qobiliyatlar haqida ma'ruzalar

DOCX 12 pages 41.5 KB Free download

12 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 41.5 KB

File type DOCX

Pages 12

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 12

qobiliyatlar reja: 1. qobiliyatlar haqida tushuncha. 1. qobiliyatlar tizimi. 1. qobiliyatning sifat va miqdor xarakteristikasi. 1. layoqatlar, qobiliyatlar va insonlarning individual farqlari. 1. qobiliyatlarni rivojlanishi. «kadrlar tayyorlash milliy dasturi» (avgust 1997) ta’limning uzluksiz o‘zbek modeliga asos solib, uning asosiy vazifasi komil shaxsni shakllantirishdir. dasturning muhim vazifalaridan biri ta’lim oluvchilarning aqliy individual xususiyatlari va qobiliyatlarini tarkib toptirish bo‘lib hisoblanadi. qobiliyatlar muammosi psixologiya fanida qiziqarli va ma’lum darajada tadqiq qilingan muammolardan biridir. bu muammo yuzasidan qadimdan to shu kunga qadar olimlar izlanishlar olib borganlar. insonning imkoniyatlarini o‘rganishga sharq mutafakkirlari (farobiy, beruniy, abu ali ibn sino), rossiya psixologlari (b.m. teplov, b.g. apanev, n.v. kuzmina, s.l. rubinshteyn, a.g. kovalev, v.n. myasishev), g‘arb olimlari (a. bine, t. simon, f. galton, v. shtern, u. ollport, k. rodjers) kabilar katta hissa qo‘shganlar. ushbu muammo ustida o‘zbekiston psixolog olimlari (e. g‘oziev, r. gaynutdinov, m.g. davletshin, b.r. qodirov, v.a. tokareva va boshqalar) ham izlanish olib borganlar. ma’lumki, turli kishilarni …

2 / 12

tushuniladi». ushbu tushunchaning kamchiliklari nimadan iborat? bu tushuncha asoschisi xristian volf (1679-1754 yillar) hisoblanib, uning nazariyasiga ko‘ra barcha psixik hodisalar qobiliyatlar kategoriyasiga kiritilgan. bunday yondashuvda muayyan qobiliyatlar tizimini aniqlash mumkin emas edi. qobiliyatlarni inson hayotidagi ahamiyati ham aniqlanmagandi. shuning uchun bu tushuncha psixologiyada keng tarqalmadi. xviii – xix asrlarda «qobiliyat bu umumiy va maxsus bilim, malaka va ko‘nikmalar yig‘indisi bo‘lib, u turli faoliyat muvaffaqiyatini ta’minlaydi. yangi qarashlar yuzaga keladi”. ushbu tushuncha to‘g‘rimikan? uning kamchiligi nimada? amaliyotda biz ma’lum qobiliyatga ega bo‘lgan, lekin etarli bilimga ega bo‘lmaganligi tufayli o‘zini namoyon qila olmagan kishilarni bilamiz. yuqorida aytilgan fikrimizning dalili sifatida yosh v. surikovni (rus rassomi) sankt peterburg rassomchilik akademiyasi o‘qishga qabul qilmaganda, u bir yil ikona chizish ustaxonasida rassomchilik ko‘nikmalarini egallaydi va kelasi yilga xuddi o‘sha imtixondan yiqitgan domlalar uni akademiyaga o‘qishga qabul qiladilar. albert eynshteyn o‘rta maktabda o‘qib yurganida o‘rtacha o‘quvchilardan bo‘lib, uning genialligini namoyon qiluvchi hech narsa bo‘lmagan. qobiliyatlar bilimlar, …

3 / 12

affaqiyatli bajarishda namoyon bo‘ladi. shunday qilib, qarama-qarshiliklarni engish, hamda haqiqatni izlash oqibatida olimlar quyidagi xulosaga keldilar: «qobiliyatlar – shaxsning individual psixologik xususiyati bo‘lib, unga bilimlar, ko‘nikmalar va malakalarni o‘zlashtirilishining to‘liqligi, tezligi, engilligi, chuqurligi, hamda turli faoliyatni o‘zlashtirish va uni muvaffaqiyatli bajarishga bog‘liqdir»[footnoteref:1]. bu tushunchani psixologiyaga yirik rossiya olimi b.m. teplov (1896-1965 yillar) kiritgan bo‘lib, u bugungi kunda keng tarqalgandir. [1: б.м. теплов ”способность и одаренность” // хрестоматия по возрастной и педагогической психологии. м.: 1981, стр. 32.] yuqorida aytib o‘tilganidek, b.m. teplov qobiliyatlarning umumiy nazariyasini ishlab chiqishga o‘z hissasini qo‘shgan. b.m. teplovning fikricha «qobiliyatlar» tushunchasi o‘z ichiga uch g‘oyani qamrab oldi: «birinchidan, qobiliyatlar deganda bir odamni boshqasidan ajratib turadigan individual psixologik xususiyatlar tushuniladi... ikkinchidan, qobiliyat deganda har qanday individual psixologik xususiyatni emas, biror-bir faoliyatni muvaffaqiyatli bajarilishini ta’minlovchi xususiyat tushuniladi. uchinchidan, «qobiliyatlar» odamning bilimlari, ko‘nikmalari va malakalariga tenglashtirilmasligi lozim.» b.m. teplovning fikricha qobiliyatlar doimiy rivojlanishdagina mavjud bo‘lishi mumkin. rivojlanmagan, amaliyotda qo‘llanilmaydigan qobiliyat …

4 / 12

arda muvaffaqiyatini ta’minlaydi. maxsus qobiliyatlar insonni biror-bir maxsus faoliyat yo‘nalishidagi muvaffaqiyatini ta’minlaydi va uning namoyon bo‘lishi uchun maxsus layoqat bo‘lishi lozim. bunday qobiliyatlarga musiqaviy, matematik, texnik, adabiy-ijodiy, pedagogik va boshqalar kiradi. psixologik adabiyotlarda maxsus qobiliyatlarni rivojlantirishga doir ko‘plab tajribaviy ishlar qilingan. ularga xos bir necha ishlarda to‘xtaymiz. musiqaviy qobiliyatlar b.m. teplov tomonidan o‘rganilib, «psixologiya muzыkalnыx sposobnostey»[footnoteref:2] kitobida keng ochib berilgan. [2: теплов б.м. “психология музыкальных способностей». изд. апн рсфср. м-л.: 1947 г. ] unda musiqiy qobiliyatlar zaminida individual-psixologik xususiyatlar kompleksi yotib, ular shaxsda musiqaviy shakllantirishga xizmat qiladi deb ko‘rsatib o‘tiladi. b.m. teplovning fikricha, musiqaviylikning asosiy namoyon qilib turadigan narsa musiqani his qilish, shuningdek, musiqani emotsional his qila olishlik musiqaviy qobiliyatning asosiy mazmunidir. b.m. teplov musiqaviylikni tizimini ko‘rib chiqadi va quyidagilarni kiritadi: musiqani eshitish xususiyati, musiqa ritmi va musiqiy xotira. matematik qobiliyatlar ustida v.a. krutetskiy ishlagan. jumladan, u «matematik qobiliyatlar psixologiyasi» monografiyasida matematik qobiliyatlar va ularning tizimini keng yoritib bergan. u …

5 / 12

atik kategoriyani aniqlaydilar, ko‘pincha hodisalarni matematik munosabatlar nuqtai-nazariyasi orqali qabul qiladilar. tasviriy san’atga xos qobiliyatlarni v.i. kirienko o‘rgangan. uning «tasviriy faoliyat qobiliyatlari psixologiyasi»[footnoteref:3] kitobida tasviriy qobiliyatning psixologik tahlili berilgan. tasviriy faoliyatda idrokning xususiyatlarini o‘rganish jarayonida v.i. kirienko tasviriy san’atda qobiliyat hodisalarni yaxlit va sintetik ko‘rinishda idrok etishda namoyon bo‘lib, u badiiy talantning asosiy mazmuni ekanligi haqidagi xulosaga keladi. [3: кириенко в.и. “психология способностей к изобразительной деятельности”. изд. апн рсфср. м.: 1959 г.] tasviriy faoliyatdagi qobiliyatlardan biri proporsiyalarga baho berishdir. yana bir tasviriy qobiliyatlarning xarakterli tomoni ranglar munosabatini baholay olish va perspektiv qisqartirishlarga baho berishdir. perspektiv qisqartirishlarga baho berish – tasviriy san’atning asosiy vazifalaridan biridir va uni to‘g‘ri hal qilinishi tasviriy san’atdagi qobiliyatlarning asosiy ko‘rinishidir. badiiy ijodiyot jarayonida ko‘rish tasavvurlari muhim ahamiyatga ega. biror-bir materialni olib uni anglanilgan va maqsadga yo‘naltirilgan ijod orqali badiiy obraz yuzaga keladi va predmetning o‘ziga xos xususiyatlari namoyon bo‘ladi. a.g. kovalev tasviriy faoliyatda asosiy tayanch sifatida …

Want to read more?

Download all 12 pages for free via Telegram.

Download full file

About "qobiliyatlar haqida ma'ruzalar"

qobiliyatlar reja: 1. qobiliyatlar haqida tushuncha. 1. qobiliyatlar tizimi. 1. qobiliyatning sifat va miqdor xarakteristikasi. 1. layoqatlar, qobiliyatlar va insonlarning individual farqlari. 1. qobiliyatlarni rivojlanishi. «kadrlar tayyorlash milliy dasturi» (avgust 1997) ta’limning uzluksiz o‘zbek modeliga asos solib, uning asosiy vazifasi komil shaxsni shakllantirishdir. dasturning muhim vazifalaridan biri ta’lim oluvchilarning aqliy individual xususiyatlari va qobiliyatlarini tarkib toptirish bo‘lib hisoblanadi. qobiliyatlar muammosi psixologiya fanida qiziqarli va ma’lum darajada tadqiq qilingan muammolardan biridir. bu muammo yuzasidan qadimdan to shu kunga qadar olimlar izlanishlar olib borganlar. insonning imkoniyatlarini o‘rganishga sharq mutafakkirlari (farobiy, beruniy, abu ali...

This file contains 12 pages in DOCX format (41.5 KB). To download "qobiliyatlar haqida ma'ruzalar", click the Telegram button on the left.

Tags: qobiliyatlar haqida ma'ruzalar DOCX 12 pages Free download Telegram