi malumotlarni oʻz ichiga oladi. dastlabki yozma manbalardan flydalanishda juda ehtiet boʻlmoq kerak. bazi bir malumotlar afsonolarga asoslangan va ularni haqiyqiy tarixdan ajratib olish lozim. boshqa manbalarning mualliflari (masalan. eng qadimgi yunon tarixshunoslari) hech qachon markaziy osiyoda …

5 / 18

ngan madhiyalar toʻplangan. videvrat 22 ta bobdan iborat. «avesto» ning ayrim soʻzlaridan azremon, servar, humaya-hozirgi narimon, sarvar, humaye nomlarining kelib chiqishini koʻrish mumkin eki .m.steblin-kamenskiy fikriga koʻra, vorukash koʻli-balxash, frazdan daryosi-razdan daryosi nomlarida takrorlangan. ereerur to»i va erebuni shahri soʻzlarida saqlangan boʻlishi mumkin. «avesto» da eng qadimgi viloyatlarning nomlari yasht kitobining uchinchi va videvdatning birinchi bobida sanab oʻtilgan videvdat kitobisha koʻra, zardushtiylilarning ulugʻ va donishmand xudosi axuramazda paygʻambar zardushtraga bunday habar qiladi. «o chpitano zorotushtra, yashaydigan joylarga, bu erlarda baxlik qancha kam boʻlsa-da tinchlik tortiq qildim. birinchidan, odamlar yashashi uchun eng yaxshi mamlakatni, vaxvi date daryosidagi arenam vayjoga asos soldim. kkinchidan, men, axuramazda, eng yaxshi mamlakatlar va ulkalardan boʻlgan gava sugʻda makoniga asos soldim. uchinchidan, men, axuramazda eng mamlakatlar va ulkalardan boʻlgan qudratli mauruga asos soldim. turtinchidan, men, axuramazda, eng yaxshi mamlakatlar va ulkalardan boʻlgan, baland bayroqli goʻzzal baxdiga asos soldim. bunda olimlar firicha xorazm, sugʻdieno, mare, baktriya nazarda tutiladi. …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 18 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"tarixiy oʻlkashunoslikni o‘rganishda yozma va arxiv manbalarning tutgan o‘rni" haqida

3-mavzu:tarixiy o‘lkashunoslikni o‘rganishda yozma va arxiv manbalarning tutgan o‘rni reja: 1. oʻlkamiz qadimgi yozma manbalarda 2. ogʻzaki manbalar. folklorlik asarlarni toʻplash 3. oʻlkamizni oʻrganishda davriy matbuotdan foydalanish 4. o'lkashunoslikni rivojlantirishda arxivshunoslikning o`rni 5. muassasa va davlat arxivlari. 1. markaziy osiyodagi eng qadimgi xalqlarning yozuvlari qaysi davrda shakllanganligi haqida aniq malumotlar yoʻq. ayrim kam monli topilmalar (qadimgi xorazm sokol idishlari sirtidagi yozuvlar va saklarning «nomalum xatlari») bu jaraen miloddan avvalgi v-iv asrlarda boshlanganligi dalolat beradi. ammo bu malumotlar toʻliq emas. dastlabki yozuvlar tashqi shaklning takomillashuvi, alifbo tuzulishi qonunlari va tillarning ichki mazmuni koʻp tomondan nomalum boʻlib, yax...

Bu fayl DOCX formatida 18 sahifadan iborat (38,6 KB). "tarixiy oʻlkashunoslikni o‘rganishda yozma va arxiv manbalarning tutgan o‘rni"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: tarixiy oʻlkashunoslikni o‘rgan… DOCX 18 sahifa Bepul yuklash Telegram