ix–xii asrlarda o‘rta osiyoning tarixiy geografiyasi

DOCX 8 pages 58.3 KB Free download

8 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 58.3 KB

File type DOCX

Pages 8

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 8

5-mavzu. ix–xii asrlarda o‘rta osiyoning tarixiy geografiyasi. reja: 1. sоmoniylar davlati tarixi geografiyasi. 2. qoraxoniylar davlati tarixi geografiyasi. 3. g'aznaviylar, saljuqiylar davlati tarixi geografiyasi. 4. ix-xii asrlarda geografik bilimlar. tayanch so‘z va iboralar: ix asrning ikkinchi yarmida movarounnahrda siyosiy voqealar. somoniylar davlati. ismoil. devoni muhtasib. geografik bilimlar. g’aznaviylar davlati. tohir ibn husayn. "surat al-az". geografiya. 1. sоmoniylar davlati tarixi geografiyasi. arab xalifaligida viii asr oxiri — ix asrning boshlariga kelib siyosiy va ijtimoiy hayotda vujudga kelgan tanazzullar oqibatida zaiflashuv yuzaga keldi. bu vaqtda xalifalar xalq g'alayonlarini bostirishda mahalliy zodagonlardan foydalanadi va bu zodagonlar xizmatlari evaziga biror viloyatning noibi qilib tayinlangan. bu esa mahalliy zodagonlarni davlat boshqaruv ishlarida qatnashishi uchun imkon beradi. xuddi shunday jarayonlar vaqtida xurosonda mahalliy aholi vakillaridan bo'lgan tohir ibn husayn xuroson noibligiga o'tiradi. bu voqea 821 yilda yuz berib, tohir xalifa ma'munni taxtga chiqishiga yordam bergan edi. tohir tez orada xalifa nomini xutbadan chiqartirib tashlaydi va bu …

2 / 8

di. 886 yilda nasr va ismoil o'rtasida jang bo'lib, ismoil yengiladi. lekin ikki yildan so'ng bo'lib o'tgan keyingi to'qnashuvda ismoil g'alaba qozonadi va 892 yilgacha, ya'ni akasining vafotigacha rasmiy ravishda somoniylar hukmdori sifatida e'lon qilinmaydi. ismoil taxtga o'tirgach, mamlakatda harbiy, davlat boshqaruvi sohalarida islohotlar o'tkaziladi. ismoil somoniy 900 yilda buxoro yaqinida safforiylar qo'shinini mag'lubiyatga uchratadi va xuroson ham somoniylar davlati tarkibiga kiradi. somoniylar davlati ikki ulkan mamlakatni — movarounnahr va xurosonni o'z ichiga olgan. movarounnahrga amudaryo shimolidagi yerlar kirgan. shulardan buxoro, samarqand sug'di istaravshan, choch, iloq, farg'ona, kesh, nasaf viloyatlari siyosiy va madaniy, iqtisodiy jihatdan taraqqiy etgan edi. daryolarning yuqori oqimi viloyatlaridan chag'oniyon, xuttalon, qubodiyon, ahorun, shumon, vashgird, rasht, kumed, badaxshon, karon, shikinon, vaxon, ro'shon qisman somoniylarga tobe' edilar. xuroson amudaryoning janubida joylashgan balx, g'uzg'onon, garjiston, marv, hirot viloyatlarini o'z ichiga olgan. somoniylar xalifalikdagidek hukmronlik tizimini o'matdilar. davlat tepasida amir turgan. amirlikning ma'muriy tizimi quyidagicha bo'lgan: dargoh (amir saroyi) va …

3 / 8

iy jihatdan ta'minlagan. yiliga to'rt marta sipohiylariga maosh berilgan. sohibushrot harbiy intizomni ham ta'minlab turgan. devoni sohibbarid—davlat elchilari va viloyat hokimlari ustidan maxfiy nazorat ishlarini boshqargan. uning har viloyatda o'z amaldorlari bo'lgan. devoni muhtasib — bozorlarda tarozi va narx-navoni, keyinchalik aholi tomonidan shariat qonun-qoidalariga rioya qilinishini nazorat qilib turuvchi muassasa. tartibbuzar va o'g'rilar joyida jazolangan. muhtasib o'z vakillari bilan barcha shaharlarda faoliyat ko'rsatgan. devoni mushrif (nazorat qiluvchi) xazina kirim-chiqimi va boshqa muhim davlat ishlarini nazorat qilgan. bundan tashqari devoni qozi, devoni ziyo, devoni mamlakai xos (davlat mulklarini boshqargan), devoni vaqf mavjud bo'lgan. barcha devonlarning no viloyat va shaharlarda bo'limlari bo'lib, hokimlarga bo'ysungan. faqat devoni barid muassasalari markaziy davlatga bo'ysungan. xuroson sipohiylari bevosita amir va vazirga tobe bo'lgan. shaharlar maxsus raislar tomonidan boshqarilgan. amaldorlar orasida ruhoniylarning nufuzi yuqori bo'lib, ular shayxulislomga itoat qilganlar. seyiston, xorazm, garjiston, g'uzg'on, g'azna, xuttalon, chag'oniyon, isfijob kabi viloyatlar o'z hokimlari tomonidan boshqarilib, markazga xirojni muntazam to'lab …

4 / 8

2-yarmiga toʻgʻri keladi. abdulkarim sotuq bugʻroxon hokimiyatni egallab, oʻzini „qoraxon“ deb eʼlon qiladi. bugʻroxondan keyingi barcha xonlar ham ushbu unvon bilan ulugʻlangan. qoraxoniylarning yirik vakillari: abdulkarim sotuq bugʻroxon (859 — 955), muso ibn abdulkarim (955—970), hasan ibn sulaymon (977—992), ahmad ibn ali arslonxon (998—1017; hokimiyat amalda ukasi nasr ibn ali qoʻlida boʻlgan, u movarounnahrni bosib olgan), mansur ibn ali (1017—26), ibrohim ibn nasr tamgʻachxon (1040—70), ars-lonxon muhammad ibn sulaymon (1102—30). 1130-yildan saljuqiylarga, 1140-yillar boshida qoraxitoylarga qaram boʻlgan. q.ning soʻnggi vakili usmon ibn ibrohim 1212-yil muhammad xorazmshoh tomonidan agʻdarilib qatl qilingan. "qoraxoniylar" atamasi xoqon qoraxonning islom dinini qabul qilganidan so'ng paydo bo'lgan. numizmat tornberg esa ularning xonlari tutib yurgan maqomiga qarab ileklar deb atagan. boshqalar esa uyg'ur xoqonligi deb atashgan. 940 yil atrofida qarluqlar tyanshan yaqinidagi bolasog'un shahrini bosib olishadi va yangi sulola tuzishadi. birinchi hukmdorlardan biri abdulkarim sotuk bug'roxon islom dinini qabul qiladi va > nomi bilan shuxrat topadi, keyinchalik …

5 / 8

iga mansub bo’lgan. bu davlat hukmdorlari «arslonxon» yoki «qoraxon» unvonlari bilan ulug'langan. qoraxon so’zining lug’aviy ma’nosi esa turkiy qabilalarda «ulug’», «buyuk» degan tushunchalarni anglatgan. qoraxon «tamg’achxon» ham deb yuritilgan. bu davlatning qudrati yuksalib, u tez orada katta hududlarni o’z qo’l ostiga kirita boradi. uning poytaxti sharqiy turkistonning bolasog’un shahri bo’lgan. abdulkarim bug’roxon vafotidan keyin (955) uning vorislari davrida markaziy tyan-shan va yettisuv o’lkalari egallanadi. endilikda qoraxoniylar somoniylar hukmronlik qilayotgan movarounnahr yerlarini ham butunlay egallashga kirishadilar. bu davrda somoniylar davlati chuqur ichki ziddiyatlar, sinfiy ixtiloflar orqasida tanglik holatiga tushib qolgan edi. bundan foydalangan qoraxoniylar hukmdorlari - hasan va nasr bug’roxonlar etakchiligidagi qo’shin somoniylar qarshiligini qiyinchiliksiz yengib, ikki bor (992 va 999-yillarda) buxoroni egallaydi, somoniylar sulolasining so’nggi vakili ismoil al-muntasir (1000-1005) hukmronligi barham topdi. oqibatda butun movarounnahr hududlari qoraxoniylar tasarrufiga o’tadi. shu tariqa, qoraxoniylar hukmronligi katta hududlarga yoyiladi. xi asr o’rtalariga kelib qoraxoniylar hokimiyati 2 ga bo’linib ketdi: markazi samarqand bo’lgan, movarounnahrning …

Want to read more?

Download all 8 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ix–xii asrlarda o‘rta osiyoning tarixiy geografiyasi"

5-mavzu. ix–xii asrlarda o‘rta osiyoning tarixiy geografiyasi. reja: 1. sоmoniylar davlati tarixi geografiyasi. 2. qoraxoniylar davlati tarixi geografiyasi. 3. g'aznaviylar, saljuqiylar davlati tarixi geografiyasi. 4. ix-xii asrlarda geografik bilimlar. tayanch so‘z va iboralar: ix asrning ikkinchi yarmida movarounnahrda siyosiy voqealar. somoniylar davlati. ismoil. devoni muhtasib. geografik bilimlar. g’aznaviylar davlati. tohir ibn husayn. "surat al-az". geografiya. 1. sоmoniylar davlati tarixi geografiyasi. arab xalifaligida viii asr oxiri — ix asrning boshlariga kelib siyosiy va ijtimoiy hayotda vujudga kelgan tanazzullar oqibatida zaiflashuv yuzaga keldi. bu vaqtda xalifalar xalq g'alayonlarini bostirishda mahalliy zodagonlardan foydalanadi va bu zodagonlar xizmatlari evaziga biror vi...

This file contains 8 pages in DOCX format (58.3 KB). To download "ix–xii asrlarda o‘rta osiyoning tarixiy geografiyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: ix–xii asrlarda o‘rta osiyoning… DOCX 8 pages Free download Telegram