ma’rifat davrining tarix falsafasi. xvii-xviii asrlar

DOCX 10 pages 29.4 KB Free download

10 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 29.4 KB

File type DOCX

Pages 10

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 10

ma’rifat davrining tarix falsafasi. xvii-xviii asrlar reja 1. xvi-xvii asrlar ilmiy inqilobi. 2. xviii asr “tarixshunoslik inqilobining” uslubiy shart-sharoitlari: xvii-xviii asrlar ratsionalizmi. 3. tarixshunoslikdagi vaziyat. gnoseologik skeptitsizm. 4. gobbs- “tabiiy huquq” nazariyasi. r. dekart. 5. antikartezionlik (kartezionlikka qarama-qarshilik): 1) dj. viko – tarixning tsiklli rivojlanish nazariyasi. 2) d. lokk. dj. berkli. d. yum. 6. ma’rifat davri tarixi falsafasining asosiy xususiyatlari. volter. sh.monteske. e. gibbon. j.kondorse va uning ijtimoiy taraqqiyot nazariyasi. 7. didro va d’alaber entsiklopediyasida (qomusida) tarixiy fikr. ma’rifatparvarlik - yoki ma’rifatchilik harakati jamiyatning ma’naviy-ma’rifiy soxalarida o’rnatilgan ijtimoiy-siyosiy zulmkorlik siyosatiga qarama-qarshi o’larok. shakllangan ijgimoiy-falsafiy va ommaviy - demokratik xarakatlar sifatida amal kiladi. uning makradi muayyan jamiyat xdyotini falsafiy-goyaviy va ma’naviy-ma’rifiy zo’ravonlikdan, jaholatparastlikdan ozod etib, erkin tafakkur, ilyur ma’naviy-ma’rifiy tizim orkali taraqqiyotning barcha zarur moddiy va ma’naviy jabhalariga tadbiq etishdir. ma’rifatparvarlik xarakatining frantsiyada boshlanishi jamiyatning tub o’zgarishlar uchun etilganligidan dalolat berar edi. «ma’rifatparvarlik» atamasi birinchi bor buyuk ingliz shoiri j.miltonning «yo’qotilgan …

2 / 10

oshlanish davrida, ikkinchisi keyingi yillardagi rivojlanish jarayonlarida ko’proq axamiyat kasb etgan ma’rifatparvarlik xarakatiga de sent-evremon, a.bulenvile, beil, mele kabi tanikdi ma’naviyat arboblari asos solgan bo’lib, keyingi yillarda volter, monteske, kondilyak, lametri, golbax didro, gelvetsiy, russo, byuffon kabi zabardast tafakkur egalari keng ko’lamda davom etgirdilar va ma’rifatparvarlik tamoyillarini butun ovrupo bo’ylab keng tarkalishiga va ommalashuviga muvaffaq bo’ldilar ma’rifatparvarlik g’oyalari «ma’rifat asri»dan keyin ham keng tarqalib, ijtimoiy-siyosiy, milliy-ozodlik harakatlarining muhim omili bo’lib xizmat qildi markaziy osiyo xalqlarining milliy-ozodlik harakatlarini g’oyaviy-ma’rifiy tayyorlab bergan va ularni milliy mustakillikka ruhlantirib turgan ma’rifatparvarlar orasida muqimiy, furqat avaz o’tar, axmad donish, m.bexbudiy, munavvar qori, fitrat, cho’lpon, hamza, abdulla avloniy kabi siimolarni e’tirof etish lozim. o’zbekistonda m.ning g’oyaviy asoslarini yaratgan, millat ozodligi va yurt farovonligi yulida mardona kurashgan, bu yo’lda ko’p qurbonlar bergan jadidlar harakati ozod va obod vatan kurish, erkin va farovon xaet barpo etish orzu-umidlarini ruyobga chiqarish yo’lidagi milliy-ozodlik kurashining yorqin ifodasi edi. ma’rifatchilik - madaniyat …

3 / 10

sino, xorazmiy, mirzo ulug’bek, alisher navoiy kabi allomalar fanning ulkan ahamiyatini e’tirof etib, keng targ’ib qilganlar. ularning g’oyalari tom ma’nodagi ma’rifatparvarlik g’oyalari edi. ma’rifatparvarlik g’arbda ham, sharqda ham bir necha umumiy xususiyatga ega bo’lib, diniy aqidaparastlikka qarshi qaratilgan va turlicha davom etgan. g’arb ma’rifatchiligining volter, monteske, kondilyak, lametri, golbax, didro, gelvetsii, mabli, morelli, kondorse va b. va-killari diniy aqidaparastlikni tanqid qilish b-n cheklanmay, umuman dinga qarshi kurash olib bordilar. g’arb ma’rifatchiligi dahriylik xususiyatini kasb etdi, bu uning asosiy belgilaridan biriga aylandi. sharq ma’rifatchiligi umuman dinga qarshi emas, balki diniy aqidaparastlikka qarshi bo’ldi. sharqdagi m.ning yirik namoyandalari ismoilbek gasprinskiy, zakiy validiy, mahmudxo’ja behbudiy, fitrat, munavvarqori, abdulla avloniy kabilar diniy aqidaparastlikka qarshi keskin kurash olib bordilar, lekin bu kurash dahriylik mavqeidan emas, mo’’tadil dindorlik mavqeidan olib borildi. ularning kupi dindor, ba’zilari esa (m. behbudiy) diniy ulamo bo’lgan. g’arb ma’rifatchiligi zamindorlar va monarxiyaga qarshi kurash bayrog’i os-tida o’tdi. 1789 y. buyuk frantsuz inqilobini …

4 / 10

tu b-n birga, ular diniy aqidaparastlikka qarshi kurashda faqat dunyoviy fanlardan emas, qur’on oyatlari va payg’ambar hadislaridan ham foydalanishdi, zero ularning ko’pchiligi muayyan diniy bilimlarni ham egalla-gan edi. g’arb ma’rifatchilari cherkov tomonidan ta’qib va tazyiq ostiga olindi. lekin 17-a. oxiri - 18-a. boshlarida yevropada demokratik muassasalar tarkib topa boshlagani, so’z erkinligi va vijdon erkinligi tamoyillari amal qila boshlagani uchun cherkov ularga sezilarli zarba bera olmadi. o’rta osiyoda esa 19-a. so’nggi choragida rivojlana boshlagan m. harakati vakillari ko’plab qurbon berdilar. 20-a. boshida jadidlar harakati (jadidchilik) ikkiga bo’linib, aqidaparastlar kuchayib keta boshlagach, ma’rifatchi-lar ko’p talofat kura boshladilar. ularning ko’p qismi ta’qib va sazoyi qilindi. «entsiklopediya yoki fanlar, san’at va hunarmandchilik izohli lug’ati»ni yaratishga d.didro boshchiligida 20 yildan ko’proq vaqt sarflanadi. 1751—1780 yillarda «entsiklopediya» xviii asrdagi madaniyat sohasida amalga oshirilgan yirik ishlardan biri bo’ldi va ma’rifatchilik dunyoqarashini ishlab chiqishga va shakllantirishga buyuk hissa qo’hdi. didro ushbu nashrning tashabbuskori va rahbari bo’lib, unda bu …

5 / 10

olar ekan, u xamisha tarixni jiddiy taxlil kdatr edi. utmishni urgangan xolda xulosalar chikdrar-di. ayniksa, jamiyat tarvdiyotini baxolashda turli davrlarni uz davri bilan solishtirgan xolda yondashar edi. xalkdar axloki va ruxi bilan tanishardi. shu ma’noda u xviii asrning yirik tarixchisi sifatida xam e’tirof etildi. istoriografiya ma’rifatparvarlari maktabini xam yaratdiki, bu maktab nafakdt frantsiyada, balki chet ellarda xam xurmat k;ozondi. «entsiklopediya»da va «buyuk pyotr davridagi rossiya tarixi»da ilmiy manbalarga asoslanib, tarixiy xulosalar chikdradiki, bu xulosalar xozirgi davrimizda xam uz mavkeini yuk,otgan emas. yukorida ta’kidlaganimizdek, volterning ijtimoiy-siyosiy karashlari feodal krepostnoylik tuzumiga kdrshi kdratilgan bulib, kuprok, frantsiya xayotini aks ettirgan edi. u uz goyalarida frantsiya ijtimoiy-siyosiy xamda davlat tuzumini isloxotlar bilan uzgartirish masalasini kuydi. k,onunlar ishlab chshdshshi talab kildi. barcha fuk;arolar tengli-gini ta’minlash yulida tinmay xizmat *daldi. suz erkinligi, solik;-larning barchaga barobar bulishini istadi. lekin bu soxalarda yutukdar-ga erishish amri maxolligini xam bilardi. shunday bulsa-da, u mamla-katni boshkdrish konstitutsiyali monarxiya tomonidan amalga oshirili-shini …

Want to read more?

Download all 10 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ma’rifat davrining tarix falsafasi. xvii-xviii asrlar"

ma’rifat davrining tarix falsafasi. xvii-xviii asrlar reja 1. xvi-xvii asrlar ilmiy inqilobi. 2. xviii asr “tarixshunoslik inqilobining” uslubiy shart-sharoitlari: xvii-xviii asrlar ratsionalizmi. 3. tarixshunoslikdagi vaziyat. gnoseologik skeptitsizm. 4. gobbs- “tabiiy huquq” nazariyasi. r. dekart. 5. antikartezionlik (kartezionlikka qarama-qarshilik): 1) dj. viko – tarixning tsiklli rivojlanish nazariyasi. 2) d. lokk. dj. berkli. d. yum. 6. ma’rifat davri tarixi falsafasining asosiy xususiyatlari. volter. sh.monteske. e. gibbon. j.kondorse va uning ijtimoiy taraqqiyot nazariyasi. 7. didro va d’alaber entsiklopediyasida (qomusida) tarixiy fikr. ma’rifatparvarlik - yoki ma’rifatchilik harakati jamiyatning ma’naviy-ma’rifiy soxalarida o’rnatilgan ijtimoiy-siyosiy zulmkorlik siyosatiga qaram...

This file contains 10 pages in DOCX format (29.4 KB). To download "ma’rifat davrining tarix falsafasi. xvii-xviii asrlar", click the Telegram button on the left.

Tags: ma’rifat davrining tarix falsaf… DOCX 10 pages Free download Telegram