estetika nazariyasi

DOCX 25 pages 55.1 KB Free download

25 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 55.1 KB

File type DOCX

Pages 25

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 25

7-mavzu: estetika nazariyasi reja: 1. estetika fanining predmeti, ob'ekti va falsafiy mohiyati 2. estetika xaqidagi qarashlar tarixi 3. estetika kategoriyalari va ularning o'zaro aloqadorligi. estetika yoxud nafosatshunoslik eng qadimgi fanlardan biri. uning tarixi ikki yarim-uch ming yillik vaqtni o’z ichiga oladi. biroq u o’zining hozirgi nomini xyiii asrda olgan. ungacha bu fanning asosiy muammosi bo’lmish go’zallik va san’at haqidagi mulohazalar har xil san’at turlariga bag’ishlangan risolalarda, falsafa hamda ilohiyot borasidagi asarlarda o’z aksini topgan edi. «estetika» atamasini birinchi bo’lib buyuk olmon faylasufi aleksandr baumgarten (1714—1762) ilmiy muomalaga kiritgan. bunda u boshqa bir ulug’ olmon faylasufi g. laybnist (1646-1716) ta’limotidan kelib chiqqan holda munosabat bildirgan edi. laybnist inson ma’naviy olamini uch sohaga: aql – idrok, iroda-ixtiyor, his-tuyg’uga bo’ladi va ularning har birini alohida falsafiy jihatdan o’rganish lozimligini ta’kidlaydi. baumgartengacha aql – idrokni o’rganadigan fan – mantiq, iroda – ixtiyorni o’rganuvchi fan esa – axloqshunoslik (etika)ning falsafada ko’pdan buyon o’z o’rni bor …

2 / 25

ormiz, buning ustiga, u odatiy nutqqa singishib ketgan. shunga qaramay, bizning fanimiz mazmuniga javob beradigan ibora, bu – «san’at falsafasi» yoki yana ham aniqroq qilib aytganda – «badiiy ijod falsafasi»[footnoteref:1]. [1: гегел г. эстетика. м., искусство, 1968. с. 7. ] gegelning «estetika» atamasidan ko’ngli to’lmaganligiga jiddiy sabablar bor. bulardan biri – yuqorida uning o’zi aytib o’tgan fikrlari bo’lsa, ikkinchisi – mazkur so’zning barcha his=tuyg’ularga taalluqliligi. vaholanki, bu fan faqat nafosatli his tuyg’ular va ularning ziddini nazarda tutadi. ayniqsa, mana shu ikkinchi sababga ko’ra, «estetika» atamasining talabga javob berishi shubhali. buning ustiga allaqachon mazkur fan tadqiqot doirasi san’at hududidan chiqib, inson hayotining deyarli barcha sohalariga yoyilib ketgan. shu bois «nafosatshunoslik» atamasi ham ilmiy muomalaga kiritildi. zero mazkur atamaga asos bo’lgan «nafis», «nafislik», «nafosat» so’zlari o’z qamrovi bilan fan talablariga javob bera oladi. «nafis» so’zi «o’zbek tilining izohli lug’ati»da – go’zal, nozik, latif, yoqimli, badiiy jihatdan juda yuksak degan ma’nolarda izohlanadi[footnoteref:2]. shu …

3 / 25

rning go’zal bo’lishini, har qadamda nafosatni his etishni istaydi: biz taqib yurgan soat, biz kiygan kiyim, biz haydayotgan mashina, biz uchadigan samolyot, biz yashayotgan uy, biz mehnat qiladigan ishxona, biz yurgizayotgan dastgoh, biz yozayotgan qalam, biz dam oladigan tomoshabog’lar – hammasidan nafis bir ruh ufurib turishi lozim. yuqorida aytilganlardan kelib chiqsak, «go’zallik falsafasi» degan ibora bu fanning mohiyatiga ko’proq mos keladi. negaki, u faqat san’atdagi go’zallikni emas, balki insondagi, jamiyat va tabiatdagi go’zallikni ham o’rganadi. shuningdek, go’zallikdan boshqa ulug’vorlik, fojeaviylik, kulgililik, mo’’jizaviylik, xayoliylik, uyg’unlik, noziklik singari ko’pdan-ko’p tushunchalar mavjudki, ularni tadqiq etish ham estetika fanining zimmasida. lekin, bu o’rinda, shuni unutmaslik kerakki, mazkur tushunchalarning har birida go’zallik, bir tomondan, unsur sifatida ishtirok esta, ikkinchi tomondan, ularning o’zi go’zallikka nisbatan unsur vazifasini o’taydi. ana shu xususiyatlarning voqelikda namoyon bo’lishini biz nafosat deb ataymiz. go’zallik, ko’rganimizdek, nafosatning bosh, etakchi xususiyati hisoblanadi. shu bois u estetikaning mezoniy tushunchalaridan biri sifatida tadqiq va talqin …

4 / 25

t «tog’»ida ham hajm, miqdor boru, lekin bir narsa –go’zallik etishmaydi. minora bilan tog’dagi hajmni salobatga aylantiruvchi unsur, bu – go’zallik. fojeaviylik xususiyatida ham go’zallikning ishtirokini ko’rish mumkin. misol sifatida lev tolstoyning «urush va tinchlik» romanidagi austrlistda bo’lib o’tgan rus va franstuz qo’shinlari to’qnashuvidan so’ng, jang maydonida yarador bo’lib yotgan knyaz andrey bolkonskiyni eslaylik: bir qo’lida bayroq dastasini ushlagancha, ko’m=ko’k maysada moviy osmonga qarab yotgan, oppoq mundirli botir yigit – bayroqdor zobitning tepasiga kelgan napoleon uni o’lgan deb o’ylab, bu manzaradan hayratlanib: «mana bu – go’zal o’lim!», deydi. bu o’rinda asar qahramonining o’limi – fojeaviylik, o’limning qahramonlikka aylanishi – ulug’vorlik; fojeaviylik bilan ulug’vorlik xususiyatlarining omuxtalashuvi natijasida esa go’zal manzara, qayg’uli va ulug’vor go’zallik vujudga kelgan. shuning uchun ham napoleonning hayrotomuz xitobi bejiz emas. ayni paytda go’zallik yuqorida keltirilgan estetik xususiyatlar va tushunchalarning «mustaqilligiga» daxl qilmaydi, faqat ularning hujayrasida u yoki bu darajadagi unsur sifatida ishtirok etadi. demak, estetikaning asosiy tadqiqot …

5 / 25

lgan barcha jarayonlarni o’rganadi. ikkinchi tomondan, san’at uchun umumiy qonun-qoidalarni ishlab chiqadi va tadbiq etadi. uchinchi tomondan esa, san’at asarini idrok etayotgan kishi ruhidagi o’zgarishlarni nafosat nuqtayi nazaridan tadqiq qiladi. shunday qilib, estetika san’atni to’la qamrab oladi va uning ich=ichiga kirib boradi: badiiy asarning yaratilish arafasidagi shart=sharoitlardan tortib, to u bunyodga kelib, asl egasi – idrok etuvchiga etib borgunigacha bo’lgan va undan keyingi jarayonlarni tadqiq etadi hamda ulardan nazariy xulosalar chiqaradi. zero «san’at falsafasi» iborasining siri ana shunda. estetika – falsafiy fanlardan biri. falsafa esa fanlarning podshosidir. darhaqiqat, u fanlar podshosi sifatida barcha tabiiy va ijtimoiy ilmlar erishgan yutuqlarni o’z qamroviga olib, ulardan umumiy xulosalar chiqarib, shular asosida insoniyatni haqiqat tomon etaklaydi. shu bois tafakkurni falsafaning predmeti deb atash maqsadga muvofiq. estetika esa falsafiy fan sifatida barcha san’atshunoslik fanlari erishgan yutuqlardan umumiy xulosalar chiqarib, shu xulosalar asosida insonni go’zallik orqali haqiqatga etishtirishga xizmat qiladi. bundan tashqari, estetika ishlab chiqqan qonun=qoidalar …

Want to read more?

Download all 25 pages for free via Telegram.

Download full file

About "estetika nazariyasi"

7-mavzu: estetika nazariyasi reja: 1. estetika fanining predmeti, ob'ekti va falsafiy mohiyati 2. estetika xaqidagi qarashlar tarixi 3. estetika kategoriyalari va ularning o'zaro aloqadorligi. estetika yoxud nafosatshunoslik eng qadimgi fanlardan biri. uning tarixi ikki yarim-uch ming yillik vaqtni o’z ichiga oladi. biroq u o’zining hozirgi nomini xyiii asrda olgan. ungacha bu fanning asosiy muammosi bo’lmish go’zallik va san’at haqidagi mulohazalar har xil san’at turlariga bag’ishlangan risolalarda, falsafa hamda ilohiyot borasidagi asarlarda o’z aksini topgan edi. «estetika» atamasini birinchi bo’lib buyuk olmon faylasufi aleksandr baumgarten (1714—1762) ilmiy muomalaga kiritgan. bunda u boshqa bir ulug’ olmon faylasufi g. laybnist (1646-1716) ta’limotidan kelib chiqqan holda munosabat b...

This file contains 25 pages in DOCX format (55.1 KB). To download "estetika nazariyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: estetika nazariyasi DOCX 25 pages Free download Telegram