markaziy osiyoda kuzatiladigan tabiiy ofatlar va ularning oqibatlari

DOCX 5 sahifa 70,8 KB Bepul yuklash

5 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 70,8 KB

Fayl turi DOCX

Sahifalar 5

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 5

6-mavzu. markaziy osiyoda kuzatiladigan tabiiy ofatlar va ularning oqibatlari. reja: 1. markaziy osiyo mintaqasi mamlakatlarinin seysmik faol hududda joylashganligi. 2. yer silkinishlarining boshqa tusdagi va turdagi favqulodda vaziyatlarni keltirib chiqarish xarakteriga ega ekanligi. tayanch sо‘z va iboralar: struktura, tarmoq, vazirlik, tuzilma, ma’lumot almashuv, umummaqsadli, muhofaza, chora-tadbir, qutqatuv, tibbiy yordam, sanitariya, obrabotka, dizenfeksiya, dezaktivatsiya, radioktiv, texnogen, tabiiy, zilzila, mognituda, ball, o’lchov ishlari, avariya-qutqaruv, maxsus tayyorgarlik. yer silkinishi va uning oqibatlari. tabiiy ofatlar ichida eng xavflisi va daxshatlisi bu - yer silkinishidir. yer silkinishi - yer osti zarbasi va yer ustki qatlamining tebranishi bo‘lib, tabiiy ofatlar, texnologik jarayonlar tufayli yuzaga keladi. yer ostki zarbasining paydo bu'lish o‘chog‘i, yerning ostki qatlamidagi uzoq vaqt yigilib qolgan enyergiyaning yuzaga otilib chiqish jarayoni tufayli yuzaga keladi. o‘choqning ichki qismi markazi gipotsentr deyiladi, yerning ustki qismidagi markazi epitsentr deyiladi (1-rasm). 1-rasm. zilzila o‘chog‘i. yar silkinishi yuzaga kelish sabablariga ko‘ra quyidagi guruhlarga bo‘linadi: tektonik zilzilalar; vulkon zilzilalari; ag‘darilish, …

2 / 5

ishiga vulqonli yer silkinishi deyiladi. bunday yer silkinishi vulqonning faollashishi bilan bog‘liq bo‘lganligi sababli aksariyat ko‘p hollarda ular aniq bashorat qilinadi. shuning uchun uning keltiradigan talofoti deyarli kuchli bo‘lmaydi. insonning muxandislik faoliyati bilan bog‘liq bo‘lgan yer silkinishlar asosan oxirgi yillarda hisobga olinmoqda.bunday yer silkinish yirik suv omborlari vujudga kelgan hududlarda, gaz, neft mahsulotlarining yer ostidan surib olinishi jarayoni amalga oshirilgan maydonlarda yuz bermoqda. inson o‘zining muxandislik faoliyati bilan yer osti komponentlariga muayyan ta'sir etishi, u yoki bu darajada o‘zgartirishi yer silkinishining vujudga kelishiga sabab bo‘lmoqda. daryo vodiylariga to‘gonlarning qurilishi natijasida maydoni bir necha ming km2, xajmi bir necha yuz km3 dan katta bo‘lgan (masalan, chorvoq suv omborining umumiy xajmi 2,1 mld. m3, suv sathi maydoni 3640 ga teng) suv omborlari vujudga kelmoqda. yer qa'rida 4000-5000 m chuqurlikda yotgan gaz, neft yer sathiga surib chiqarilmoqda, yer ostida uzoq geologik davrlar mobaynida yotgan ko‘mir ana shu yer qa'rida yondirilib gazga aylantirib olinmoqda. …

3 / 5

omborining 2,1 mill. m3. dan ortiq suv bilan to‘latilishi jarayonida, ombor tubida yotuvchi tog‘ jinslarining siqilishi va taranglashishi oqibatida yuz beradigan mikrosiniqlar, darz ketishlar va ularning nisbiy harakati sabab bo‘lsa, ikkinchidan, suvni suv omboridan bir me'yorida chiqarilmasligi va tog‘ jinslariga ta'sir qiluvchi kuchlarning nomutanosib holatda bo‘shatilishi, o‘zgarishi sabab bo‘lgan. respublikamizning g‘arbiy hududida 1976, 1984 yillarda yuz bergan 8,10 balli, gazlidagi yer silkinishlarini ba'zi olimlar ana shu hududdagi mavjud gaz konlari va ulardan gazni so‘rib olish jarayoni bilan bog‘lashadi.1976 yildagi gazli yer silkinishining gipotsentri (zilzila o‘chog‘i, litosfyeraning ma'lum chuqurlikdagi tog‘ jinslari qatlamlarining uzilishi, surilish joyi) yer qobigining 525 km chuqur oralig‘ida, 1984 yilgi yer silkinishida esa 50200 km oralig‘ida joylashgan. yer silkinish xodisasini vujudga keltiruvchi enyergiyaning yig‘ilishi, sarflanish darajasi silkinish hududlaridan so‘rib olingan gazning miqdori, yer qa'ri tog‘ jinsi qatlamlariga tushayotgan tabiiy bosimning mutanosibligini ma'lum darajada buzilganligi oqibati zilzilaning sodir bo‘lish vaqtini tezlashtiradi. zilzila turlaridan eng xavflisi (talofotlisi) tektonik zilzila hisoblanadi. …

4 / 5

nishlar paydo bo‘ladi, bular o‘z navbatida yerning ustki qatlamini tebranishiga olib keladi. gipotsentrdan hamma tarafga, qaytar seysmik to‘lqinlar tarqaladi, ular asosan uzunasiga va ko‘ndalang turlariga bo‘linadi. yer ostidan o‘zunasiga tarqalayotgan (vyertikal tarzda) to‘lqinlar o‘z yo‘nalishi bo‘yicha navbatma-navbat yer pustlog‘ini siqib, yer yuzasiga chiqqanda tovush chiqaradi. bu esa yer silkinishi oldidan chiqadigan tovushning o‘zginasidir. ko‘ndalang to‘lqinlar (gorizontal) yer yuzasiga chiqib, zilzila to‘lqinlarini vujudga keltiradi va epitsentrdan barcha taraflarga tarqaladi. kuchli yer silkinishi oqibatida yerning yaxlitligi, butunligi o‘zgaradi, inshootlar, jihozlar buziladi, kommunal enyergetik qismlar ishdan chiqishi, insonlar o‘limi yuz beradi. yer silkinishi ko‘pchilik hollarda ma'lum intensivlikda chiqadigan tovush bilan yuz beradi va uning past balandligi yer qimirlashning kuchiga bog‘liq. yer qimirlashning asosiy ko‘rsatkichlari quyidagilardan iborat: yer silkinish o‘chog‘ining chuqurligi, silkinish amplitudasi va yer silkinishining intensiv enyergiyasi. 3.zilzila odatda keng hududlarni o‘z ichiga oladi va og‘ir oqibatlarni keltirib chiqaradi: binolar va inshootlarning vayronaga aylanishi, ular ostida insonlar bo‘lishi ham mumkin, ommaviy yong‘inlar chiqishi, …

5 / 5

hozirlik ko‘rib qo‘sak, zilzila sodir bo‘lgan taqdirda, nima qilish kerakligini bilib qo‘ysak, bu tavakkalni ancha-muncha pasaytirishimiz mumkin. zilzilalarga tayyorgarlikdagi barcha xatti-harakatlarimiz quyidagi 3 yo‘nalishda olib borilishi lozim: - tavakkal darajasini kamaytirish (zilzilaga qadar tayyorgarlik tadbirlarini o‘tkazish); - zilzila vaqtida xatti-harakatlar qoidalari va tartibini o‘rganib chiqish va ishlab chiqish; - zilzila oqibatlarini engillashtirish va tugatish. xavfsizlikni bu tariqa oshirish jadvali boshqa tabiiy ofat turlariga ham xos. zilzilani avvaldan bilsangiz nima qilish zarur? eng avvalo turli sharoitlarda-uyda, ishda, ko‘chada, jamoatchilik joylarida (do‘konda, teatrda) xatti-harakat tartibini bittama-bitta o‘ylab chiqish kerak. avvaldan xonadonda, ishda silkinishi mumkin bo‘lgan o‘ta xavfsiz joylarni aniqlash zarur. bu-kapital devorlar uymalar, burchaklar, kolonnalar oldidagi joylar va bino karkasi balkalari ostidadir. ularni hamma bilishi lozim. shkaflar, etajerkalar, tokchalar, stellajlar, mebelni mustahkamlab, shunday ko‘yish zarurki, ayniqsa, chiqish joyini to‘smasligi, eshikni yopib quymaslik kerak. tokchalardan ogir jismlarni, idishlar tushib, shikast yetkazishi mumkin bo‘lgan barcha buyumlarni olib ko‘yish kerak. kandillar va boshqa yoritish asboblarini …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 5 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"markaziy osiyoda kuzatiladigan tabiiy ofatlar va ularning oqibatlari" haqida

6-mavzu. markaziy osiyoda kuzatiladigan tabiiy ofatlar va ularning oqibatlari. reja: 1. markaziy osiyo mintaqasi mamlakatlarinin seysmik faol hududda joylashganligi. 2. yer silkinishlarining boshqa tusdagi va turdagi favqulodda vaziyatlarni keltirib chiqarish xarakteriga ega ekanligi. tayanch sо‘z va iboralar: struktura, tarmoq, vazirlik, tuzilma, ma’lumot almashuv, umummaqsadli, muhofaza, chora-tadbir, qutqatuv, tibbiy yordam, sanitariya, obrabotka, dizenfeksiya, dezaktivatsiya, radioktiv, texnogen, tabiiy, zilzila, mognituda, ball, o’lchov ishlari, avariya-qutqaruv, maxsus tayyorgarlik. yer silkinishi va uning oqibatlari. tabiiy ofatlar ichida eng xavflisi va daxshatlisi bu - yer silkinishidir. yer silkinishi - yer osti zarbasi va yer ustki qatlamining tebranishi bo‘lib, tabiiy ofatlar, ...

Bu fayl DOCX formatida 5 sahifadan iborat (70,8 KB). "markaziy osiyoda kuzatiladigan tabiiy ofatlar va ularning oqibatlari"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: markaziy osiyoda kuzatiladigan … DOCX 5 sahifa Bepul yuklash Telegram