"devonu lug‘otit turk" asarining tadqiq etilishi

DOCX 7 pages 28.8 KB Free download

7 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 28.8 KB

File type DOCX

Pages 7

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 7

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi alisher navoiy nomidagi toshkent davlat o‘zbek tili va adabiyoti universiteti o‘zbek filologiyasi fakulteti “himoyaga tavsiya etilsin” dekan _____________prof. b.abdushukurov “____”___________2024-y. 5120100 – filologiya va tillarni o‘qitish (o‘zbek tili) ta’lim yo‘nalishi familya, ismi, sharifi mavzu bitiruv malakaviy ishi ilmiy rahbar: toshkent – 2024 kirish……………………………………………………………………………………3 asosiy qism......................................................................................................8 i bob. tilshunoslikda “devonu lug‘оtit turk” asarining tadqiq etilishi……………………………………………………………..8 1.1. “devonu lug‘оtit turk” asarining turkologiyada o‘rganilishi…..……………..8 1.2. lug‘atning o‘zbek tilshunosligida o‘rganilishi……………………………...17 1.3. harakat fe’llarining ma’noviy tuzilishi……. ……………..…………………26 ii bob. “devonu lug‘оtit turk” asaridagi obyektsiz harakat fe’llari tahlili………………………..……………………30 2.1.gorizontal va vertikal harakat fе’llari……..…………………………………31 2.2. aylanma va tebranma harakat fе’llari……………………………………….33 2.3. nafas va tovush chiqarish harakatini ifodalovchi fе’llar……………………34 iii bob. “devoni lug‘atit turk” asaridagi obyektli harakat fe’llarining semantik tavsifi………………………..40 3.1. natijali ijroni bildiruvchi fе’llar……………………………………………...40 3.2. natijasi mavhum bo‘lgan ijroni ifodalovchi harakat fе’llari…………………55 3.3. og‘iz bo‘shlig‘idagi harakatlarni ifodalovchi fе’llari ………………………56 xulosa…………………………………………………………………………60 foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati………………………….62 kirish bmi mavzusining asoslanishi va uning …

2 / 7

masdan turib, hozirgi tilning o‘ziga xosligini anglab bo‘lmaydi. dunyo tilshunosligida mahmud koshg‘ariy “devon”i bo‘yicha qator, jumladan, quyidagi ustuvor yo‘nalishlarda ilmiy tadqiqotlar olib borilmoqda: “devon”ning turli nashrlari, tarjimalari va asl nusxasi o‘rtasidagi tafovutlar masalasi, asarning fonetik, leksik, grammatik xususiyatlarini hozirgi turkiy tillar bilan qiyoslab o‘rganish, “devonu lug‘otit turk”dagi leksik birliklarning semantik xususiyatlari, “devon”da olam lisoniy manzarasining aks etishi va asarning lingvokulturologik jihatlarini tadqiq qilish. o‘zbek tilshunosligida turkiy tillarning qabila va urug‘ tillaridan urug‘ birlashmalariga aylanishidek muhim bir tarixiy davrida yaratilgan mahmud koshg‘ariy “devon”ining leksikografik xususiyatlari, leksik-semantik, morfologik, sintaktik jihatlari keng o‘rganilgan. bugungi kunda ilm-fanning barcha tarmoqlarida bo‘lgani singari, tilshunoslik fanida ham ushbu tarixiy lug‘at asosida ko‘plab ilmiy izlanishlar olib borilmoqda. zero, “...tarixiy-madaniy merosimiz namunalarini har tomonlama chuqur o‘rganish, buyuk alloma va mutafakkirlarimizning jahon ilm-fani va sivilizatsiyasi rivojiga qo‘shgan beqiyos hissasini targ‘ib etish, shu asosda yurtdoshlarimiz, avvalo yosh avlodimizni xalqimizning buyuk ma’naviy merosiga hurmat, ona yurtimizga mehr va sadoqat ruhida tarbiyalashga qaratilgan …

3 / 7

lar, uning predmeti esa harakat semali fe’llar va ularni lingvistik jihatdan tahlil qilish hisoblanadi. bmining maqsad va vazifalari. mahmud koshg‘ariyning “devonu lug‘оtit turk” asarida qo‘llangan harakat fe’llarining semantikasini o‘rganish va hozirgi o‘zbek adabiy tili bilan muqoyasasi asosida qiyosiy natijasini chiqarish ishning maqsadini belgilaydi. ishining ushbu maqsadidan kelib chiqib, unga quyidagi vazifalar belgilandi: · “devonu lug‘оtit turk” asarining o‘zbek va xorij tilshunoslari tomonidan tadqiq qilinish darajasini o‘rganish; · “devonu lug‘оtit turk” asarida qo‘llangan harakat semali fe’llarning semantik tasnifini qilish; · “devonu lug‘оtit turk” asarida qo‘llangan va hozirgi o‘zbek adabiy tilida mavjud harakat ifodalovchi fe’llarning o‘zaro o‘xshash va farqli tomonlarini yoritish; · harakat semali fe’llarning “devonu lug‘оtit turk” dagi o‘rni va ahamiyatini yaqqolroq ko‘rsatib berish. bmining ilmiy yangiligi quyidagilardan iborat: “devonu lug‘otit turk” asaridagi harakat fe’llari ilk bor bmi sifatida tadqiq etildi; “devonu lug‘otit turk” asarining dunyo tilshunosligida o‘rganilishiga e’tibor qaratilib, jahon tilshunoslarining mazkur asar yuzasidan amalga oshirgan jiddiy izlanishlarsh tavsiflandi; “devon” …

4 / 7

ruhlarga bo‘linib, misollar yordamida izohlandi. mavzu bo‘yicha qisqacha adabiyotlar tahlili. mahmud koshg‘ariyning “devonu lug‘otit turk” asari tilini o‘rganish borasida jahon miqyosida bir qator izlanishlar amalga oshirilgan. j.xudoyberdiyevning 2011-yilda nashrdan chiqqan kitobida lug‘at bo‘yicha yaratilgan asarning soni 1779 ta deb ko‘rsatilgan[footnoteref:2]. jumladan, k. brokkelman, v.radlov, g.bergshtrasser, f.xommel, o.pritsak, i.xavenshild, r.denkoff, v.v.bartold, s.ye.malov, i.i.umnyakov, a.n.kononov, a.m.sherbak, s.g.klyashtorniy, e.r.tenishev, i.v.stebleva, t.a.borovkova, y.a.zuyev kabi g‘arbiy yevropa va rus olimlarining ishlari shunday tadqiqotlar sirasiga kiradi. olib borilgan. b.atalay, n.osim, i.hikmat, s.bey, m.f.ko‘prulu, z.v.to‘g‘on, f.birtek, m.sh.ulkutashir, a.jafer o‘g‘lu, sechkin va sarab tug‘ba yurtachar, b.cho‘ponzoda, p.k.juze, j.validov, s.axalli, s.k.ibragimov, i.s.xarkovskiy, a.eqeubay, x.s.xo‘jayev, r.askar, x.ko‘ro‘g‘li, a.b.xalidov, z.musabayeva, a.erjilasun, p.oruzbayeva, v.maxpirov, a.ragimov, p.osmanaliyev kabi olimlarning tadqiqotlarini alohida ta’kidlash lozim[footnoteref:3]. [2: қаранг: xudoyberdiyev j. mahmud koshg‘ariy hayoti va «devonu lug‘otit turk» bo‘yicha yaratilgan asarlar ko‘rsatkichi. –toshkent: akademnashr, 2011. –158 b. ] [3: қаранг: xudoyberdiyev j. mahmud koshg‘ariy hayoti va «devonu lug‘otit turk» bo‘yicha yaratilgan asarlar ko‘rsatkichi. –toshkent: akademnashr, 2011. –158 …

5 / 7

xususiyatlarini izohlashda yetarli deb bo‘lmaydi. lug‘atdagi leksemalarni tarixiy-etimologik, funksional-semantik, stilistik, lingvokulturologik jihatdan o‘rganish natijasidagina eski turkiy tilning tabiatini to‘laroq tasavvur etish mumkin. o‘zbek tilshunosligida mahmud koshg‘ariyning “devon-u lug‘otit turk” asari fe’l leksemalarning maxsus o‘rganilmaganligi esa mazkur mavzuni o‘rganishni taqozo etadi. [4: маҳмуд кошғарий. туркий сўзлар девони (девону луғотит турк). таржимон ва нашрга тайёрловчи муталлибов с.м. - т.i-iii. – тошкент, 1960-1963; маҳмуд кошғарий. туркий сўзлар девони (девону луғоти-т-турк) [3 жилдлик]. нашрга тайёрловчилар: а.рустамов, ҳ.болтабоев. – тошкент: mumtoz so‘z, 2016. маҳмуд кошғарий. девону луғати-т-турк [туркий сўзлар девони]. нашрга тайёрловчи: қ.содиқов. – тошкент: ғафур ғулом номидаги нашриёт-матбаа ижодий уйи, 2017. ] [5: фитрат. энг эски турк адабиёти намуналари. нашрга тайёрловчи: о.ҳамроева. масъул муҳаррир: ҳ.болтабоев. – тошкент: mumtoz so‘z, 2008; муталлибов с.м. xi аср ёзма ёдгорликларида феъл категорияси. тил тарихига доир материаллар. –тошкент, 1955. – 79 б.; ҳасанов ҳ.ҳ. маҳмуд кошғарий. –тошкент, 1963. –83 б.; абдураҳмонов ғ.а., муталлибов с. девону луғотит турк. индекс-луғат. –тошкент: …

Want to read more?

Download all 7 pages for free via Telegram.

Download full file

About ""devonu lug‘otit turk" asarining tadqiq etilishi"

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi alisher navoiy nomidagi toshkent davlat o‘zbek tili va adabiyoti universiteti o‘zbek filologiyasi fakulteti “himoyaga tavsiya etilsin” dekan _____________prof. b.abdushukurov “____”___________2024-y. 5120100 – filologiya va tillarni o‘qitish (o‘zbek tili) ta’lim yo‘nalishi familya, ismi, sharifi mavzu bitiruv malakaviy ishi ilmiy rahbar: toshkent – 2024 kirish……………………………………………………………………………………3 asosiy qism......................................................................................................8 i bob. tilshunoslikda “devonu lug‘оtit turk” asarining tadqiq etilishi……………………………………………………………..8 1.1. “devonu lug‘оtit turk” asarining turkologiyada o‘rganilishi…..……………..8 1.2. lug‘atning o‘zbek tilshunosligida o‘rgani...

This file contains 7 pages in DOCX format (28.8 KB). To download ""devonu lug‘otit turk" asarining tadqiq etilishi", click the Telegram button on the left.

Tags: "devonu lug‘otit turk" asarinin… DOCX 7 pages Free download Telegram