o‘rxun-enasoy obidalari 10 - sinf

PPT 1,7 МБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1643311349.ppt название презентации o‘rxun-enasoy obidalari kul tigin bitiktoshi (mo‘g‘uliston) 10-sinf adabiyot darsligi asosida 2-mavzu: mazkur obidalarning topilishi o‘rxun hamda enasoy daryolarining havzalari bilan bog‘liq. garchi bunday qadimiy obidalar key inchalik sibir va mo‘g‘ulistonning boshqa joylaridan, sharqiy turk iston, o‘rta osiyo, kavkaz, volgabo‘yi, hatto sharqiy yevropadan ham topilgan bo‘lsa-da, tarixda bu nom muqim o‘rnashib qoldi. o‘rxun-enasoy yodgorliklari dastlab, o‘rxun, selenga va to‘li daryolari atrofidan shimoliy mo‘g‘ulistondan toshga bitilgan obidalar shaklida topildi. o‘rxun-enasoy obidalari «toshbitiklari» deb ham yuritiladi. buning sababi ko‘pgina yodgorliklarning qabr toshlariga o‘yib yozilganidir. ularning eng yiriklari «to‘nyuquq» hamda «kul tegin» yodgorliklaridir. qadimgi turkiy obidalarning asl manbalari topilgan va saqlanayotgan joylar: o‘rxun va enasoy daryolari atroflari, turfon (sharqiy turkiston), shuningdek, mo‘g‘uliston, germaniya (berlin, marburg, mayns), rossiya (sankt-peterburg, qizil, minusinsk), xitoy (turfon, urumchi, miran suchjoy, pekin), buyuk britaniya (london), fransiya (parij), shvetsiya (stokgolm), o‘zbekiston, qozog‘iston, qirg‘iziston va boshqalar. «to‘nyuquq» bitiktoshi 2 ta ustunga yozilgan. ularning biri 170, ikkinchisi 160 sm dan …

opildi. enasoy daryosi qirg‘oqlaridan ham shunday yodgorliklar topilgan. ular keyinchalik o‘rxun-enasoy yodgorliklari nomini oldi. ma’lumki, turkiy xalqlar o‘z davlatiga ega bo‘lgan eng qadimgi dunyo qavmlaridan biridir. o‘rxun-enasoy obidalari ana shu tarixni badiiy tarzda hikoya qiladi. ular o‘rta osiyodan boshlab dunaygacha bo‘lgan ulkan hududda o‘z davlatlarini idora qilishgan. yodgorliklar, asosan, vi–viii asr voqealarini aks ettiradi. v–vi asr o‘rtalarida dunyo xaritasida turk xoqonligi degan mamlakat yuzaga kelgan. bu mamlakat o‘rta osiyo, yettisuv, sharqiy turkiston, oltoy o‘lkalaridagi turli qabila va xalqlarni birlashtirgan edi. bu yerlar geografik jihatdan nihoyatda qulay, buning ustiga yevropa va sharqiy osiyoni bog‘lab turuvchi, «buyuk ipak yo‘li» ning ustida edi. shuning uchun ham turkiylar yashaydigan manzillarga qiziqish katta bo‘lgan. turli qabila va elatlarning doimiy hukmronlikka intilishi odatdagi hol edi. bundan dushmanlar ham foydalanishga harakat qiladilar. tashqi dushmanga qarshi hamkorlikda kurashish qabila va elatlarn ing birlashishiga olib keldi va 545-yilda turk xoqonligi yuzaga keldi. bu xoqonlik viii asrgacha hukmronlik qildi. toshbitiklarning …

hatchisi va sarkardasi bo‘lgan. to‘nyuquq «turk bilga xoqon davlatida bu bitigni yozdirdim» deydi. bilga xoqon eltarish xoqonning o‘g‘li edi. bitiktoshdagi voqealar to‘nyuquq tilidan hikoya qilinadi: «men – dono to‘nyuquqman. o‘zim tabg‘ach davlatida voyaga yetdim. turk xalqi tabg‘ach davlatiga bo‘ysunar edi...» so‘ng ana shu dahshatning – turkiylarning o‘z erkini qo‘ldan berib qo‘yishlarining sababi aytiladi: «turk xalqi boshboshdoqlikka, o‘zibo‘larchilikka, beparvolikka yo‘l qo‘ydi... o‘zi- ning xoni bilan birga bo‘lmadi». mustamlaka azobi, o‘zga xalq tahqiri yodgorlikda qisqa va lo‘nda, ammo nihoyatda ta’sirchan tarzda ifodalanadi: «... tabg‘achga taslim bo‘lganligi uchun tangri, o‘l degan, shek illi, turk xalqi o‘ldi, yo‘q bo‘ldi, tugadi. turk sir xalqi yerida birorta ham urug‘ qolmadi». to‘nyuquq yetti yuz kishini birlashtirib, «shad» degan unvon oladi. bu turk xoqonligidagi eng oliy darajadagi harbiy unvonlardan biri edi. to‘nyuquq bo‘gu tarxon hamda eltarish xoqon (kul tigin va bilga xoqonning otasi) bilan birga mamlakat mustaqilligi, el-yurt farovonligi, yurt osoy ishtaligi, chegaralar daxlsizligi uchun tinimsiz kurash olib …

xotirjamligi esa «xalqning tomog‘i to‘q edi» jumlasi orqali ifodalangan. dushmanning turkiylar ustiga hujum uyushtirish haqidagi yovuz niyatini eshitgan to‘nyuquqning «tun uxlagim kelmadi, kunduz o‘tirgim kelmadi» deyishi uning o‘z taqdirini xalq va yurt taqdiri bilan naqadar yaxlit holda tasavvur qilishini ko‘rsatib turibdi. to‘nyuquq iftixoridagi eng asosiy nuqta shunday ifodalanadi: «bu turk xalqiga qurolli dushmanni keltirmadim, yalovli otni yugurtirmadim». to‘nyuquq obidasi vatan haqidagi madhiyadir. u voqeiy yoki badiiy asar bo‘lishidan qat’i nazar, unda hayot haqiqati ham, tarixiy haqiqat ham badiiy tarzda o‘z aksini topgan. turkiy qabila va elatlarning o‘zaro talashib-tortishishlari ham, tashqi dushman bilan bo‘lgan ayovsiz kurashlar ham, aslida, tarixiy haqiqatdir. eltarish, bo‘g‘u, bilga xoqonlar ham tarixiy shaxslardir. asarda tilga olingan ko‘plab qabila, urug‘lar tarixda mavjud bo‘lgan, ular ning bir qismi hozir ham alohida xalqlar va millatlar tarkibida yas hab kelmoqda. yodgorlikda murojaat, undov, chaqiriq, yetakchilik qiladi. to‘nyuquq tabiatida tushkunlik, ikkilanish mutlaqo ko‘rinmaydi. uning harakatlarida, so‘zlarida o‘ziga ham, butun xalqiga ham buyuk …

tashini – mol-u jonini topshirgan kishiday bo‘lamiz. yupqa yig‘in tor-mor qilishga oson emish, ingichka yig‘in uzishga oson emish. yupqa qalin bo‘lsa, tor-mor qil adigan bahodir emish, ingichka yo‘g‘on bo‘lsa, uzadigan bahodir emish». asarda oltinga «sariq», kumushga «oq», tuyaga «egri» singari epitetlar – sifatlashlar qo‘llangan. undagi asosiy tasvir vositasi alliteratsiyadir. alliteratsiya – tovushlar ohangdorligi, asosan, bir xil tovushlarning takrorlanishi natijasida yuzaga keladigan ohangdorlikdir. unda unli va undosh takrorlanishi mumkin. o‘ngra qitaynyig‘ o‘lurtachi terman, bani o‘g‘uzug‘ o‘lurtachi – o‘q terman. tabg‘ach qag‘an yag‘imiz erti o‘n o‘q qag‘ani yag‘imiz erti. so‘z takrori ham yodgorlikda ko‘p uchraydi. undagi o‘ziga xos tasvir usullaridan yana biri voqea-hodisalarga muayyan yondashish bilan izohlanadi. ko‘pincha bir necha voqea-hodisalar yoki ular bilan bog‘liq detallar ketma-ket sanaladi: «turk budun o‘lti, alqinti, yo‘q bo‘ldi». bu yerdagi ketma-ket sanoq voqea zamiridagi dahshatli musibatni, kuchli fojiani juda yorqin namoyon etadi. yoki: «tabg‘ach, bardanayin teg. qitany, o‘ngdalayin teg. ban yirdantayin tegayin». (tabg‘ach, sen o‘ngdan hujum …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "o‘rxun-enasoy obidalari 10 - sinf"

1643311349.ppt название презентации o‘rxun-enasoy obidalari kul tigin bitiktoshi (mo‘g‘uliston) 10-sinf adabiyot darsligi asosida 2-mavzu: mazkur obidalarning topilishi o‘rxun hamda enasoy daryolarining havzalari bilan bog‘liq. garchi bunday qadimiy obidalar key inchalik sibir va mo‘g‘ulistonning boshqa joylaridan, sharqiy turk iston, o‘rta osiyo, kavkaz, volgabo‘yi, hatto sharqiy yevropadan ham topilgan bo‘lsa-da, tarixda bu nom muqim o‘rnashib qoldi. o‘rxun-enasoy yodgorliklari dastlab, o‘rxun, selenga va to‘li daryolari atrofidan shimoliy mo‘g‘ulistondan toshga bitilgan obidalar shaklida topildi. o‘rxun-enasoy obidalari «toshbitiklari» deb ham yuritiladi. buning sababi ko‘pgina yodgorliklarning qabr toshlariga o‘yib yozilganidir. ularning eng yiriklari «to‘nyuquq» hamda «kul tegin» yodg...

Формат PPT, 1,7 МБ. Чтобы скачать "o‘rxun-enasoy obidalari 10 - sinf", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: o‘rxun-enasoy obidalari 10 - si… PPT Бесплатная загрузка Telegram