markaziy osiyo xalqlari tarixi

DOCX 10 pages 57.1 KB Free download

10 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 57.1 KB

File type DOCX

Pages 10

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 10

kirish markaziy osiyo xalqlari tarixini o‘rganishda temur va temuriylar davrini mufassal o‘rganmay turib bu mintaqaning tarixiga baho berish mumkin emas. zero, markaziy osiyo xalqlari tarixida temur va temuriylar davri mamlakatning siyosiy-ijtimoiy, iqtisodiy va madaniy rivojlanish jarayonida ulkan ijobiy burilishlar davri bo‘lgan. tarixga nazar tashlar ekanmiz, movarounnahr hududida qanchadan – qancha asrlarga tatigulik voqyea va hodisalar bo‘lib o‘tgan. ammo mustabid tuzum vaqtida o‘z tariximizga bo‘lgan e'tibor sust kechgan davrdir. shuni ham ta'kidlash kerakki, o‘zbekiston mustaqillikka erishgach o‘z tariximizni qayta o‘rganish jadallik bilan boshlab yuborildi. xususan o‘sha mutabid yillarida “qonxo‘r”, “jallod”, “yo‘lto‘sar” deb xalq ongiga uqtirilgan. sohibqiron amir temurning qanday shaxs ekanligini nafaqat bizni olimlar, balki butun dunyo olimlari isbotlab berdilar. binobarin, qariyb 500 yil hukumronlik qilgan temuriylar sulolasi xususida esa, jahon adabiyotida ilmiy asarlar, romanlar hamda sahna asarlari yaratilib kelindi va yaratilmoqda. shuningdek, jahon olimlari tomonidan temuriylar sulolasining shajarasi ingliz, fransuz va nemis tillarida yozilgan va nashr qilingan. bizda esa temur …

2 / 10

sh imkoniga ega bo‘ldik. turon xalqining eng yorqin davrlaridan biri, shak-shubhasiz, amir temur nomi bilan bog‘liqdir. yurtboshimiz i.a.karimovning quyidagi so‘zlarida xalqimizning ulug‘ davlat arbobi amir temur xotirasiga bo‘lgan munosabati mujassamlashgan: “amir temur shaxsini idrok etish tarixni idrok etish demakdir. amir temurni anglash o‘zimizni anglash demakdir. amir temurni ulug‘lash tarix qa'riga chuqur ildiz otgan tomirlarimizga, madaniyatimizga, buyuk kelajagimizga ishonchimizni mustahkamlash demakdir”[footnoteref:2]. [2: 11 и.а.каримов, амир темур ҳақида сўз. тошкент, “ўзбекистон”, 1996, 34-б.] ko‘p ming yillik tariximiz juda ko‘p sulolalarni boshdan kechirdi. lekin o‘zidan katta yodgorlik qoldirgan va ko‘p yillar hukm surgan sulola bu- temuriylar sulolasi bo‘ldi. bu sulola vakillari movarounnahr, eron, ozarbayjon, iroq, afg‘oniston va hindistonni 288 yil (1370-1506; 1526-1858 yillari) idora qildilar, o‘sha mamlakat xalqlari tarixida sezilarli iz qoldirdilar. i bob. sohibqiron amir temur kuragoniyning faoliyati va janglari. 1-§.amir temurning hokimiyat tepasiga kelishi. xiv asr o‘rtalarida chingizxon egallab olgan yerlar uning merosxo‘rlari taxt, hokimiyat uchun o‘zaro nizolar kuchayib ketgan edi. …

3 / 10

‘i bo‘lib, xoja ilg‘or qishlog‘idan edi. onasi esa takina moh begim bo‘lgan. amir muhammad tarag‘ay avvalo komil musulmon va bahodir jangchi bo‘lgan. u o‘z zamonasining obro‘li, e'tiborli, ziyoli o‘ziga to‘q shaxslaridan bo‘lgani uchun temur yoshligida oilasida yaxshi ta'lim va tarbiya ko‘rgan. ko‘pchilik adabiyotlarda ataylab uni “savodsiz”, faqat “qonxo‘r”, “zolim” shoh sifatida tasvirlanishi haqiqatga to‘g‘ri kelmaydi[footnoteref:3]. [3: 11 якубовский а. темур. вопросы истории. 1946. № 8-9. с. 42-74.] amir temur 12 yoshidan boshlab bolalarga xos bo‘lgan ermak o‘yinlardan voz kechib, sipohiylikka oid o‘yinlar bilan shug‘ullandi. temur 16-18 yoshida qilichbozlik, nayzabozlik va shikor qilish san'atini mohirona egallaydi va 20 yoshida esa abjir chavandoz bo‘lib yetishadi. endi u o‘z tengqurlarini guruhlarga bo‘lib, jang mashqlarini o‘tkaza boshlaydi.[footnoteref:4] [4: 11 файзиев т. темурийлар шажараси. тошкент, 1995. 14-15 б.] amir temurning amakisi hoji barlos kesh shahrining hokimi edi. temur yoshligidanoq harbiy mahoratga ega shaxs bo‘lib, u o‘z atrofiga barlos urug‘idan chiqqan yosh jangchilarni to‘plagan edi. 1360-1361 …

4 / 10

zmat qilishdan bosh tortib, o‘sha vaqtda balx hokimi bo‘lib turgan amir qozog‘onning nabirasi amir husayn bilan ittifoq to‘zadi. temur o‘z hokimiyatini mustahkamlash maqsadida mo‘g‘ullarga qarshi kurash boshlaydi. mahalliy hokimiyat uchun bo‘lganjanglarning birida, aniqrog‘i seyistonda turkmanlarga qarshi bo‘lgan janglarda o‘ng qo‘li va o‘ng oyog‘idan yaralanib bir umrga oqsoq bo‘lib qoladi. 1363 yilda tug‘luq temurning vafoti movarounnahr uchun bo‘lgan kurashlarni kuchaytirib yuboradi. lekin mo‘g‘ul bosqinchilari osonlikcha movarounnahr yerlarini bermasliklari ma'lum edi. shu munosabat bilan amir temur va tug‘luq temur vafotidan so‘ng movarounnahrdan haydalgan amir husaynning birlashgan qo‘shinlari 1365 yilda ilyosxo‘ja qo‘shinlariga qarshi ittifoqlikda kurash boshlaydilar. toshkent va chinoz oralig‘ida bo‘lgan mashhur «loy jangi» ittifoqchilar o‘rtasidagi kelishmovchilik tufayli mag‘lubiyat bilan tugaydi. ushbu voqyealardan so‘ng amir husayn va amir temur o‘rtasida dastlabki ixtilof boshlanadi. «loy jangi»da g‘alabaga erishgan ilyosxo‘ja uchun movarounnahrga keng yo‘l ochilgan edi. u katta qo‘shinlar bilan samarqandga yurish boshlaydi. bu paytda samarqanddagi mavlonzoda va abu bakr boshliq sarbadorlar ilyosxo‘jaga qarshi chiqadilar. …

5 / 10

yerlarida o‘zaro urushlardan so‘ng ijtimoiy-iqtisodiy ahvol og‘irlashib ketgan edi. mana shunday bir vaqtda, mamlakatda o‘zaro urushlarga barham beradigan markazlashgan davlat tizimini barpo etish nihoyatda zarur edi. buni birinchi bo‘lib anglagan amir temur amir husaynga qarshi zimdan kurash olib borib 1370 yilda movarounnahr taxtini egallashga muvaffaq bo‘ladi.[footnoteref:5] [5: 11 файзиев т. темурийлар шажараси. тошкент, 1995. 21-23 б.] vatan haqida qayg‘urish, vatan mustaqilligini tiklash haqidagi fikrlar shu yillar yuzaga chiqib, amir temur balx shahrida chaqirilgan qurultoyda movarounnahrning amiri deb e'lon qilinadi. biroq mamlakatda ahvol og‘ir edi. movarounnahr hududi hali mo‘g‘ul istilochilaridan batamom xalos bo‘lmagan, qashshoqlikka mahkum etilgan mehnatkash xalq og‘ir kunlarni boshidan kechirmoqda edi. amir temur taxtga o‘tirgach, birinchi harakatni mamlakatni mo‘g‘ul istilochilaridan ozod qilib, mustaqil markazlashgan davlatni barpo qilishga qaratdi. mamlakatni boshqarishda yangi va mukammal tartib qoidalar joriy qildi. 1370 yildayoq amir temur samarqand shahar devorini qurdirishga kirishadi. shuningdek, qo‘rg‘on va saroylar bino qildiradi. bu qurilishlar mo‘g‘ullar istilosidan 150 yil keyingi …

Want to read more?

Download all 10 pages for free via Telegram.

Download full file

About "markaziy osiyo xalqlari tarixi"

kirish markaziy osiyo xalqlari tarixini o‘rganishda temur va temuriylar davrini mufassal o‘rganmay turib bu mintaqaning tarixiga baho berish mumkin emas. zero, markaziy osiyo xalqlari tarixida temur va temuriylar davri mamlakatning siyosiy-ijtimoiy, iqtisodiy va madaniy rivojlanish jarayonida ulkan ijobiy burilishlar davri bo‘lgan. tarixga nazar tashlar ekanmiz, movarounnahr hududida qanchadan – qancha asrlarga tatigulik voqyea va hodisalar bo‘lib o‘tgan. ammo mustabid tuzum vaqtida o‘z tariximizga bo‘lgan e'tibor sust kechgan davrdir. shuni ham ta'kidlash kerakki, o‘zbekiston mustaqillikka erishgach o‘z tariximizni qayta o‘rganish jadallik bilan boshlab yuborildi. xususan o‘sha mutabid yillarida “qonxo‘r”, “jallod”, “yo‘lto‘sar” deb xalq ongiga uqtirilgan. sohibqiron amir temurning qanday...

This file contains 10 pages in DOCX format (57.1 KB). To download "markaziy osiyo xalqlari tarixi", click the Telegram button on the left.

Tags: markaziy osiyo xalqlari tarixi DOCX 10 pages Free download Telegram