sheva vakillari tasnifidagi o‘zbek shevalari
Page preview (5 pages)
Scroll down 👇![oliy va oʻrta maxsus ta’limi vazirligi toshkent davlat oʻzbek tili va adabiyoti universiteti oʻzbek filologiyasi fakulteti 208-guruh talabasi ilyasova mohinurning “oʻzbek dialektologiyasi” fanidan “dialektologik amaliyot ishi” amaliyot rahbari: ___________________ toshkent-2022 1. shevasi o‘rganilayotgan aholining yashash joyi haqida umumiy ma'lumot, aholining milliy tarkibi, ularda o‘zbeklarning nisbiy miqdori, aholi punkti atrofidagi sheva vakillari, boshqa millat vakillari haqida ma’lumot. sheva vakillarining kasb-kori. shahrimizda quyidagi kasb-korlar mavjud: hisobchi – [bügältir] advokat – [jüris] oshpaz – [āšpäz] xaydovchi – [šäfjār] arxitektor – [ärxitektir] direktor – [direktir] jurnalist – [dǯürnälis] sartarosh – [särtärāš novvoy – [nānvāj] hamshira – [hämšira] o‘qituvchi – [öqtüvči] 2. shevaning o‘zbek shevalari tasnifidagi o‘rni. bu lаhjа tarixan qarluq urug‘larining rivojlanishi asosida shakllangan va ular qadimgi tukyu (turk) qabila birlashmasiga mansub bo‘lib, uzoq o‘tmishda oltoyning g‘arbiy tumanlarida yashaganlar, turk xoqonligining tashkil topishi bilan (552-yilda) g‘arbiy oltoydan chiqib, irtish daryosi sohillarini, jung‘oriyani, mo‘g‘ul tog‘ining janubiy yon bag‘ridan to ile daryosining shimoligacha bo‘lgan hududni egallaydilar. …](/media/previews/pages/preview_vaU1EVS.webp "sheva vakillari tasnifidagi o‘zbek shevalari - Page 1")
![rixiy jihatdan qarluq-chigil-uyg‘ur til birligiga namangan, toshkent, andijon va o‘zbekistonning boshqa tumanlaridagi yirik punktlar aholisining shevalari taalluqlidir. 3. shevada a, ā unlilarining mavjudligi. bizning shevamizda “a” unlisi qo‘llanilmaydi. “ä” va “ā” unlilari esa faol qo‘llaniladi. sabzi – [sāvzi] bolalar – [bāllä] tomorqa – [tāmārqä] xomakch– [xāmtāk] sochhmoq – [čāčmāq] 4. singarmonizmning qaysi turi shevada qo‘llaniladi: a) palatal singarmonizm saqlangan so‘z va grammatik shakllar qatnashgan ikki jumla yozing; b) labial singarmonizm elementlarini saqlagan so‘z shakllaridan beshta misol yozing. palatal singarmonizmda so‘zning dastlabki bo‘g‘inida old unlilar qatnashgan bo‘lsa, keyingi bo‘g‘inlarda ham old qator unlilar ishtirok etadi. so‘zning dastlabki bo‘g‘inlarida orqa qator unlilar ishtirok etsa, keying bo‘g‘inlarda ham orqa qator unlisi ishtirok etadi. labial singarmonizmda so‘zning dastlabki bo‘g‘inida old qator lablangan unli ishtirok etsa, keyingi bo‘g‘inlarda ham old qator lablangan unlilar qatnashadi. aksincha, so‘zning dastlabki bo‘g‘inida lablangan orqa qator unli ishtirok etsa, keyingi bo‘g‘inlarda ham orqa qator lablangan unlilar qatnashadi. 5. birlamchi va …](/media/previews/pages/preview_YJ70sda.webp "sheva vakillari tasnifidagi o‘zbek shevalari - Page 2")
![] 10. h undoshi talaffuzda bormi? u qaysi o‘rinlarda o‘zining adabiy tildagi mavqeyini saqlab qoladi? misollar keltiring. h undoshi talaffuzda yo‘q bo‘lsa, uning adabiy tildagi o‘rni qanday to‘ldiriladi? misollar yozing. shevamizda “h” undoshi mavjud. lekin, ba’zi bir o‘rinlarda “h” tovushi o‘rniga “x” tovushi ishlatilib talaffuz qilinadi. bahor – [bäxār] hikmat – [xikmät] nihol – [nihāl] hurmat – [xürmät] baho – [bäxo] rahbar– [räxbär] 11. adabiy tildagi f undoshi shevalarda qanday variantlarga ega bo‘ladi? misollar yozing. iflos – [iplās] afzal – [ävzäl] 12. b undoshi v va p ga o‘tishi mumkinmi? misollar yozing. shevamizda “b” undoshining “p” undoshiga o‘tish hodisasi ko‘p uchraydi. “v” undoshiga o‘tish hodisasi esa juda kam. maktab – [mäjtäp] bob – [bāp] sabab– [säbäp] sabzi– [sāvzi] yubor– [jüvār] 13. l undoshining so‘z boshida qo‘llanishiga misollar keltiring. lobar – [lābär] lag‘mon – [läγmān] laylak – [läjle] loviya – [lāvija] lapotka – [läpätkä] 14. umlaut hodisasiga (āt - ätä) misol …](/media/previews/pages/preview_W9v3jkM.webp "sheva vakillari tasnifidagi o‘zbek shevalari - Page 3")
![urli turkumlardagi so‘zlar bo‘g‘inlariga tushishiga misol keltiring. olma`- [ālmä] (ot, meva) o`lma- [ālmä] (fe’l) suzma`- [süzmä] (ot) su`zma- [süzmä] (fe’l) so‘zla`r- [sözlär] (ot) so‘`zlar- [sözlär] (fe’l) surma` – [sürmä] (ot) su`rma – [sürmä] (fe’l) 19. shevada o‘zidan katta notanishlarga nima deb murojaat qilinadi: -ayollarga; xola – [xālä] yanga – [jäƞä] opa – [āpä] qoqindiq – [qāqindiq] -erkaklarga; amaki – [ämäki] aka – [ākä] 20. o‘zidan kichik notanishlarga nima deb murojaat qilinadi: –singillarga; qizcha – [qizčä] singil – [sinim] –ukalarga; uka – [üka] toy – [tāj] toychoq – [tājčāq] 21. o‘z ota-onasini, qarindosh-urug‘larini nima debchaqiradi: onasini; oyi – [āji] ona – [ānä] aya – [äjä] opa – [āpä] otasini; ada – [ädä] dada – [dädä] onaning ukasi va akasini; togʻa – [tāγä] otaning ukasi va akasini; amaki – [ämäki] (otaning akasi) aka – [äkä] (otaning ukasi) onaning opasi va singlisini; xola – [xālä] otaning opasi …](/media/previews/pages/preview_TqNuoPC.webp "sheva vakillari tasnifidagi o‘zbek shevalari - Page 4")
![ki – [čäkki] 25. ovqat pishirishda qo‘llaniladigan predmet va jarayon nomlari. -ovqat pishirishda qoʻllaniladigan predmetlar; qozon – [qāzān] kapkir – [käpkir] taxtakach – [täxtäkäč] pichoq – [pičo:] tovoq – [tāvā:] lagan – [lägän] tova – [tāvä] qoshiq – [qāšiq] tarelka – [tärelkä] mantiqosqon – [mäntiqāsqān] oʻqlov – [öqlāv] joʻva – [jövä] fartuk – [färtük] sochiq – [sāčiγ] -jarayon nomlari; ovqat pishir – [āvqät pišir] ovqat solmoq – [āvqät sālmāq] tugmoq – [tügmāq] xamir yoymoq – [xämir jājmāq] qaynatmoq – [qajnätmāq] qovurmoq – [qāvürmāq] qoʻzgʻamoq – [qöǯγämāq] ovqat suzmoq – [āvqät süzmāq] 26. ovqat nomlari. osh – [āš] manti – [mänti] somsa – [sāmsä] tokosh – [tākāš] mastava – [mästävä] qozonkavob – [qāzānkävāb] moshxoʻrda – [māšxördä] moshshovo – [māššāvā] boʻgʻirso: – [böγirsā:] xonim – [xānim] jarkop – [ǯärkop] lagʻmon – [läγmān] qaynatma – [qäjnätmä] shovla – [šāvlä] yupqa – [jüpqä] gʻilmindi – [γilmindi] dimlama – [dimlämä] makaron – [mäkärān] quymoq – …](/media/previews/pages/preview_WRz4wZi.webp "sheva vakillari tasnifidagi o‘zbek shevalari - Page 5")
About "sheva vakillari tasnifidagi o‘zbek shevalari"
oliy va oʻrta maxsus ta’limi vazirligi toshkent davlat oʻzbek tili va adabiyoti universiteti oʻzbek filologiyasi fakulteti 208-guruh talabasi ilyasova mohinurning “oʻzbek dialektologiyasi” fanidan “dialektologik amaliyot ishi” amaliyot rahbari: ___________________ toshkent-2022 1. shevasi o‘rganilayotgan aholining yashash joyi haqida umumiy ma'lumot, aholining milliy tarkibi, ularda o‘zbeklarning nisbiy miqdori, aholi punkti atrofidagi sheva vakillari, boshqa millat vakillari haqida ma’lumot. sheva vakillarining kasb-kori. shahrimizda quyidagi kasb-korlar mavjud: hisobchi – [bügältir] advokat – [jüris] oshpaz – [āšpäz] xaydovchi – [šäfjār] arxitektor – [ärxitektir] direktor – [direktir] jurnalist – [dǯürnälis] sartarosh – [särtärāš novvoy – [nānvāj] hamshira – [hämšira] o‘qituvchi – [öqtüv...
This file contains 29 pages in DOCX format (238.7 KB). To download "sheva vakillari tasnifidagi o‘zbek shevalari", click the Telegram button on the left.
