o‘rta osiyoning antik davrdagi tarixiy geografiyasi

DOCX 11 pages 29.2 KB Free download

11 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 29.2 KB

File type DOCX

Pages 11

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 11

5-mavzu:o‘rta osiyoning antik davrdagi tarixiy geografiyasi. reja 1. yunon tarixchilarining o`rta osiyo tabiati haqidagi tarixiy geografik ma`lumotlari. 2. rim tarixchilarining o`rta osiyo tabiati haqidagi tarixiy geografik ma`lumotlari. 3. ahmoniylar xukmronligi davridagi o`rta osiyo tarixiy geografiyasi. 4. makedonskiy yurishlari davrida o`rta osiyo. 5. o'zbek davlatchiligi kushonlar davrida. tayanch so`z va iboralar: geredot, ktesiy, strabon "geografiyasi" asari, ptolemeyning "geografiya" asari, kvint kursiy ruf, «avesto», ahmoniylar xukmronligi, makedonskiy yurishlari, kushonlar davri. o`rta osiyo g'arbda kaspiy dengizi, janub va sharqdan эron islom respublikasi, afg'oniston va hitoy halq respublikasi, shilomdan 45032 shimoliy kenlik bilan chegaralanuvchi ulkan hududda joylashgan bo`lib, jami 1 mln. 984 ming kv. km. ni tashkil etadi. bu o`lka qadimiy tsivilizatsiya markazlaridan biridir va yirik imperiya tarkibida jahon siyosiy hamda iqtisodiy tarihida katta o`rin tutgan. qadimgi g'abr va sharq o`rtasidagi iqtisodiy savdo aloqalarida muhim vositachilik vazifasini bajargan. o`rta osiyo haqida geografik, jumladan kattegrafik tasavvurlar tarihi ham ancha qadimgi, aniqrog'i antik davrdan boshlanadi. o`rta …

2 / 11

ritadi: "uzunligini eshkakli kemada 15 kunda, kengligini esa hammasi bo`lib, 8 kunda suzib, o`tish mumkin". araks (amudaryo) haqida ma`lumot berib, gerodot: "araks, aytishlaricha, isterga qaraganda kattaroq va (boshqa daryolarga ko`ra) kichikroq, lesbos kattaligidan ko`plab orollarga ega... araks matiyonlar yurtidan oqib keladi. gindis (hind) daryosi ham o`sha erdan oqadi",-deb qayd etgan. r.э.lentsning fikriga ko`ra, gerodo yozgan araks daryosi sirdaryo yoki tajan daryosi bo`lishi kerak. ammo ko`plab olimlarning fikriga ko`ra, u amudaryodir. gerodot amudaryoning bir o`zani (o`zboy) kaspiyga quyilgan deb o`ylagan bo`lsa kerak. professor a.sa`dullaev ham "araks bu amudaryo, matiyon tog'lari, gerodotning tushunishicha, pomир yoki hinduqush tizmalaridir, chunki tarihning (gerodotning) aytishicha, matiyon tog'laridan hind daryosidan ham boshlanadi",-deb yozadi. gerodot massegetlarning erlari haqida fikr yuritib, ular "kasbiy dengizidan sharqqa, quyoш chiqish ynalishida joylashgan" deb yozadi. uning baqtriya va xorazm haqidagi ma`lumotlari ham qiziqarlidir: "osiyodi bir vodiy bor. uning hamma tomoni tog' bilan o`ralgan, tog'ni esa beshta dara kesib o`tadi. bir vaqtlar bu vodiy …

3 / 11

o`lmagan bo`lsa-da, lekin bu erlar haqida bir qadar ma`lumotalrga ega bo`lgan. uning qayd etishicha, qariiyb barcha halqlar satrapliklarga bo`lingan bo`lib, fa-atgina sak qabilalarigina satrapliklarga kirmagan. ktesiy davrida sharqdagi yirik va ahamiyatli satrapliklardan biri baqtriya, sug'diyona, hind daryosi yo`nalishidagi hududalrni o`z ichiga olgan edi. baqtriya erlarida kumush konlari haqida gapirib, ktesiy ushbu zaminni chuqur er qatlamlarida ushbu metalning ko`pligini yozadi. ktesiyga ko`ra, sharqda yirik shimoliy dengiz (kasbiy dengizi), bo`lib, dengiz bo`yiga girkanlar va ularning qo`shnisi darbiklar istiqomat qilganlar. ulradan ham sharqda esa parfiyalik va barkaniyaliklar horamney va karmoniylar istiqomad qilishgan. baqtriya "tekisliklari"ga esa g'arbdan faqatgina kichik tog' yo`li orqali o`tish mumkin. baqtriya erlari tanais daryosidan hind daryosi bo`ylarigacha bo`lgan erlarni egallagan. tanais baqtriya erlarini evropadan hind va hindistonni ajratib turgan. ketesiy tasavvuriga ko`ra, tanais hind darsiga qarama-qarshi bo`lib, pont (qora) dengiziga quyilgan. shu o`rinda ta`kidlash kerakki, ktesiyning tanais deganda ikki daryo-don va sirdaryo haqida ma`lumotlar bir-biriga ziddir. ktesiy yozganidek, baqtriya erlarini …

4 / 11

uchraydi. shuningdek, kitobda o`rta osiyoda yashovchi sak, so`g'd, skif, massaget kabilalari haqida ham ma`lumotlar bor. yaksart (sirdaryo), politimet (zarafshon), эpard (murg'ob) daryolari haqida yozilgan; amudaryo araks yoki oks deb atalgan. uning suvlari esa botqoqliklarga emas, "suvlar mamlakati"ga singadi. "suvlar mamlakati", shimoliy dengiz deganda, strabon orol dengizini tushungan, amudaryoni bir o`zini girkan qultug'iga quyiladi, deb o`ylagan. yaksart haqida strabon quyidagicha yozadi: "yaksartning boshlanishi oks daryosi (boshlanishi)dan boshqa joyda, ammo ular bitta dengizga quyiladi". bu dengizni strabon kaspiy deb tushungan. sababi kaspiydan sharqdagi o`lkalar haqida yozganda, "birorta ham yunon va rim mualliflari o`z asarlarida orol dengizi haqida bevosita yoki bilvosita eslatmagan". ammo akademik l.s.berg bir tadqiqotida shimoliy dengiz deganda strabon orol dengizini tushungan, deb yozadi. strabon "geografiyasi"da politimet (zarafshon) daryosi haqida ham ishonchli ma`lumotlar uchraydi: "so`g'diyona ichidan oqayotgan daryoni aristotelning aytishicha, makedonlar politimet edeb atashgan. ariylar eridan oqayotgan ariy daryosiga o`xshab bu daryo ul diyor erlarini sug'orib, so`ngra cho`l tomonga davom etadiva …

5 / 11

geografik hamda kartografik bilimlarini umumlashtirgan mashxur olimlardan biri milodiy ii asrda yashagan. yirik kortograf olimi klavdiy ptolemeydir. uning "geografiyadan qo`llanma" asari antik davrning o`ziga hos geografik entsiklopediyasidir. ptolemen mazkur asarni birinchi bobida geografiyaning vazifalari va dunyo kartasini tuzishda qanday kortografik proektsiyanи qo`lash lozimiligini bayon etgan. umuman, bu asarni dunyoning geografik atlasi desa ham bo`lidi. ptolemey bu asaridan tashqari 27 kartani o`z ichiga olgan dunyo atlasini tuzdi. ptolemeyning boshqa yunon mualliflaridan afzalligi shundaki, u o`ziga ma`mul barcha faktik ma`lumotalrni kartalarga tushirdi va shu tariqa katta geografik asar yaratdi. ana shuning uchun ham u "uyg'onish davrigacha va uyg'onish davraida ham ko`plab evropalik olimlar uchun oliy darajadagi geograf sanalgan". ptolemeyning "geografiya" asarini ayniqsa, kartalarini yuqori baholab, a.gumbol'dt shunday yozgan edi: "shubhasiz, ptolemey "geografiya"si shunisi bilan qadirliki, ubizga butun qadimga yunonni faqatgina tasvirlar emas, hisob yo`li ya`ni joylarning kengligi , qutb balandligi va kun davomiyligini aniqlash bilan tasavvurlar hosil qildiradi". ya`ni ptolemeyning kartalarida gradu …

Want to read more?

Download all 11 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o‘rta osiyoning antik davrdagi tarixiy geografiyasi"

5-mavzu:o‘rta osiyoning antik davrdagi tarixiy geografiyasi. reja 1. yunon tarixchilarining o`rta osiyo tabiati haqidagi tarixiy geografik ma`lumotlari. 2. rim tarixchilarining o`rta osiyo tabiati haqidagi tarixiy geografik ma`lumotlari. 3. ahmoniylar xukmronligi davridagi o`rta osiyo tarixiy geografiyasi. 4. makedonskiy yurishlari davrida o`rta osiyo. 5. o'zbek davlatchiligi kushonlar davrida. tayanch so`z va iboralar: geredot, ktesiy, strabon "geografiyasi" asari, ptolemeyning "geografiya" asari, kvint kursiy ruf, «avesto», ahmoniylar xukmronligi, makedonskiy yurishlari, kushonlar davri. o`rta osiyo g'arbda kaspiy dengizi, janub va sharqdan эron islom respublikasi, afg'oniston va hitoy halq respublikasi, shilomdan 45032 shimoliy kenlik bilan chegaralanuvchi ulkan hududda joylashgan bo`li...

This file contains 11 pages in DOCX format (29.2 KB). To download "o‘rta osiyoning antik davrdagi tarixiy geografiyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: o‘rta osiyoning antik davrdagi … DOCX 11 pages Free download Telegram