milliy uyg‘onish harakati va jadid ma’rifatparvarlarining o‘zbek bolalar adabiyotini yuzaga keltirishdagi roli

DOCX 10 pages 25.1 KB Free download

10 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 25.1 KB

File type DOCX

Pages 10

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 10

4-mavzu. milliy uyg‘onish harakati va jadid ma’rifatparvarlarining o‘zbek bolalar adabiyotini yuzaga keltirishdagi roli reja: 1. avloniy - ilm - ma`rifat targ`ibotchisi. 2.avloniy – darsliklar muallifi. 3.hamzaning pedagoglik mahorati. 4. hamza darsliklarida axloqiy tarbiya mavzusi. “tarbiya biz uchun yo hayot, yo mamot, yo najot, yo halokat, saodat , yo falokat masalasidir.” a.avloniy. avloniy - ilm – ma`rifat targ`ibotchisi. x1x asr oxiri xx asr boshlari o`zbek milliy madaniyatining mashhur vakillaridan biri ma`rifatparvar shoir, dramaturg, jurnalist, olim, davlat va jamoat arbobi abdulla avloniy 1878 yilning 12 iyulida toshkent shahrining mergancha mahallasida, to`quvchi miravlon aka oilasida dunyoga keldi. o`z tarjimai holida yozishicha: “1885 yildan boshlang`ich maktabda o`qidim. o`qchi mahallada akromxn domladan xat-savodim chiqdi. 1890 yilda maktabni bitirib, mahalladagi madrasada dars o`qiy boshladim. yoshim 13 ga yetgach, yo`qsillik menga ta`sir qildi.yoz kunlarida mardikorlik qilib, ota-onamg`a biroz yordamda bo`lib, qish kunlarida o`qir edim. so`ngra o`qchi mahallasidagi domlamizning kam havsalaligidan, o`quvda davomsizligidan o`qchi madrasasini tark etib, 14 …

2 / 10

tab” ochib, dars berdi va darsliklar yozdi. 1909 yilda badavlat do`stlarining ko`magida maktab marif ishlarida yordam beruvchi “jamiyati xayriya” ochib, bolalarga kiyim-bosh, oziq-ovqat, daftar, qalam bepul berilishini ta`minladi. avloniy ochgan maktabning shuhrati tobora ortib, o`quvchilarning soni orta bordi.o`zi bolalarga jo`g`rofiya, tarix, adabiyot, til, hisob, xandasa, hikmat (fizika) fanlaridan ma`lumotlar berib bordi. avloniy “adabiyot yoxud milliy she`rlar” deb nomlangan to`rt qismdan iborat bo`lgan darsligida yoshlarni maorif-madaniyatga chorlaydi, yaramas xulq-odatlarni esa tanqid qiladi.munavvarqori, muhammadjon poshshoxo`jaev, tavallo, rustambek yusufbekov kabi taraqqiychilar bilan sheriklikda “nashriyot”(1914), “maktab”(1916) shirkatlarini tuzdi. “taraqqiy”, “shuhrat”(1907), “osiyo”(1908), “turon”(1917) gazetalarini chiqardi va uning birinchi muharrirlaridan bo`ldi. avloniy turli mas`uliyatli lavozimlarda xizmat qildi. qaysi vazifada ishlamasin ilm-ma`rifat tarqatish , ta`lim-tarbiya masalalari bilan shug`ullanib keldi, bilim yurtida, oliy maktablarda o`qituvchilik qildi. u 1923-24 yillarda eski ahardagi xotin-qizlar va erlar maorif bilim yurtlari mudiri, 1924-29 yillarda toshkent harbiy maktabida o`qituvchi, 1925-34 yillarda o`rta osiyo kommunistik universiteti, o`rta osiyo qishloq xo`jaligi maktabida, o`rta osiyo davlat …

3 / 10

abul qildi. shoir she`riyati bilan tanishar ekanmiz,qiziq bir holga duch kelamiz.unda birorta ishqiy she`r yo`q. u ijtimoiy muammolarni, el-yurt g`amini muhimroq biladi. xalq va vatan baxtsizligi oldida har qanday muhabbatni rad etadi. avloniy – darsliklar muallifi. avloniy 1911 yilda boshlang`ich sinf o`quvchilari uchun “birinchi muallim”-“alifbo” darsligini yaratdi.unda 32 harfni yolg`iz yoziladigan shakllarini bir sahifada alifbo tartibida bergan. shu sahifada alifning so`zning boshida, o`rtasida va oxirida yozilishini ko`rsatgan, so`ng alifni barcha «bosh harflar”ga qo`shib bo`g`inlar hosil qilgan. “ikkinchi muallim”da bolalarning axloq, odobiga doir halollik va poklikka oid turli she`rlar , hikoya masal va ertaklar jamlangan, rang-barang allegorik obrazlardan ustalik bilan foydalanilgan. kitob “maktab” she`ri bilan boshlanadi. unda kimki maktabga borsa, o`qisa, savodxon bo`lsa, juda ko`p narsalarga erishishi chiroyli ta`riflanadi: maktab duru gavhar sochar, maktab sizga jannat ochar, maktab jaholatdan qochar, g`ayrat qilib o`qing, o`g`lon ! maktab sizni inson qilur, maktab hayo ehson qilur, maktab g`ami vayron qilur, g`ayrat qilib o`qing, o`g`lon …

4 / 10

shlari ijtimoiy-pedagogik fikr taraqqiyotida alohida o`rin egalladi. unda tarbiya va axloq masalalari birichi marotaba xx asrning talab va ehtiyojlari nuqtai nazardan tahlil qilingan. avloniy xulqlarni an`anaviy ikkiga - yaxshi va yomonga ajratadi. “yaxshi xulqlar” deb nolangan birinchi qismida u 31 fazilat, “yomon xulqlar” deb atalgan ikkinchi qismda esa 20 illatga ta`rif beriladi. mulohazalarini gippokrat, platon, aristtel,sa`diy sheroziy, bedil fikrlari bilan dalillagan holda zamonaviylikni asosiy mezon qilib oladi. u yaxshi xulqlarga fatonat, nazofat, shijoat, intizom, vijdon, vatan muhabbatini, uning uchun kurashmoqni eng insoniy xulqlardan hisoblaydi. vatan – bu har bir kishining tug`ilib o`sgan joyi, yurti, mamlakati. uni qadrlamoq, sevmoq va yashartmoq kerak. “tog`laridan konlar chiqar, yerlaridan donlar chiqar...havosi o`ta yoqimlik, cho`llari bor toshlik, qumlik, toshkand emas, toshqand erur, keksalari gulqand erur”, deya bolalarga ona diyorga katta mehr uyg`otishga erishadi. “yomon xulqlar”ga esa g`azab, shahvat, jaholat, safohat kabi illatlarni yomon xulqlarning belgilari deb biladi. tilga, madaniyatga muhabbat esa, har bir kishining o`z …

5 / 10

shi umumiy yo`sinda bayon qilingan: yo`lga soldi til ila yo`ldoshin, maktabga moyil ayladi boshin. soldi o`rtog`ining so`zina quloq, bosdi ul ham o`quv yo`lina oyog`. ikkisi birga bo`ldilar mullo, chiqdi xatu savod ham imlo. shu tariqa shoir qissadan hissa chiqarar ekan “yaxshi bilan yursang yetarsan murodga ” g`osini ilgari suradi.avloniy o`zbek teatrining asoschilaridan edi. u 1913 yilda «turkiston” teatr gruppasini tuzdi. “turkiston” o`zining qat`iy nizomini ham e`lon qilgan edi. uning tashkilotchisi ham, g`oyaviy –badiiy rahbari ham avloniy edi. teatrda “zaharli hayot”(hamza), “baxtsiz kuyov”(a.qodiriy) kabi o`zbek dramaturgiyasining eng yaxshi namunalarini sahnalashtirdi va o`zi rol ijro etdi. avloniy «advokatlik osonmih”(1914), “pinak”(1915) komediyalari, 1914-17 yillarda yozgan “biz va siz”,”portugaliya inqilobi”, “ikki sevgi” kabi fojeyaviy asarlari bilan o`zbek dramaturgiyasining maydonga kelishi va teatrchilikning xalq orasiga tomir otishiga muhim hissa qo`shdi.avloniy x!x asr rus mumtoz adabiyoti vakillari i.a.krilov va l.n.tolstoyning asarlarini o`zbek tiliga ugirdi,jumladan, i.a.krilovning 21 ta masali, “maymun ila ko`zoynak”,”g`ayri jinsiy ittifoq”, “it ila yo`lovchi”, …

Want to read more?

Download all 10 pages for free via Telegram.

Download full file

About "milliy uyg‘onish harakati va jadid ma’rifatparvarlarining o‘zbek bolalar adabiyotini yuzaga keltirishdagi roli"

4-mavzu. milliy uyg‘onish harakati va jadid ma’rifatparvarlarining o‘zbek bolalar adabiyotini yuzaga keltirishdagi roli reja: 1. avloniy - ilm - ma`rifat targ`ibotchisi. 2.avloniy – darsliklar muallifi. 3.hamzaning pedagoglik mahorati. 4. hamza darsliklarida axloqiy tarbiya mavzusi. “tarbiya biz uchun yo hayot, yo mamot, yo najot, yo halokat, saodat , yo falokat masalasidir.” a.avloniy. avloniy - ilm – ma`rifat targ`ibotchisi. x1x asr oxiri xx asr boshlari o`zbek milliy madaniyatining mashhur vakillaridan biri ma`rifatparvar shoir, dramaturg, jurnalist, olim, davlat va jamoat arbobi abdulla avloniy 1878 yilning 12 iyulida toshkent shahrining mergancha mahallasida, to`quvchi miravlon aka oilasida dunyoga keldi. o`z tarjimai holida yozishicha: “1885 yildan boshlang`ich maktabda o`qidim. o`qc...

This file contains 10 pages in DOCX format (25.1 KB). To download "milliy uyg‘onish harakati va jadid ma’rifatparvarlarining o‘zbek bolalar adabiyotini yuzaga keltirishdagi roli", click the Telegram button on the left.

Tags: milliy uyg‘onish harakati va ja… DOCX 10 pages Free download Telegram