sezgi va sezuvchanlik

DOCX 6 pages 49.2 KB Free download

6 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 49.2 KB

File type DOCX

Pages 6

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 6

5-mavzu. sezgi, sezuvchanlik. (2 soat) reja: 1 sezgilar haqida umumiy tushuncha. 2 sezgilarning nerv-fiziologik asoslari. 3 sezgilarning tasnifi, sezgilarning turlari, sezgi sohasidagi qonuniyatlar. 4 sezgi va sezuvchanlikning psixologik asosi haqida qisqacha xulosa. tayanch so'zlar: sezgi, fiziologik asosi, analizator, retseptor, afferent, ko'rish markazi, retchatka, eksterotseptor, interotseptor, propriotseptor, retina, taktil, kinestetik, muvozanat, vibratsiya. odamning tegishli sezgi organlariga moddiy olamdagi narsa va hodisalar ta'sir ко 'rsatgan paytida ulardagi ayrim hossalarning aks ettilishidan iborat bo’lgan eng sodda psixik jarayon sezgi deb ataladi. masalan, qarshimizda turgan stol bilan ish ko'rar ekanmiz ko'rish yordamida biz uning rangini, shaklini, katta-kichikligini aniqlaymiz; tuyish orqali uning qattiqligini, silliqligini bilamiz; qo'lda siljitib ko'rish bilan uning og’irligiga ishonch hosil qilamiz vxk. bularning barchasi moddiy buyumning alohida sifatlari bo'lib, ular haqidagi ma'lumotlarni bizga sezgi beradi. sezgi bilish jarayonlari jumlasiga kiradi, chunki sezgi tufayli odam olamni biladi. boshqa psixik jarayonlar; idrok, xotira, tafakkur, xayol uchun kerakli malumotlar sezgilar orqali olinadi. sezgilar hamisha bizning …

2 / 6

tseptori hisoblanadi); 2) o'tkazuvchi nerv yo'llari (afferent, markazga intiluvchi) retseptorlarda vujudga kelgan qo'zg'aiish shu nerv yo'llari orqali miyaga yetkazib beriladi. 3) miya katta yarim sharlari po’stlog’idagi maxsus xujayralar (masalan, miya po'stloglning ko'rish markazi deb ataluvchi qismidagi xujayralar ko'rish uchun maxsuslashgan nerv xujayralaridir), agar analizatorlarning bir qismi zararlansa, sezgi vujudga kelmasligi mumkin. masalan, ko'z soqqasi tagidagi retina yemirilsa, yoki miyaga boruvchi ko'z nervi zararlansa odam ko'rish qobiliyatini yo'qotadi. 2. odamda paydo bo'luvchi sezgilarni uch guruhga ajratish mumkin. birinchi guruhga tanamizning tashqi tomoniga joylashgan sezgi organlari, ya'ni, eksterotseptorlar orqali vujudga keluvchi sezgilar kiradi. ko'rish, eshitish, teri-tuyish, hid bilish va ta'm-maza sezgilari ana shu analizatorlarning ishi bilan bog'liq. ikkinchi guruhga retseptorlari ichki organlarda joylashgan interotseptorlar va ichki qo'zg'atgichlar ta'siri uchun qilay bo’lgan sezgilar kiradi. uchinchi guruhga harakat analizatorlari va muvozanat sezgilari, propriotseptorlar kiradi. sezgilarning klassifikatsiyasi interotseptivvv vvvv sezgilar organik kontakt retseptorlar distant retseptorlar statik propriotseptivvvvv sezgilar eksterotseptiv sezgilar taktil harorat og’riq eshitish hid …

3 / 6

hitish apparatimiz tovushlarning sekundiga 16-20000 martagacha tebranishdagi hillarini seza oladi. biz eshiladigan tovushlarni ikki guruhga ajratish mumkin; musiqa tovushlari va shovqinlar (qarshillash, gumburlash, taqillash, shilirlash). teri sezgilari - narsalarning mexanik va issiqlik hossalari terining sirt qismiga ta'sir etishi natijasida paydo bo’ladi. teri sezgisi og'riq va harorat sezgilariga bo’linadi. og'riq sezgifan juda xilma-xil qo'zg'atgichlar tomonidan, ular organizmlarining tirik to'qimalarini buza boshlashi bilanoq paydo bo'la boshlaydi. harorat sezgilari issiq va sovuqni sezishdan iborat. qo'l yoki tananing boshqa qismi bilan predmetni paypaslab harakat qilish orqali odamda tuyish sezgilari vujudga keladi. taktil sezgilar- retseptorlari ham terining yuza qatlamida joylashgan nerv uchlaridir. ular qo'l barmoqlarining uchida va tilda eng zich joylashgan bo’ladi. taktil sezgilarga biron narsaning tekkanini, bosimini va tebranishini sezishlar kiradi. hid bilish sezgilari bizga hushbo'y hidlardan huzurlanish, shuningdek salomatlik uchun zararli narsalardan saqlanish imkonini beradi. hidli moddalarning zarrachalari havoga tarqalib, burun kavagida, hid bilish xujayralari joylashgan shilliq pardalarga kelib uriladi va hid bilish …

4 / 6

do bo'lmaydi. propriotseptorlar. harakat yoki kinestetik sezgilar bizga o'zimiz qilgan harakatlar haqida xabar beradi. har bir odam hatto ko'zlarini yumib olgan bo’lsa ham o'z qo'li, oyogl tana qismlari qanday holatdaligini sezib turadi. harakat sezgilarining retseptorlari paylarda, bo'glnlarda va asosan muskullarda joylashgan. shu sababdan ularni ba'zan muskul sezgilari deb ham yuritiladi. muvozanat sezgilari boshimizning, gavdamizning harakati hamda fazodagi holati haqida darak beradi. muvozanat sezgilarining retseptorlari ichki quloqqa joylashgan. bu organlarning normal holati izdan chiqqan paytda odam o'zini noxush sezadi (masalan, boshi aylanadi yoki "dengiz kasalligi" ga uchraydi). vibratsiya sezgllari boshqa sezgilar orasida alohida o'rin egallaydi, bu sezgilar narsalarning tebranishi haqida xabar beradi. buyumlarning va havoning tebranishi vibratsiya sezgilarining qo'zg'atuvchilaridir. tananing butun ustki yuzasi qo'zg'atuvchilarning ta'sirini qabul qilib oladi. har bir odam o’zining sezgi xususiyatlari, sezgirlik darajasi bilan bir-biridan farq qiladi. quyidagi sezgi xusuiyatlari farqlanadi: adaptatsiya, sensibilizatsiya, sinesteziya, kompensatsiya. 1. adaptatsiya - (lotincha- adapto moslashmoq) sezgi a'zolarining muhit o'zgarishlariga moslashuvidir. adaptatsiya 3 …

5 / 6

nlikka nisbatan adaptatsiya eshitish adaptatsiyasi zamirida yuzaga keladi. 2. analizatorlar o'zaro munosabati va mashq qilish natijasida sezuvchanlikning ortishi sensibilizatsiya deb ataladi. qo'zg'alish jarayonining tarqalishi natijasida boshqa analizatorlarning sezuvchanligi ortadi. sensibillashtirishga mashq qilish natijasida erishish mumkin. masalan, musiqa bilan shug'ullanadiga bolalarda past-baland ohanglarni eshitish qobiliyati rivojlanadi. to'qimachilik sanoatining ayrim ishchilari qora rangning 60ga yaqinini ajratadilar. tajribali lotsmanlar olis masofadagi narsalarni ham yaxshi ko'ra oladilar. 3. sinesteziya - bir analizatorning qozg'alishi ta'siri ostida boshqa analizatorlarga hos sezgining paydo bo'lishidir. ayrim kompozitorlar (n.a.rimskiy-korsakov, a.n.skryabin)da "rangli eshitish" qobiliyati . kuchli, quloqni kar qilgudek tovush ko'rish sezgirligini kamaytiradi, ohangdor tovushlar esa oshiradi. badanning birdaniga sovutilishi vaqizdirilishi ko'rishni hiralashtiradi. 4. bir sezgi о’rnini ikkinchi sezgi analizatori egallashi kompensatsiya deyiladi. masalan, ko'zi ojizlarda eshitish, hi bilish va tuyish sezgilari kuchli bo'ladi. xonaga kirgan kishining qadam tovushidan kimligini aytib beradilar, maxsusbo'rtiq yozuvli kitob o'qiydilar. ham kar, ham ko'zi ojiz odamlarda hid bilish va vibratsiya sezgilarining ahamiyati katta. ayrim …

Want to read more?

Download all 6 pages for free via Telegram.

Download full file

About "sezgi va sezuvchanlik"

5-mavzu. sezgi, sezuvchanlik. (2 soat) reja: 1 sezgilar haqida umumiy tushuncha. 2 sezgilarning nerv-fiziologik asoslari. 3 sezgilarning tasnifi, sezgilarning turlari, sezgi sohasidagi qonuniyatlar. 4 sezgi va sezuvchanlikning psixologik asosi haqida qisqacha xulosa. tayanch so'zlar: sezgi, fiziologik asosi, analizator, retseptor, afferent, ko'rish markazi, retchatka, eksterotseptor, interotseptor, propriotseptor, retina, taktil, kinestetik, muvozanat, vibratsiya. odamning tegishli sezgi organlariga moddiy olamdagi narsa va hodisalar ta'sir ко 'rsatgan paytida ulardagi ayrim hossalarning aks ettilishidan iborat bo’lgan eng sodda psixik jarayon sezgi deb ataladi. masalan, qarshimizda turgan stol bilan ish ko'rar ekanmiz ko'rish yordamida biz uning rangini, shaklini, katta-kichikligini aniql...

This file contains 6 pages in DOCX format (49.2 KB). To download "sezgi va sezuvchanlik", click the Telegram button on the left.

Tags: sezgi va sezuvchanlik DOCX 6 pages Free download Telegram