atoyi shoir lirikasi haqida 10 - sinf

PPT 7,8 MB Bepul yuklash

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1643311191.ppt презентация powerpoint shoir lirikasi haqida 10-sinf adabiyot darsligi asosida 6-mavzu: atoyi * atoyi – lirik shoir. u o‘z she’rlarida nozik xayol, sinchkovni goh, baland did egasi ekanligini namoyish etadi. go‘zal, esda qol adigan o‘xshatishlar, kutilmagan mubolag‘ali tasvirlar yaratadi. bir g‘azalida go‘zal yor xokisor oshiqning yuziga oyoq bosar ekan, oyog‘i og‘riydi, «yuzing buncha bo‘yradek dag‘al bo‘lmasa» deb nozlanadi. «bo‘yra» – qamishdan sholchaga o‘xshatib to‘qiladigan bir ashyo. u gilam tagidan to‘shaladi, tom ustiga yopiladi. yorn ing oyog‘i shu qadar nozik va go‘zalki, uning oldida oshiqning yuzi bo‘yraga o‘xshaydi. ikkinchi bir she’rida esa, yorini sog‘ingan oshiqning ko‘zidan yosh emas, daryo oqayotgani, u kipriklaridan sol yasab, shu daryoda suzayotgani manzarasi chiziladi. * shoir yorini ulug‘lovchi, fidoyilikni ko‘rsatuvchi betakror satrlar bitadi. masalan, «begim» radii she’rida u kipriklarini supurgi («jorub»), yuzini xokandoz qilishga tayyor, yor xizmatiga olinsa bo‘lgani. hatto yor u yoqda tursin, uning farroshligiga – «qul»likka qabul qilsa ham o‘zini baxtli hisoblaydi. atoyi yorni …

ing insonga bo‘lgan muhabbatini ko‘rish mumkin. ul sanamkim, suv yaqosinda paritek o‘lturur, g‘oyati nozikligindin suv bila yutsa bo‘lur, – baytida noziknihol qiz tasvir etilayotganiga shubha yo‘q. * she’rda ma’shuqa shu qadar nozik, shunchalar go‘zal qiz sifatida tasvirlanadiki, go‘yo uni bir qoshiq suv bilan yutib yuborish mumkinday. atoyi xalq iboralarini g‘oyat yaxshi biladi va undan o‘rinli foydalana oladi. g‘azalning matla’sida ham shu hol sezilib turibdi. shoir navbatdagi o‘xshatishni keltiradi. ma’shuqaning bog‘ ichidag i ariq bo‘yiga kelishi go‘yo jannat bog‘idagi kavsar suvi (hovuzi) yoniga hur-u parining kelishiga o‘xshaydi: to magarkim salsabil obina javloni qila, keldi jannat ravzasindin obi kavsar sori hur. * qizning go‘zalligi, tiniqligi, pokizaligi shunchalikki, u qo‘lini suvda yuvib tozalamaydi, balki qo‘lini yuvib suvni poklaydi: ul ilikkim suvdin oriqtur, yumas oni suvda, balki suvni pok bo‘lsin deb iligi birla yur. oshiq suv yoqasida paridek o‘ltirgan tengsiz go‘zalga qarab, hayrat bilan «suv qizi», ya’ni suv parisining «goh-goh ko‘zga ko‘rin ishi»ga imon …

lgan. ikkinchidan, gulga insoniy sifatlar beriladi, shaxslantiriladi. chunonchi, gulzorning anjumanga o‘xshatilishi, gulning uyatdan qizarishi kabi. bu tashxis san’atiga xos xususiyatdir. birinchi bayt yorning jamoli ta’rifida edi. * ikkinchi bayt yorning labi va og‘zi ta’rifida: tamanno qilg‘ali la’lingni ko‘nglum, kishi bilmas oni kim, qoldi qanda. bu baytda ko‘nglim sening la’li labingni orzu qilgan edi, istab topolmadi, degan mazmun ifodalangan. «la’l», ayni paytd a, yor labidan chiqadigan iliq so‘zni ham anglatadi. yorning labi qon kabi qip-qizil bo‘lgani uchun ham qizil qimmatbaho tosh – la’lga o‘xshatiladi. mumtoz adabiyotda o‘ymoqdakkina, kichik og‘izli qizlar go‘zal hi soblangan. oshiq o‘zicha yorn ing og‘zini ko‘rmoqchi edi. lekin u shunchalar kichik ekanki, qayerdaligini hech kim bilmadi! keyingi baytlarda tasvir o‘zgaradi. * ta’rif e’tirof va shikoyat bilan almashadi. lirik qahramon dil izhoriga o‘tadi, ishq va sadoqatini bildirishga tushib ketadi: chu jonimdin aziz jonona sensen, kerakmas jon manga sensiz badanda. manga ul dunyoda jannat ne hojat, eshiging tuprog‘i basdur kafanda. …

uzun» va «uzmasman» so‘zlaridagi o‘zakdosh «uz» takrorida ham xislat bor. buni ishtiqoq san’ati deydilar. bun ing ustiga, sochdan qilingan qilto‘r oshiqni o‘z tuzog‘iga olgani ham anglas hiladi. oshiq shu qadar xoksor va yalinchoqki, ma’shuqa ning «ayog‘i qanda bo‘lsa, oshiqning boshi anda». ya’ni u suyuklisi tashlagan qadamga bosh uradi. bu o‘rinda zidlik – tazod san’atidan foydalanadi: uzun sochingdin uzmasmen ko‘ngulni, ayog‘ing qanda bo‘lsa boshim anda. * she’rning maqta’si g‘oyat samimiy bir tuyg‘u ifodasi bilan yakun topgan: odamlar oshiqqa yuksak mansab-martabalar tilaydilar, lekin atoyi – «sarvi ozod»ga banda, ya’ni qul. buni u o‘zi istaydi. shu o‘rinda qizning go‘zal qaddi-qomati «sarvi ozod» orqali berilganini ko‘rish mumkin. mumtoz adabiyotda qad hamisha sarvga o‘xshatilib kelingan. «ozod» so‘zi lug‘atlarda tik, chiroyli o‘sgan sarvga aniqlovchi sifatida qo‘llanilgan. umumiy ma’nosi xushqomat go‘zalga to‘g‘ri keladi. lekin bu muhim emas, muhimi sarvning «ozod»ligi bilan oshiqning «banda», ya’ni qul ekani qarshilantirib tasvirlanayotganida: tilar el mansabi oliy va lekin atoyi sarvi ozodingg‘a …

ylab, tilar jannatni zohidlar, berurlar nasyag‘a naqdni, bu ne nodon xaloyiqtur? satrlarida so‘fiyona ruh yaqqol seziladi. chunki tariqat ahli, ya’ni mutasavviflar allohni jannatga kirish uchun emas, balki o‘n sakkiz ming olamning yaratuvchisi, butun borliqning moyasi bo‘lgani uchun, jamolini ko‘rish uchun sevish lozim deb hisoblaydilar. * ular qiyomatda yaxshi qismatga ega bo‘lish uchun toat-ibodat qil ish pora evaziga ish bitirishga o‘xshash narsadir, chin muhabbat beg‘araz bo‘lishi, ya’ni oshiq hech narsa ta’ma qilmay, yaratganga ko‘ngil bog‘lashi lozim deb hisoblashadi. atoyi ning nazdida jannatga kirish uchun allohga muhabbat qo‘ygan kimsa naqdni nasiyaga almashgan nodon kabidir. allohning jamoli, go‘zalligi oldida jannatning chiroyi hechdir. shu bayt ning o‘zini majoziy nuqtayi nazardan talqin qilish ham mumkin. mumtoz shoirlarimizning mumtozligi ham shundaki, bir so‘z bilan bir necha ma’noni ifodalay olganlar. atoyining «hajringda, begim, oh degumdur dag‘i o‘lgum» deb boshlanadigan g‘azali ham oshiqona bo‘lib, suyuklisiga muhabbatni olamdagi hamma narsadan ortiq ko‘radigan oshiq holati ifoda etilgan. shoir uchun ma’shuqa …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Faylni Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"atoyi shoir lirikasi haqida 10 - sinf" haqida

1643311191.ppt презентация powerpoint shoir lirikasi haqida 10-sinf adabiyot darsligi asosida 6-mavzu: atoyi * atoyi – lirik shoir. u o‘z she’rlarida nozik xayol, sinchkovni goh, baland did egasi ekanligini namoyish etadi. go‘zal, esda qol adigan o‘xshatishlar, kutilmagan mubolag‘ali tasvirlar yaratadi. bir g‘azalida go‘zal yor xokisor oshiqning yuziga oyoq bosar ekan, oyog‘i og‘riydi, «yuzing buncha bo‘yradek dag‘al bo‘lmasa» deb nozlanadi. «bo‘yra» – qamishdan sholchaga o‘xshatib to‘qiladigan bir ashyo. u gilam tagidan to‘shaladi, tom ustiga yopiladi. yorn ing oyog‘i shu qadar nozik va go‘zalki, uning oldida oshiqning yuzi bo‘yraga o‘xshaydi. ikkinchi bir she’rida esa, yorini sog‘ingan oshiqning ko‘zidan yosh emas, daryo oqayotgani, u kipriklaridan sol yasab, shu daryoda suzayotgani manz...

PPT format, 7,8 MB. "atoyi shoir lirikasi haqida 10 - sinf"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: atoyi shoir lirikasi haqida 10 … PPT Bepul yuklash Telegram